in zo verre relevant voor genealogie Van Keulen - Polman

1945 - 1959


Herinneringen: de brug tussen verleden en toekomst

 

In de geschiedenis ligt de nadruk doorgaans op machtige mensen. In www.liemershistorie.nl vooral aandacht voor de geschiedenis van gewone mensen, hun zwoegen voor een menswaardig bestaan want de overgrote meerderheid van de bevolking heeft tot halverwege de 20e eeuw doorgaans op de rand van een bestaansminimum geleefd waarbij misoogsten, ziekten, oorlogen en (natuur)rampen kwellingen zijn die de mensen bij voortduring hard hebben getroffen. Indrukwekkend is hoe velen onder moeilijke omstandigheden toch het hoofd boven water hebben kunnen houden.

1946    Op dinsdagmorgen 5 februari wordt omstreeks 11.30 uur in het ziekenhuis van Zevenaar geboren Christiaan (C.J.G.) van Keulen, opa van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

 

 


1946    Jhr. H. van Nispen van Sevenaer neemt het nabij het centrum van Zevenaar gelegen landgoed van zijn hoogbejaarde oom over. Hij vestigt hier later een van de eerste biologisch-dynamische bedrijven van Nederland. Een vele jaren durende onteigeningsstrijd met de gemeente Zevenaar wordt tenslotte door laatstgenoemde op pijnlijke wijze verloren. 

1946  In Westervoort wordt de herstelde spoorbrug officieel in gebruik genomen.

 

 

In november 1946  wordt de herstelde IJsselbrug weer in gebruik genomen. Zowel de trein als de brug zijn versierd. Het lint wordt doorgeknipt door de burgemeesters van Arnhem en Westervoort.

 

1946    Als eerste niet-adellijke burgemeester wordt Frans (F.W.J.) van Gent (1910 - 1988) op 9 september in een bijzondere vergadering van de Zevenaarse raad geinstalleerd. Tot 1975 blijft hij burgemeester en draagt veel bij in de beeldbepaling van het na-oorlogse Zevenaar.  

De Zevenaarse burgemeester Van Gent (links) met naast hem deken Frank

In veel opzichten zijn  Van Gent en Frank elkaars tegenpolen. Van Gent heeft "flair"; een eigenschap die hij volgens velen  te pas en te onpas benut. Bij de beantwoording van vragen uit de raad geeft hij wethouders soms het gevoel dat ze "er maar bij zitten". Deken Frank staat bekend om zijn eenvoud, ingetogenheid, soberheid en integriteit.

Deken E.W.C. Frank wordt geboren op 22 januari 1888 in Groenlo en op 15 augustus (feestdag van Maria Hemelvaart) 1911 tot priester gewijd. Hij werkt vervolgens in Buren en Amersfoort en wordt reeds in 1912 tot professor benoemd aan het seminarie in Culemborg. Na Culemborg gaat hij enige jaren naar Heerenveen en vervolgens komt hij in 1946 naar Zevenaar, als pastoor van de Andreasparochie (1946 - 1962), tevens als deken in het dekenaat (1946 - 1965). Hij overlijdt 27 november 1971 in Zevenaar. 

Foto omstreeks 1958  

 

 

1946     Op dinsdag 29 oktober overlijdt na een kortstondige ziekte pastoor / deken Gerardus H. Reuvekamp (1864-1946), sedert 1908 pastoor van de Didamse R.K. Martinusparochie. De in de Liemerse gemeenschap buitengewoon geliefde Reuvekamp wordt enkele dagen later op zaterdag 2 november in Didam op indrukwekkende wijze begraven. De uitvaartdienst in de overvolle Martinuskerk wordt geleid door de Zevenaarse deken E. Frank; buiten de kerk brengen duizenden de overledene de laatste eer. 

 


Pastoor G.H. Reuvekamp (1864-1946)

1947    Uit het landbouwkundig rapport over de Liemers blijkt dat de gemiddelde grootte van een boerenbedrijf in Angerlo 14 ha., Didam 7 ha., Duiven 12 ha., Herwen en Aerdt 15 ha., Pannerden 16 ha., Wehl 7 ha., Westervoort 9 ha. en Zevenaar 8 ha. bedraagt.


                                          Het binnenhalen van de oogst in Pannerden op de Kijfwaard
                                          Een tot ver voorbij het midden van de 20e eeuw gebruikelijk beeld in de Liemers

1947    Met 86 vorstdagen is 1947 de strengste winter van de 20e-eeuw. Sinds mensenheugenis veroorzaken koude winters grote problemen. De snijdende vrieswind waait door de eenvoudige niet geisoleerde woningen en dorpen worden onbereikbaar. Vaak wordt melding gemaakt van afgevroren oren en ledematen, soms ook van mensen die doodvriezen. Andere zeer koude winters sedert 1870 zijn: 1871, 1880, 1891, 1929, 1940, 1942, 1956 en 1963. 

Eind januari 1947 lopen twee jongens, Tonny Hendriks uit Lobith (16 jaar) en Antoon Lamers uit Tolkamer (17 jaar) over de dichtgevroren Rijn naar het Duitse dorpje Bimmen, waar ze gearresteerd worden door de Duitse politie. De ouders denken dat hun zonen verdronken zijn totdat zij na vier dagen vernemen van de arrestatie. Door de president van een Engels gerecht in Kleve met kennelijk geen enkel inlevingsgevoel wordt het tweetal tot zes (!) weken gevangenisstraf veroordeeld. Sterk vermagerd door ondervoeding en onder de schurft en zweren komen de "criminelen" half maart weer thuis. Al die tijd hebben de jongens in de gevangenis in Neuss geen bezoek mogen ontvangen.


