in zo verre relevant voor genealogie Van Keulen - Polman

 

tot 999 na Christus 

In de geschiedenis ligt de nadruk doorgaans op machtige mensen. In www.liemershistorie.nl wordt vooral aandacht besteed aan de geschiedenis van gewone mensen en hun zwoegen voor een menswaardig bestaan, want de overgrote meerderheid van de bevolking in de Liemers heeft tot halverwege de 20e eeuw doorgaans op de rand van een bestaansminimum geleefd waarbij misoogsten, ziekten, oorlogen en (natuur)rampen kwellingen zijn, die de mensen bij voortduring hard hebben getroffen. Indrukwekkend is hoe velen onder moeilijke omstandigheden toch het hoofd boven water hebben kunnen houden.

4000    voor Christus    In de omgeving van Stokkum wordt gebruik gemaakt van vuistbijlen.

2500    voor Christus  Vuurstenen werktuigjes, die bij opgravingen gevonden zijn, tonen aan dat er reeds rond 2500 voor Christus een nederzetting is op de grens van Didam en Beek.

700      voor Christus   In de omgeving van Steenheuvel (Oud-Zevenaar) bestaat reeds ver voor onze jaartelling, aan het begin van de ijzertijd, een nederzetting waar tot ongeveer 500 na Christus bewoning heeft plaatsgevonden.

 

 

 

600      na  Christus     Omstreeks deze tijd ontstaat een spontane aftakking van de Rijn ergens in de buurt van Arnhem, die in de nieuwe loop steeds meer Rijnwater afvoert en bevaarbaar wordt. Rond ongeveer 950 ligt er dan een rivier, de IJssel, van een omvang zoals wij die nu kennen.  

697    Willibrord (een later heilig verklaarde Engelse monnik) bouwt de Martini-kerk in Emmerik (Emmerich). Van Willibrord is bekend dat hij een groot respect voor de Frankische heilige Maarten (Martinus) heeft. Kerken in Utrecht en Emmerich zijn door hem naar deze heilige genoemd. Ook de kerk in Elten is naar Martinus genoemd. Veel kerken en/of parochies in de Liemers zijn genoemd naar St. Maarten of St. Martinus, namelijk die van Angerlo/Lathum/Giesbeek, Oud-Zevenaar, Didam, Doesburg, Herwen, Aerdt en Pannerden.

 


Martinuskerk Elten

 

700    In de tijdsperiode tussen 650 en 750 ontstaan de zogenaamde "heem"-namen. In onze regio zijn dat: Aswihem (Azewijn), Dideheim (Didam), Dotincheim (Doetinchem), Altheim (Elten), Hutheim (Huthum), Stockheim (Stokkum) en Sydeheim (Zeddam).

725     Omstreeks deze tijd is er reeds een landgoed op het grondgebied van het huidige Oud-Zevenaar dat behoort aan een klooster in het bij Kleef gelegen Rindern.    

726     De nederzetting Westervoort wordt voor het eerst in schriftelijke bronnen vermeld. De Utrechtse bisschop Willibrord belast Werenfried met de zielzorg in Elst en Westervoort. De naam Westervoort zou kunnen duiden op een doorwaadbare (voorde) plaats, die toegang geeft tot het westen.    

De kerk in Westervoort (afbeelding van voor de restauratie in de 20e eeuw), gebouwd in de middeleeuwen op de plaats waar Sint Werenfried het oudste kerkje bezocht.

 

750    Omstreeks deze tijd is er bewoning in de buurt van de Martinuskerk in Oud-Zevenaar. Aangenomen wordt dat hier Zevenaar als plaats ontstaan is.

768    Karel de Grote
komt aan de macht.

788    De buurtschap Leuven, gelegen tussen Ooy en Groessen, wordt onder de naam "Loffna" voor het eerst vermeld. In de 12e eeuw zal de buurtschap vermeld worden als "Lofenick", een eeuw later als "Loeffen" en nog weer later  als "Leuffen" en "Leuven". In het rampjaar 1799 zal de buurtschap Leuven als gevolg van een vernietigende dijkdoorbraak vrijwel volledig worden verwoest.

800   In de kerstnacht wordt Karel de Grote in Rome door de paus tot keizer gekroond. Driehonderd jaar na de ineenstorting van het Romeinse rijk heeft hij een omvangrijk rijk tot stand gebracht dat zich uitstrekt van de Pyreneeen en Midden-Italie in het zuiden tot Friesland en de Deense grens in het noorden. Karel de Grote laat op verschillende plaatsen in zijn rijk paleizen bouwen. Een van die plaatsen is Nijmegen.
 


Kroning Karel de Grote

838    Oudst overgeleverde vermelding van Leomerike / Leomeriche (Liemers). Omdat latere benamingen voor deze streek de letters in zich hebben, zou Leomerike ook een verschrijving van Leomeriske of Leomerske kunnen zijn.
De Leomerike maakt in de 9e eeuw deel uit van de gouw Hamaland, een oud koningsgoed dat wordt begrensd in het westen van Westervoort tot Deventer door de IJssel, in het zuiden door de Rijn tot Emmerich en van daaruit in noordelijke richting weer naar Deventer.

  Oude nederzettingen in onze streek

Aswen (Azewijn) en Thedodem (Didam) worden genoemd in 828, Thuvine (Duiven), Gruosne (Groessen), Harawa (Herwen) in 897, Eltnon (Elten) in 944, Berga ('s-Heerenberg) in 1105 Sydehem (Zeddam) in 1142, Lengel in 1144, Loel (Loil), Wele (Wehl) en Waverlo (Dijk) in 1178, Beek in 1206, Stockem (Stokkum) in 1240.

