in zo verre relevant voor genealogie Van Keulen - Polman

1500 - 1549

In de geschiedenis ligt de nadruk doorgaans op machtige mensen. In www.liemershistorie.nl wordt vooral aandacht besteed aan de geschiedenis van gewone mensen en hun zwoegen voor een menswaardig bestaan, want de overgrote meerderheid van de bevolking in de Liemers heeft tot halverwege de 20e eeuw doorgaans op de rand van een bestaansminimum geleefd waarbij misoogsten, ziekten, oorlogen en (natuur)rampen kwellingen zijn, die de mensen bij voortduring hard hebben getroffen. Indrukwekkend is hoe velen onder moeilijke omstandigheden toch het hoofd boven water hebben kunnen houden.

1501    Het Zevenaarse stadsbestuur koopt voor de plaatselijke schutterij nieuwe vuurwapens.

1502    Het kasteel Didam wordt bij een hevige brand vernield. In de periode daarna wordt het niet volledig hersteld en in 1609 wordt het afgebroken.

1503    De intens hete en droge zomer is een beproeving voor de inwoners van de Liemers.

1504    In het begin van de 16e eeuw is men in Zevenaar nog volop bezig met de bouw van stadstorens ter verdediging van de stad. Halverwege de 16e eeuw heeft Zevenaar tenminste vier van deze torens "Bergvredes" genoemd; een benaming in het Duitse taalgebied voor verdedigbare torens.

 

In de loop van de 16e eeuw wordt op een van de verdedigingstorens in Zevenaar een molen gebouwd. Deze molen, Binnenmolen genoemd, met een muurdikte van meer dan drie meter, stond in de nabijheid van de Grietse Poort en was in ieder geval al in 1580 als molen in gebruik.
In de loop van de 19e eeuw verliest de toren zijn functie als molen en raakt in verval.  

Tekening van de Binnenmolen van A. Verhuell
(19e eeuw)

 

 

1514  Karel van Gelre herovert met een list de stad Arnhem. Soldaten worden in een korenwagen verborgen de stad binnen gesmokkeld waarna zij de poorten openen en de troepen van Karel van Gelre binnen laten. Deze gebeurtenis met de "Korenwagen van Arnhem" is vergelijkbaar met het Paard van Troje en het Turfschip van Breda.


 De verrassing van Arnhem (1514). 
Barend Wijnveld
 

 

1514    In Linnich, een dorpje in de omgeving van Brussel, wordt Andreas Masius (of Maes) geboren. Hij wordt een van de belangrijkste Europese geleerden uit de XVIe eeuw. Naast zijn moedertaal beheerst Masius tien talen en is hij een autoriteit op het gebied van onder meer de rechtsgeleerdheid, geschiedenis en aardrijkskunde. In het latere deel van zijn leven, vanaf 1558 woont Masius in grote harmonie met zijn echtgenote op een boerderij in de "buerschap Oi" (buurtschap Ooy. Deze periode beschouwt hij als een zeer gelukkige waar een eind aankomt als hij ernstig ziek wordt en op dinsdag 7 april 1573 overlijdt. Masius wordt in de Andreaskerk in Zevenaar begraven. Doordat deze kerk in 1602 door een brand grotendeels verwoest wordt, is van zijn graf in onze tijd niets meer te vinden. Ongeveer vierhonderd jaar na zijn dood is in het stadshart van Zevenaar een plein naar deze grote geleerde genoemd. In 2015 verschijnt van de hand van Ernest Stender de boeiende uitgave "De Wereld van Andreas Vesalius" .

1517     Bernt van Brandenborch, de oudste tot nu toe getraceerde voorvader (13 generaties) in de directe lijn van Sam, Simon en Sjef van Keulen, wordt geboren. Hij wordt door Karel van Gelre in Ruurlo (landgoed ten Nijenhar) uit de horigheid bevrijd en is de vader van Jan (Jelis) van Brandenburg, die in 1580 in Westervoort het levenslicht aanschouwt en er later  schout (dorpshoofd) wordt. 