Koude winters veroorzaken vaak overlast maar soms ook vertier. Op deze foto ijspret op de Oud-Zevenaarse
Panoven
(winter1955). We zien een deel van de buitenbaan en daarbinnen het midden-ijs voor het kunstrijden.
De ijsbaan is voorzien van een licht- en geluidsinstallatie. Op de achtergrond is rechts nog de toren van de Martinuskerk vaag te zien.

1947    Aan de Zevenaarseweg (nu: Tatelaarweg) in Didam wordt op initiatief van de Jonge Boeren en Boerinnenbond, verenigd in de kring De Lijmers, een Mariakapel gebouwd. De inwijding van de kapel vindt plaats op Tweede Pinksterdag, 24 mei 1947.
 

Mariakapel in Didam
De architect van de kapel (dhr.A. Vermeulen uit Eindhoven) kiest voor een kapel in de stijl van de 18e-eeuwse havezaten. De Brabantse beeldhouwer M. Evers is de maker van het Mariabeeld in de kapel. 
Vele jaren tot omstreeks 1970 is op de feestdag van Maria ten Hemelopneming (15 augustus) door de Jonge Boeren en Boerinnenbond een processie georganiseerd vanuit de kerk in Didam naar de Mariakapel.

 
 

1947    Voor het eerst wordt een Liemerse Katholiekendag georganiseerd voor het hele dekenaat Zevenaar. De manifestatie vindt plaats op 24 augustus in het Babberichse Bos en is bedoeld om op grootse wijze uiting te geven aan het Roomse geloof. De plechtige hoogmis wordt opgedragen door de Zevenaarse deken Frank met assistentie van de Groessense pastoor Schoemaker en de Didamse pastoor Janssen. Pater Simeon houdt een redevoering met als thema het herstel van goede zeden. Hij constateert. vier grote bedreigingen: de schrikbarende toename van het aantal echtscheidingen, de toenemende kinderbeperking, het ondermijnen van het ouderlijk gezag en het verdwijnen van christelijke gebruiken. 

1948     In maart wordt een door Engelse soldaten gebouwde baileybrug tussen Aerdt en Babberich in gebruik genomen. Deze Baileybrug zal ongeveer 10 jaar dienst doen totdat in 1958 een permanente brug in gebruik wordt genomen.  

Aanleg Baileybrug bij Herwen in 1947 naast de verwoeste brug
De brug over de Oude Rijn bij Herwen, die kort voor het uitbreken van de oorlog gereed is gekomen, wordt tweemaal verwoest: In 1940 door de Nederlanders en in 1945 door de Duitsers.
 

 

1948    Voorafgaande aan het bezoek dat prins Bernhard (echtgenoot van prinses Juliana) in juni aan het Gelders Eiland brengt stuurt de Pannerdense gemeenteraad een rekwest in verband met de voorgenomen samenvoeging van Pannerden met de gemeente Herwen en Aerdt.  De Raad schrijft verwijzend naar de watersnoodramp in 1926 en de oorlogsramp in 1944/1945 "dat een nieuwe ramp, die voor de gemeente Pannerden alle vorige zal overtreffen, voor aller ogen komt opdagen: de voorgenomen opheffing van de gemeente Pannerden en de samenvoeging met de gemeente Herwen en Aerdt". De Raad van Pannerden verzoekt de prins daarom "bij uw Gemalin, de toekomstige koningin der Nederlanden en de betreffende organisaties uw invloed te doen gelden teneinde deze catastrofe van de gemeente af te wenden".

 

 


Prins Bernhard (1960)
wordt gevraagd om "catastrofe" voor Pannerden af te wenden

1948    Het bezoek dat prins Bernhard, echtgenoot van de aanstaande koningin Juliana, op 8 juni aan het Gelders Eiland brengt, wordt door de inwoners als buitengewoon teleurstellend ervaren. Een correspondent schrijft over dit bezoek: "We hadden ons dit bezoek anders voorgesteld. Met een flinke vaart ging het over de dijk van de Aerdtse brug naar Lobith en dito weer naar Pannerden. Het was nog erger alsof hij (prins Bernhard) naar het hooi moest". De Landelijke pers bericht een dag later dat het enthousiasme van de bevolking tijdens het bezoek van  de Prins aan de Liemers "overweldigend" is geweest.

1948   Op maandag 12 juli treft het noodlot de familie Van Keulen, wonend aan de Lijkweg in Groessen. Henricus F. van Keulen (1883 - 1948), vader van 11 kinderen, valt bij het buitendijks hooien in een granaatgat en verdrinkt. Op donderdag 15 juli wordt hij begraven op het R.K. kerkhof in Groessen.
Het granaatgat, de Waaij van Verwijen, wordt sedertdien in de volksmond ook wel het "gat van Van Keulen" genoemd.

 
    Bidprentje van Henricus F. van Keulen (1883- 1948)
       (
ontvangen van zijn kleinzoon drs. G.H.T. Janssen)

1948    De neutrale voetbalclub T.V.V. (Turmac Voetbal Vereniging) gaat over in de Rooms Katholieke voetbalclub D.C.S. (Door Combinatie Sterk). De naam T.V.V. kan niet gehandhaafd blijven, omdat de Turmac zich niet aan een confessie wil binden. 
 