 

 

838    In een Utrechtse oorkonde komt de plaatsnaam Fumarhara voor.  Mogelijk is dit een verschrijving van Subenhara (=Zevenaar) maar zeker is dit niet.  

840    Westervoort, Duiven en Groessen bezitten reeds een kerkje.

893    Eerste schriftelijke vermelding van Arnhem dat Arneym wordt genoemd

900
    Omstreeks het jaar 900 wordt de eerste melding gemaakt van het Duivense landgoed Magerhorst.


Magerhorst in 1742 (Jan de Beijer)
De Magerhorst, waarvan de oorsprong terug gaat naar het jaar 900, bevindt zich thans in de Duivense Ploenstraat tegenover huis De Ploen.
Uit de naam valt af te leiden dat het huis op een horst, een hoger gedeelte in een vaak drassige omgeving, is gebouwd. 

 

950     Omstreeks deze tijd wordt in Kleve (Kleef) kasteel Schwanenburg op de top van een heuvel gebouwd. In latere jaren groeit de stad Kleve er om heen.

 

 

 

966     De enige zoon van graaf Wichman, machthebber van Hamaland, sterft. Deze nieuwe tegenslag na het eerdere overlijden van zijn vrouw speelt een belangrijke rol bij zijn besluit om de burcht op Elterberg om te bouwen tot een nonnenklooster, waar dan tot het einde der tijden voor de zielen van overleden familieleden gebeden kan worden.

 


Graaf Wichman

 

968    Op de Elterberg in Hoog-Elten sticht graaf Wichman, machthebber van Hamaland, een klooster dat gewijd wordt aan Sint-Vitus. Dit klooster dat na ongeveer 850 jaar, in 1811, zou worden opgeheven, heeft uitgebreide bezittingen in het Gooi gehad.

969   Omstreeks deze tijd schenkt graaf Wichman van Hamaland aan het klooster in Elten, waar een van zijn dochters abdis is, een gebied rondom Naarden. Dit gebied, dat in onze tijd bekend staat onder de naam 't Gooi,  blijft ongeveer drie eeuwen Eltens bezit totdat het omstreeks 1280 aan Holland wordt verkocht.

 


Elten
(links) en Elterberg (rechts)met stiftklooster (Jan van Goyen) 

 

970    De Husselarij (Husloa) en Loo worden genoemd in een akte van 970. 

970    Bingerden wordt voor het eerst beschreven als een versterkte boerderij met gracht als bezit van de graven van Hamaland, die bescherming biedt tegen eventuele aanvallen vanaf de IJssel.

 

 


Op de achtergrond havezate Bingerden in 1883
(tekening: S. van Heeckeren van Kell)


970    In 970 wordt het hof "Liemerscha"vermeld. De abdij van Elten schenkt dan dit hof aan haar stift. De plaats van "Liemerscha", dat mogelijk haar naam aan de hele streek heeft gegeven, is onbekend.

973    Op 14 december ondertekent Keizer Otto II in Nijmegen een document, waarin het klooster in Elten dezelfde rechten krijgt als de rijksstiften Quedlinburg, Essen en Gandersheim waardoor Elten buiten het gezag van de gouwgraaf komt en onder de directe bescherming van de keizer valt. Tevens schenkt de keizer de Katentol, een doorgangstol op de IJssel tussen Zwolle en Kampen, aan het klooster in Elten. In latere jaren (1241) wordt deze tol door Elten aan de stad Deventer verpacht die daardoor zelf de tolgelden mag gaan innen. De Katentol waar kooplieden, die over de IJssel varen, een bedrag over hun lading moeten betalen is lange tijd een belangrijke bron van ergernis en twist geweest voor kooplieden en steden.

Afbeelding Slot Quedlinburg (2007)
Het klooster in Elten krijgt in het jaar 973 van Keizer Otto II  dezelfde rechten als het stift in Quedlinburg.
Sedert 1994 maakt het Slot Quedlinburg deel uit van de Werelderfgoedlijst van de Unesco. 

 

 

 

975    Omstreeks deze tijd laat graaf Wichman, machthebber van Hamaland, op de Elterberg een 57 meter diepe bron maken. In latere tijden wordt deze bron ten onrechte "Drususbron" genoemd omdat men lange tijd heeft geloofd dat de Romeinse veldheer Drusus deze bron heeft aangelegd. Bijna duizend jaar, tot de komst van de waterleiding in 1931, heeft de "Drususbron" de lokale bevolking van drinkwater voorzien.

 

 


Het bronnenhuis (Drususbrunnenhaus) op Elterberg
gebouwd in 1846 en na de volledige verwoesting in 1945
opnieuw opgebouwd in 1950 (foto: 26 september 2011)

980    Graaf Wichman, de bekendste machthebber van Hamaland sterft. Op aandringen van zijn dochter Adela heeft hij omstreeks 968 de abdij van Elten gesticht.



In Hameland o.a.: Angrina (Angeren), Lathem, Elten, Theoden (Didam) en Hereberg.

 

 

 

In de geschiedenis ligt de nadruk doorgaans op machtige mensen. In www.liemershistorie.nl wordt vooral aandacht besteed aan de geschiedenis van gewone mensen en hun zwoegen voor een menswaardig bestaan, want de overgrote meerderheid van de bevolking in de Liemers heeft tot halverwege de 20e eeuw doorgaans op de rand van een bestaansminimum geleefd waarbij misoogsten, ziekten, oorlogen en (natuur)rampen kwellingen zijn die de mensen bij voortduring hard hebben getroffen. Indrukwekkend is hoe velen onder moeilijke omstandigheden toch het hoofd boven water hebben kunnen houden.