1517     Maarten Luther slaat zijn 95 stellingen aan de deur van de slotkerk in Wittenberg.

 


Maarten Luther (1483-1546)


1520     Omstreeks deze tijd is Adam van den Bergh, afkomstig uit een bastaardtak van het gravenhuis Van den Bergh, eigenaar van de havezate Matena in Zevenaar. In 1576 wordt zijn zoon Hercules de bezitter. In de loop der tijden zijn er tientallen eigenaren. Zo is in de 17e eeuw de familie Von Hecking lange tijd eigenaar en aan het eind van de 19e eeuw komt de vermaarde artsenfamilie Honig in het bezit van Mathena. Aan het eind van de 20e eeuw en het begin van de 21e eeuw is het Liemers Museum enkele decennia in het pand gevestigd.


 

 


Mathena (omstreeks 1960)

1521    Op 28 september 1521 zet paus Leo X zijn handtekening onder de stichting van de Andreasparochie in Zevenaar. Daarmee is de Andreasparochie de enige parochie in Nederland, die ooit door een paus is gesticht. De eerste pastoor wordt Derck Rembolts uit Duiven.

1522    Omstreeks 1522 wordt de Zevenaarse Andreaskerk gebouwd. Aangezien deze kerk ondergeschikt is aan de kerk in Oud-Zevenaar wordt de toren niet hoog. De huidige toren (ongeveer 65 m) van de Andreaskerk is gebouwd aan het eind van de 19e eeuw.

 

 

Rechts zien we de toren van de
St.Andreaskerk en links die van slot Sevenaer.

Ruim 20 jaar later, in 1598, zal de
St.Andreaskerk door troepen van Maurits worden leeggeroofd en in brand gestoken.

Deze afbeelding betreft een detail van een kaart van Jan Ruysch uit 1577.

 

   

 

 

1532    Maar liefst 37 kleine grondbezitters in Westervoort weigeren de aanslag in de kosten van een nieuwe sluis van het polderdistrict te voldoen. Het is een symptoom van algemene onwil en vooral onmacht door grote armoede om nog meer lasten te dragen.

1536    Het middengedeelte van de Aerdtse kerk, het schip tussen priesterkoor en toren, wordt grotendeels gesloopt en vervangen door hogere nieuwbouw.


Het kerkje in Aerdt (1745) al eeuwenlang beeldbepalend in de regio
 

1539    Na de dood van Karel van Gelre in 1539 wordt de Kleefse hertog tevens hertog van Gelre en graaf van Zutphen waardoor sprake is van een uitgestrekte staat aan de Neder-Rijn. Enkele jaren later in 1543 moet Kleef zowel Gelre als Zutphen afstaan aan Keizer Karel V.

 

1540    De zomer is uitzonderlijk warm en begint al in het vroege voorjaar. Het zonnige, meestal warme weer, houdt negen maanden aan. De rivieren vallen nagenoeg droog. Af en toe brengt 'quaat weder' enige verfrissing.

 

1540    Wanneer omstreeks deze tijd de "Grote Sluis" bij Giesbeek, die het overtollige water uit de Lijmers op de IJssel afvoert, moet worden vervangen, weigeren Giesbeek en Lathum mee te betalen. De inwoners van Giesbeek en Lathum hebben van de sluis veel overlast want wanneer het water van de IJssel hoog staat en de sluis niet geopend kan worden, stroomt het overtollige water over de plaatselijke landerijen. Herhaalde aanmaningen van de dijkgraaf en de heemraden van de Lijmers om mee te betalen hebben echter geen effect, ook al omdat Lathum en Giesbeek Gelders zijn en dus "buitenland" voor de Kleefse Lijmers.

 

1543    Met het verdrag van Venlo moet Willem van Kleef het hertogdom Gelre afstaan aan Keizer Karel V. De eeuwenlange strijd met Kleef is dan voorbij  en de grenzen blijven zoals ze nu zijn tot aan de Franse tijd.

 

1549   De boerderij  Emmerick in Westervoort staat vermeld en is in 1549 eigendom van Gijsbert van Bingerden. Na zijn dood gaat deze over op zijn dochter Anna, de vrouw van Derick Cloeck, richter te Westervoort. Later, in een akte uit 1649, staat het Westervoortse "Emmerickse goet" als havezathe vermeld. In 1769  kopen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen (voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen) de havezathe van de familie van Schlauns.