1948    De Lobithse schutterij E.M.M. viert haar 300-jarig bestaan.

Schuttersgilde E.M.M. (Eendracht Maakt Macht) in 1950 met het vaandel aangeboden door de vader van jeugdkoning J.W.G. Verwoert tijdens het feest van het 300-jarig bestaan op 15 augustus 1948. Door ziekte is de jeugdkoning niet zelf in staat het vaandel aan te bieden. (informatie van A. Muskens)

Gelijktijdig met het einde van de Tachtigjarige Oorlog met Spanje (Vrede van Munster) is op 24 juni 1648 met schriftelijke toestemming van Friedrich Wilhelm, keurvorst van Brandenburg, in Lobith een schuttersgilde opgericht.  

 

1948    Op zaterdag 6 november overlijdt onverwacht Lambert Scholten (1892 - 1948), hoofd van de lagere school in Lobith, een groot kenner van de Liemerse flora en fauna en een vermaard vlinderdeskundige. Scholten geniet landelijke bekendheid  door zijn talrijke publicaties over de natuur in het algemeen en de biologie van vlinders in het bijzonder. Zijn belangrijkste artikel schrijft hij in 1938 wanneer hij maar liefst 565(!) soorten vlinders beschrijft, die hij in de Liemers heeft waargenomen en bestudeerd.

                              



1948    Op zondag 12 december onthult kardinaal de Jong, aartsbisschop van Utrecht, in 's-Heerenberg het oorlogsmonument de Goede Herder ter nagedachtenis aan de vele oorlogsslachtoffers in de gemeente Bergh.


 



Onthulling van het oorlogsmonument op 12 december 1948 door kardinaal de Jong

Onder de, op het monument vermelde, oorlogsslachtoffers onder meer pastoor Galama en  kapelaan Van Rooijen, priesters werkzaam in de R.K.-kerk te 's-Heerenberg. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waarschuwen deze priesters de plaatselijke bevolking voor de leer van de NSB. Ook hun collega kapelaan R. Hegge doet dit. Alle drie de priesters worden door de Duitsers opgepakt. Jan Galama  en Marinus van Rooyen overlijden in 1942 in Dachau na vele mishandelingen te hebben ondergaan. Naar Martinus van Rooyen is de voetbalclub MvR genoemd. Kapelaan Regnerus Hegge is door de Duitsers overgebracht naar het concentratiekamp Bergen Belsen, waar hij ernstig is mishandeld maar in mei 1945 wordt bevrijd.
 

 


1949
     Op 23 april wordt het dorp Elten, aan drie kanten omgeven door Nederland, ter compensatie voor de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog, aan Nederland toegewezen.
 

Afbeeldingen van zaterdag 23 april 1949, de dag waarop Elten Nederlands wordt. Ruim 14 jaar later op donderdag 1 augustus 1963 wordt Elten weer Duits in de zogenaamde Butternacht.

 

 

1949    In Nederland gaan de sigaretten van de bon. De Zevenaarse sigarettenfabriek Turmac opent een nieuwe grote produktiehal en neemt de produktie van "Rothmans" en "Peter Stuyvesant" ter hand. Peter Stuyvesant verovert de rokende wereld.   

1950    Groessen en omgeving worden getroffen door hevige hagel die bij honderden tuindersbedrijven grote schade veroorzaakt.

1950
    De Nederlands Hervormde (P.K.N.) Kerk in de Dorpsstraat in Angerlo wordt gerestaureerd na de ernstige beschadiging in het laatste oorlogsjaar.

De N.H. Kerk in Angerlo noordwaarts in 1952
Het gotische koor van de oude kerk is blijven staan en het schip is in romaanse stijl herbouwd. De toren is verplaatst naast het koor.
 


1950   
Het gemiddelde vermogen in de Liemers bedraagt volgens de belastingdienst 980 gulden (445 euro), in Gelderland 2040 gulden (927 euro) en in Nederland 2080 gulden (945 euro). De Liemers behoort in deze tijd tot de vijf minst draagkrachtige regio's van Nederland.

1950   Het in de oorlog zwaar beschadigde kasteel Enghuizen in Zevenaar wordt afgebroken. Deze parel van Zevenaar, die reeds in de 15e eeuw wordt vermeld, die in het midden van de 17e eeuw in het bezit komt van de familie Von Hasenkampf en waar vanaf de 19e eeuw de familie Pelgrom heeft gewoond, gaat helaas verloren.

 

 


        Kasteel Enghuizen in Zevenaar (uitgave Van Santen, Zevenaar, 1902)

 

1950    In de tweede helft van de twintigste eeuw verandert er ook in de Liemers op boerenbedrijven veel. In snel tempo worden landarbeiders, boerenknechten en trekdieren vervangen door machines. Veel werk gaat verricht worden door loonbedrijven.

 


Het maaien van rogge in de Liemers  (Wehl, 1936)

 


1951
     De na de Tweede Wereldoorlog tijdelijk ingerichte viswinkel van Chris Jansen in de Zevenaarse Kerkstraat, naast de in de oorlog volledig verwoeste slagerij van Mul (zie 1945), verhuist naar de Haspelstraat in Zevenaar.

 

Het echtpaar Jansen is nog net zichtbaar achter de winkeldeur van hun viswinkel. De linker affiche op het raam is van de zangvereniging "Kunstoefening".

In deze winkel heb ik (opa van Sam, Simon en Sjef van Keulen) als kleuter, vaak met de step, een zure haring voor 20 cent (0,09 euro) en/of een rolmops (een opgerolde zure haring waarin een augurk; het geheel  wordt bijeengehouden d.m.v. een stokje) voor 25 cent (0,11 euro) gekocht. De viswinkel verhuist in 1951 naar de Haspelstraat, vlakbij de dan ook juist gevestigde nieuwe kruidenierszaak van (Jopie) Kruis: de eerste (kleine) supermarkt van Zevenaar.

Aan de rechterzijde van het pand is een deel van de Turmac-sigarettenfabriek zichtbaar. Nadat het winkelpand van Jansen is afgebroken wordt de vrijkomende grond toegevoegd aan het gazon voor de Turmac (British American Tobacco; B.A.T.).

 

  

1951    Het sanatorium in Zevenaar wordt sterk gemoderniseerd en vergroot. Het totaal aantal verpleegbedden komt op 265. De verpleegprijs bedraagt 7,45 gulden (3,40 euro). Halverwege de 20e eeuw is er nog een groot tekort aan sanatoriumbedden voor de vele t.b.c. patienten. Enige jaren later zal dit volledig veranderen, waardoor in 1965 het sanatorium gesloten kan worden.


Sanatorium na de verbouwing in 1951


Een van de vele open veranda's op het terrein van het sanatorium in Zevenaar. Rust, frisse lucht (bij voorkeur in open lucht) en goede voeding zijn, tot de komst van de antibiotica halverwege de 20e eeuw, de belangrijkste pijlers van de behandeling van t.b.c.-patienten. De Spartaanse behandeling in open veranda's  is in Zevenaar tot 1962 toegepast. 

 

1951    Op 3 oktober vindt de eerste landelijke TV-uitzending plaats. De N.T.S. (Nederlandse Televisie Stichting, voorloper van de N.O.S.) begint met 3 zenduren per week; in 1959 is dit al 15 uren per week. Wie begin jaren vijftig in het bezit is van een T.V. krijgt 's avonds de buurt op bezoek: Op woensdagmiddag en zaterdagmiddag is er van 17.00 tot 17.30 uur  een uitzending voor kinderen met o.a. Pipo de clown. 

Ook Christiaan Polman (1878 - 1954),
(over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen) is vol verwondering nadat hij voor het eerst een televisie-uitzending heeft gezien. Ik herinner me nog goed dat hij daarover sprak.

 

1952    Op zondag 13 januari wordt aan de Oranjelaan (nr. 10) in Zevenaar de nieuwe R.K. jongensschool plechtig  ingezegend. In de periode september 1952 tot en met juli 1957 is Chris van Keulen, opa van Sam, Simon en Sjef van Keulen, leerling van deze school. Onderwijzers aan deze school zijn in 1952: Van Zutphen (hoofd), mej. Muskes, Driessen, A. van Keulen (overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen), Wijkamp, Dietz en Raats.

 

 


Gevelsteen: Op zondag 13 januari zegent deken E. Frank de Aloysius-school plechtig in. Het R.K. kerkbestuur is in deze tijd tevens R.K. schoolbestuur en bestaat uit: deken E. Frank, L. Stoffels, H. van Ginneken, C. Wassing en H. Rutten. 

1952    Op vrijdg 20 juni overlijdt in het ziekenhuis in Zevenaar Jan (Johannes) W. van Keulen, over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, op 76-jarige leeftijd.

Jan W. van Keulen wordt op 4 april 1876 in Duiven geboren. Nog voor zijn tweede verjaardag overlijdt zijn vader. Zijn moeder, Betje de Wit, die als zeer lief wordt omschreven, hertrouwt met Frans Aleven. Jan groeit op in het gezin Aleven. Nog voor zijn elfde verjaardag overlijdt ook zijn moeder.

Op 27-jarige leeftijd trouwt Jan van Keulen met Anna W. Jurrius. Zij gaan wonen in een boerderij in Pannerden, waar zij samen 11 kinderen krijgen, waarvan er twee op zeer jonge leeftijd overlijden.

Het gebied rondom de boerderij in Pannerden heeft regelmatig problemen met hoog water. Daarom verhuist de familie in 1927 naar een boerderij aan de Pannerdenseweg in Oud-Zevenaar. 

Ik herinner me Jan van Keulen als een erg vriendelijke en lieve opa.

 

1952 De Zevenaarse gemeentesecretaris A. van der Heijden gaat met pensioen. Hij wordt opgevolgd door G.B.W. Polman.

Op deze foto (omstreeks 1953) met v.l.n.r. de heren: A. van der Heijden (gemeentesecretaris van 1920 - 1952), Hendriks (gem. waterleidingbedrijf) en G.B.W. Polman (opvolger van A. van der Heijden als gemeentesecretaris).

 

1952    Een emigratierecord in Nederland; ongeveer 80.000 mensen emigreren naar het buitenland. De regering stimuleert emigratie omdat ze denkt dat Nederland anders te "vol" wordt. Ook vanuit De Liemers emigreren velen naar vooral: Argentinie, Australie, Brazilie, Canada,  Zuid-Afrika, USA en Nieuw Zeeland.
Het kan verkeren want enige jaren later blijkt dat Nederland en ook De Liemers een tekort krijgen aan arbeidskrachten waardoor een enorme immigratie op gang komt; eerst van Grieken, Spanjaarden, Portugezen en Italianen (die na verloop van tijd vrijwel allemaal naar hun geboorteland terugkeren), in latere jaren vooral van Marokkanen en Turken. 

 

 

 


 
SS Rotterdam (Holland Amerika Lijn)
een van de schepen waarmee velen in de eerste helft van de 20e eeuw hun geboortestreek  voorgoed hebben verlaten. Vele jaren is Christiaan Polman (1878-1954), betovergrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, plaatselijk agent voor de Holland Amerika Lijn geweest.  

 

1953    In de vroege ochtend van zondag 1 februari treft een vreselijke watersnoodramp Zeeland, het westen van Brabant en de Zuid-Hollandse eilanden. In totaal komen meer dan 1800 mensen om het leven. Onder hen de 20-jarige commando Jan Willemsen uit Didam, die op 1 februari bij het redden van een zwangere vrouw door de golven wordt meegezogen. Pas ruim een maand later, op woensdag 4 maart, wordt zijn lichaam gevonden en op 7 maart wordt hij in zijn woonplaats Didam begraven.

  J.E. Willemsen (1932-1953


Monument in Moerdijk ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de watersnoodramp en een eerbetoon aan de hulpverleners. In de sokkel van het monument is de naam van Willemsen gebeiteld.

1953     Het in 1681 gebouwde Franciscanenklooster in Elten wordt afgebroken. Paters van dit klooster hebben onder meer in de 18e-eeuw een belangrijke rol gespeeld bij de recatholisering in parochies in naburig Staatse gebieden zoals Beek, Zeddam en Didam.

Het Franciscanenklooster in Elten omstreeks 1930
In de oorlog is dit klooster ernstig beschadigd.
(Voor meer afbeeldingen van dit klooster zie de jaren 1681 en 1737)

 

1953    In de vijftiger jaren krijgt Zevenaar een gemeentelijk natuurbad "De Breuly". In de beginjaren zijn er gescheiden openingstijden voor dames en heren en is het zwembad op zondagen gesloten. Wanneer het zwembad op een snikhete zondag door vooral jeugdigen wordt "gekraakt" en vervolgens door de politie wordt ontruimd is dit de aanzet voor openstelling ook op zondagen.

Leerlingen klas 6 Maria Regina school Zevenaar,  in zwembad "De Breuly"
juni 1965
 

Voornamen (staan achterop de originele foto): Antoon, Koos, Hans, Gaby, Betsie, Treesje, Jose, Cor, Jan B., Henk, Bennie, Trudy, Ria D., Paul, Buddy, Annemarie,
Gerda B., Ria Kr., Gerard K., Willy, Maria, Dinie V., Ankie, Ivonne, Theo H., ThJ, Lily, Annie, Marijke, Gerda G., Theo N., Theo R., Alda, Jan J., Louise Huybers, Ben P., Jan. R., Geert, Adri, Diny S., Gerard v.d.D.
Wie herkent zich?
 

 

 

1954    Op maandagmiddag 26 april overlijdt onverwacht Christiaan J. Polman, over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, in zijn huis (Grietsestraat 72) te Zevenaar. De begrafenis vindt 29 april plaats, na een kerkdienst in de Andreaskerk, op de begraafplaats aan de Arnhemseweg te Zevenaar.

Omstreeks 1950 zijn er rondom de dood in de Liemers nog erg veel rituelen. De dood "leeft" hetgeen onder meer tot uiting komt in de pracht en praal van de lijkkoets, getrokken door paarden, die tot 1955 in Zevenaar bij uitvaarten gebruikt wordt. De lijkkoets op de foto is van de firma Sweers en is o.a. gebruikt bij de uitvaart van C.J. Polman.

Voor een ieder in de plaatselijke gemeenschap is een begrafenis in die tijd een gebeuren dat telkens veel aandacht trekt. Ook rituelen rondom rouw en rouwkleding zorgen ervoor dat de dood in het leven van iedere dag "leeft". Mede door het verdwijnen van veel rituelen heeft de dood vanaf midden jaren vijftig een minder prominente rol in het dagelijks leven.  

Op de voorgrond links de grafsteen van Christiaan J. Polman (1878 - 1954), zijn echtgenote Maria (Marie)  A. J. Polman - Jansen (1887 - 1976) en hun dochter Christine H. C. Polman (1915 - 1973) op de R.K. begraafplaats Arnhemseweg in Zevenaar
Foto augustus 2008
"AL SCHEIDT DE DOOD DE LIEFDE BLIJFT"


1955   
De uitzonderlijk hoge waterstand in de rivieren veroorzaakt in januari op veel plaatsen in de Liemers overlast.

Op 21 januari 1955 komt de weg tussen Elten en Emmerich ter hoogte van de grenspost volledig onder water te staan. 

1955    De uit Zevenaar afkomstige Henry Gans is de allereerste medicus, die aan de Katholieke Universiteit Nijmegen (nu: Radboud Universiteit Nijmegen) cum laude promoveert. Zijn proefschrift gaat over leverchirurgie; de promotor is prof. dr. H. Lammers, een van de grondleggers van de in 1951 geopende medische faculteit.
Henry Gans behoort met zijn ouders Leon en Henny Gans-Cohen en zijn broer Maurits tot de zeer weinige Zevenaarse Joden, die de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd. Maurits en Henry studeren tijdens hun onderduiktijd op een verborgen kamertje en gaan beiden na de bevrijding geneeskunde studeren
.     

1955     De Markthal in het centrum van Zevenaar wordt afgebroken. De houten overkapping krijgt een bestemming in het nieuwe schuttersgebouw op 't Grieth.

De Zevenaarse Marktplaats voor 1955, het jaar waarin de markthal wordt afgebroken

1956    Zevenaar krijgt na lange tijd weer een bioscoop, het Astra-theater, naast hotel de Leeuw aan de Arnhemseweg. Enkele decennia later verliest de bioscoop het van de populariteit van de televisie en in 1985 gaat in de omgebouwde bioscoop een dansschool (Vida) van start.

   

Kruispunt Marktstraat-Arnhemseweg-Grietsestraat-Didamsestraat in Zevenaar omstreeks 1958
Dit kruispunt wordt in april 1945 door oorlogshandelingen volledig weggevaagd .

Geheel links het in november 1950 herbouwde pand ("ijs") van bakker Van Swaay-Kleve met daarnaast de in 1955 gereed gekomen manufacturenzaak van Nas (inmiddels in het begin van de 21e eeuw  al weer afgebroken en vervangen door een  nieuw pand). Vervolgens het in de zomer van 1955 geopende hotel De Leeuw en daarnaast het Astra-theater dat op 3 september 1955 in gebruik is genomen; momenteel doet het dienst als dansschool, de Vida-Studio's van Viebrink. 

 

       

 

1956    In juli 1956 promoveert de Zevenaarse voetbalclub D.C.S. (Door Combinatie Sterk) naar de derde klasse K.N.V.B.

   

Het succesvolle elftal van D.C.S.

Staand v.l.n.r.: Jan Fonteyn, Harrie Tiemesen, Ben Knippenborg (aanvoerder), Nol Berendsen, Ben Hulkenberg, Henny Geurds.

Knielend v.l.n.r.:  trainer van Gelder, Geert ter Bogt, Jan Arends, Frans Gerrits, Jan Kelderman, Henk Peters en verzorger Van Kuyk.

 

1956    De spoorverbinding Arnhem - Zevenaar - Emmerich - Oberhausen, die aan de Liemers een economische impuls heeft gegeven, bestaat honderd jaar
Vooral aan het eind van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de spoorverbinding ook van groot belang voor het vervoer van de talrijke arbeiders, die vanuit de Liemers in het Duitse Ruhrgebied werken. Velen van hen vertrekken op maandag in alle vroegte om zaterdagavond weer thuis te komen.
 


Als tienjarig jongetje herinner ik me de doorkomst van deze feesttrein nog als de dag van gisteren.

 

1957    Op Hemelvaartsdag wordt in Babberich de nieuwe St. Franciscuskerk ingewijd door aartsbisschop Alfrink. De oude kloosterkerk is in de loop der tijd veel te klein geworden. Op zon- en feestdagen hebben tijdens de Hoogmis veel parochianen geen plaats meer in de kloosterkerk en staan buiten de kerk tot aan de Beekseweg.


De Sint Franciscuskerk in Babberich

 

1957    In 1957 beginnen onderhandelingen tussen Duitsland en Nederland over de teruggave van Elten, die er tenslotte toe leiden dat Elten op 1 augustus 1963 weer Duits wordt.

 

 


Elten (eind juli 1963)

1957    Dr. A. Gerver, directeur-geneesheer van het sanatorium in Zevenaar moet om gezondheidsredenen (M.S.) zijn werk neerleggen. Gedurende meer dan  twintig jaar (1936 -1957) heeft hij onder veelal uiterst moeilijke omstandigheden van armoede, tekorten en oorlogsellende zijn werk als longarts moeten verrichten in een tijd waarin ook in de Liemers tuberculose (t.b.c.) een veel voorkomende en alom gevreesde ziekte is.

 

Dr. A.J. Gerver (1903 - 1962) met een assisterende zuster tijdens het aanleggen van een pneumothorax (stilleggen van een long) bij een tuberculosepatient (foto ontvangen van: mevr. I. Konersmann-Gerver).
Dr. Gerver heeft het sanatorium ook geleid gedurende de moeilijke oorlogsjaren, waarin hij zelf tweemaal door de Duitsers gevangen is genomen. Na de oorlog heeft hij zich ingespannen voor de uitbreiding van het sanatorium, noodzakelijk omdat tuberculose in die periode ook in de Liemers hoogtij viert. Ook in die tijd is hij een belangrijke promotor achter de thoraxchirurgie. Direct na de oorlog heeft hij bij gebrek aan artsen enige tijd alleen voor de medische behandeling van tweehonderd patienten gestaan.

1957    Het  gemeentebestuur van Herwen en Aerdt schrijft een brandbrief aan de Nederlandse regering waarin ze waarschuwt voor de "catastrofale" gevolgen van een eventuele teruggave van Elten aan Duitsland. Het gemeentebestuur schrijft: "De belangrijkste industrie van Herwen, Aerdt, Lobith, Tolkamer en Spijk zal bijna helemaal verloren gaan, daar er voor het zware vervoer geen andere weg is dan die naar Elten. De gemeente zal terugkeren naar de middeleeuwen". 
Ondanks dit schrijven wordt Elten enkele jaren later weer Duits, een catastrofe blijft uit en de gemeente Herwen en Aerdt keert niet naar de middeleeuwen
terug.

 


Gezicht op Hoch-Elten (1948)

 

 

1957   Maandag 8 juli is een snikhete zomerdag, die feestelijk begint want Zevenaar viert kermis. Scholen zijn tijdens de kermis gesloten en veel inwoners van Zevenaar hebben vrij genomen. Deze stemming slaat aan het eind van de dag volledig om wanneer bekend wordt dat Joop Dikker, de onafscheidelijke tweelingbroer van Fred Dikker, is verdronken. 

Een viertal ongeveer 15-jarige vrienden Jules Geutjes (Arnhemseweg), Arie Minor (Grietsestraat), Joop en Fred Dikker wil op de snikhete middag van 8 juli verkoeling zoeken in zwembad de Breuly in Ooy. Bij aankomst in het zwembad blijkt echter dat het bad deze middag uitsluitend geopend is voor dames. Dames en heren zwemmen in deze tijd op gescheiden tijden. De jongens mogen daarom het bad niet in. Een toevallig aanwezig iemand geeft hen het advies te gaan zwemmen in de kolk van de "Nuttenboom" achter de Ooyse Dijk. Deze goed bedoelde tip heeft enorme gevolgen. De jongens gaan naar de kolk, waar ze met tientallen anderen zwemmen. Op een bepaald moment wordt Joop vermist. Hij blijkt zonder dat anderen het hebben gemerkt, bij het zwemmen in de problemen te zijn gekomen. Hulp komt te laat. Het verdriet is onbeschrijflijk vooral bij zijn tweelingbroer, ouders, familie en vrienden. Zevenaar leeft intens mee.    



Zwembad "De Breuly" waar in de jaren vijftig dames en heren gescheiden zwemmen. Een viertal vrienden mag daarom op de snikhete 8 juli niet zwemmen in het zwembad en zoekt elders verkoeling met een tragische afloop. 

 

1957    Het Arnhemse bedrijf van aannemer  Neijenhuis, dat ook in de Liemers veel heeft gebouwd, bestaat honderd jaar. Onder meer de bouw van het Juvenaat in Zevenaar alsmede de ingrijpende renovatie van de Didamse dorpskerk zijn door Neijenhuis gerealiseerd.

 

.

1958    Op zaterdag 25 januari ontspoort de Ruhr-Expresse op de spoordijk in Westervoort als gevolg van een breuk in de rails. Doordat de trein niet van de dijk valt, wordt een ramp voorkomen en blijven de gevolgen beperkt tot materiele schade en enige lichtgewonden.

 



1958    Zevenaar verwelkomt haar 10.000e inwoner.

 

Luchtfoto Zevenaar (1952); genomen  voor de grootscheepse naoorlogse nieuwbouw van huizen in Zevenaar.

Duidelijk zichtbaar op deze foto zijn o.a.: "De Turmac", het ziekenhuis aan de Didamseweg, Huize Sevenaer, het kerkhof aan de Arnhemseweg (witte stippen), de melkfabriek aan de Molenstraat, de Andreaskerk en de Babberichseweg.

In de linker onderhoek van de foto is te zien dat de Van de Loostraat en de Oranjelaan weliswaar zijn aangelegd, maar dat de bouw van huizen nog moet plaatsvinden. Aan het einde van de Oranjelaan (hoek Doelenstraat) is nog duidelijk de woning te zien van dr. Gerver. Aan de Oranjelaan is aan de linkerzijde gelokaliseerd de Aloysiusschool, die in 1951 is gereed gekomen. Inmiddels is het gebouw  in 2008 afgebroken, nadat het ook enige decennia het onderkomen is geweest van de plaatselijke Volksuniversiteit.

1958     In Zevenaar wordt het monument "De Doelen" op last van het gemeentebestuur afgebroken.

Huis de Doelen in Zevenaar, halverwege de 20e-eeuw

Links de achterzijde met doelentorentje

Rechts de voorzijde

 

1958    Voetballegende Abe Lenstra opent in Zevenaar een sportwinkel en treft de plaatselijke bevolking in het parochiehuis, waar vooral de jeugd hem vol ontzag en bewondering adoreert. Als kind ben ik erbij en herinner het me nog levendig.
Samen met Faas Wilkes en Kees Rijvers vormt Abe Lenstra vele jaren het gouden binnentrio in de voorhoede van het Nederlands elftal. Zijn bekendste interland is de emotionele 1-2 overwinning op regerend wereldkampioen West-Duitsland in 1956. Het betreft het eerste naoorlogse treffen, waarin Abe Lenstra beide Nederlandse goals maakt.


1958     De Zevenaarse arts Honig jr. (1872 - 1958) overlijdt op 86-jarige leeftijd. Zowel Honing jr. als zijn vader dr. Honig sr.  hebben zich aan het einde van de 19e-eeuw en in de eerste helft van de 20e-eeuw sterk gemaakt voor onder meer verbetering van de hygiene, aanleg drinkwaterleiding, aanleg riolering, verbetering ziekenzorg, bestrijding tuberculose en bouw van het plaatselijk ziekenhuis. 




In de directe nabijheid van de spoorlijn aan het Stationsplein te Zevenaar bevindt zich de havezate "Mathena"

"Mathena" dateert uit de 16e eeuw. De naam wordt in verband gebracht met het riviertje de Aa, dat in vroegere tijden achter het pand stroomde.

In de 20e-eeuw heeft in "Mathena" vele jaren, tot zijn dood in 1958, de zeer geziene arts J. Honig gewoond. Deze heeft zich evenals zijn vader in het begin van de 20e-eeuw met succes ingespannen om in Zevenaar een ziekenhuis te realiseren. Na het overlijden van J. Honig heeft het pand enige tijd als verpleeghuis voor ouderen dienst gedaan. Daarna is er vele jaren het Liemers Museum in gevestigd.
.

  

1958    Bij werkzaamheden aan de Baileybrug (tijdelijke militaire brug) over de Oude Rijn kapseist op vrijdagavond 23 mei 1958 omstreeks 18.30 uur een werkvlot, waardoor vier dienstplichtige soldaten verdrinken. De soldaten hebben de opdracht om de Baileybrug, die Herwen en Aerdt met Babberich verbindt, af te breken omdat deze vervangen wordt door een nieuwe brug. De omgekomen soldaten zijn: K. Dekker uit Den Haag (21 jaar), J.J.M. Guntlisbergen uit Den Bosch (21 jaar), Ph. Lijdeckers uit Den Haag (21 jaar) en J. Rietveld uit Vorden (21 jaar). Een trieste bijkomstigheid is, dat de omgekomen soldaten juist op de dag van het tragische ongeval met verlof zouden gaan.

1958    Op 14 november wordt de nieuwe "Burgemeester Brunsbrug", beter bekend als de Aerdtse brug, tussen Aerdt en Babberich geopend. De opening wordt overschaduwd, doordat bij de demontage van de oude, in maart 1948 in gebruik genomen baileybrug, vier Nederlandse geniesoldaten zijn verdronken.

 



Monument bij Aerdtse brug

 

1958    De allereerste aflevering van Pipo de Clown wordt op de Nederlandse Televisie uitgezonden. Ook in de Liemers kijken veel kinderen wekelijks naar het kinderuurtje op woensdagen en zaterdagen om 17.00 uur. Vaak wordt er gekeken bij buren of familie, omdat de televisie nog maar bij een minderheid van de gezinnen aanwezig is.

1958    De R.K. kerk krijgt een nieuwe paus, die zich in veel opzichten onderscheidt van zijn voorgangers. Het is Angelo Roncalli (1881 - 1963), die als paus de naam Johannes XXIII aanneemt. Hij is van eenvoudige komaf en al snel krijgt hij de bijnaam "de goede paus". Tijdens zijn pausschap verdwijnt het Latijn als verplichte taal voor alle kerkelijke vieringen en wordt afgesproken dat de priester voortaan tijdens vieringen met het gezicht naar de mensen staat. Ook in de in deze tijd nog overwegend katholieke Liemers is deze paus bijzonder geliefd. Zijn overlijden op maandag 3 juni 1963 komt voor velen als een schok.

 


Paus Johannes XXIII, ook in de Liemers erg geliefd


1959    Op 9 september wordt in Zevenaar de eerste steen gelegd van de Maria Koninginkerk, een kerk in een typische bouwstijl passend in de vernieuwingsdrang van na de Tweede Wereldoorlog. De publieke belangstelling tijdens de bouw is uitzonderlijk groot. De landelijke pers prijst de creativiteit van architect Starmans. 
 
De Maria Koninginkerk omstreeks 1965
De kerk zo verrassend van lijnenspel en architectonisch een monument z
al als gevolg van de ontkerkelijking veertig jaar later overbodig worden; de kerk wordt in 2001 helaas afgebroken. Alleen een herinnering blijft.

1959    In het rapport "De Liemers, een verkenning van de maatschappelijke situatie" maakt drs. van der Meys gewag van feodale verhoudingen, kinderarbeid, armoede, isolement door slechte verbindingen en volstrekt onvoldoende onderwijsmogelijkheden.   

1959     Zevenaar krijgt een nieuw raadhuis: Het is het raadhuis aan het Raadhuisplein.

1959    In Zevenaar-stad op 't Grieth komt een nieuwe school, de Maria Reginaschool, gereed. Het eerste hoofd van deze school is Louis van Keulen (overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen). De school staat naast de plaats waar een jaar later, in 1960, een tweede R.K. Kerk (bouwpastoor Brouwer) wordt geopend. Zowel school als kerk worden in het eerste decennium van de 21e-eeuw afgebroken.

 

 

 

Deken Frank zegent op 23 november 1959 ter gelegenheid van de opening van de Maria Reginaschool een klaslokaal in; links van hem  misdienaar Frans Jansen.

           
 

Maria Reginaschool
op 't Grieth in Zevenaar

Foto 1968

 

 

1959    Op 15 augustus viert de Pannerdense pastoor Brugman zijn 60-jarig priesterfeest. Korte tijd later vertrekt hij met emeritaat naar Elten, waar hij op 7 december 1961 overlijdt. Hij kan gezien worden als de laatste pastoor uit het Rijke Roomse leven in Pannerden. Na hem hebben zijn opvolgers nimmer meer zo'n grote invloed gehad op het dagelijkse leven van de inwoners van Pannerden. Brugman is bijna 35 jaar pastoor in Pannerden geweest.
 

Martinuskerk in Pannerden, omstreeks 1928, met links overwegend de vrouwelijke (met hoeden) en rechts de mannelijke parochianen. Tussen het altaar en de parochianen bevindt zich de communiebank.

Achter het altaar pastoor Brugman, veelal gekarakteriseerd als een beminnelijke, sober levende  plattelandspastoor met een rijk sociaal leven en grote invloed op de inwoners van Pannerden. Hij houdt niet van grote veranderingen want "wat vroeger goed was, is ook goed voor vandaag".

 

.
 

 

1959    Bij de behandeling van de rijksbegroting in de Tweede Kamer wordt voorgesteld om gelden beschikbaar te stellen voor de restauratie van het Doelentorentje in Zevenaar. Groot is echter de verbazing en verontwaardiging als blijkt dat de gemeente Zevenaar het Doelentorentje zonder de vereiste toestemming van Rijksmonumentenzorg heeft laten slopen omdat "er een scheur in gezeten heeft". De minister stuurt een "boze" brief naar het gemeentebestuur, waarin "zeer ernstige afkeuring" wordt kenbaar gemaakt. Burgemeester Van Gent moet zich in Den Haag komen verantwoorden maar daar blijft het bij. 


Huize Doelen en Doelentorentje dat in 1958 zonder de vereiste toestemming is afgebroken