Vragen, suggesties, anekdoten, correcties, aanvullingen heel graag naar: chrisvankeulen@hetnet.nl
TIJDSBALK GELDERSE LIEMERS
in zo verre relevant voor genealogie Van Keulen - Polman
deel II
PERIODE VANAF 1900
|
1900 Paul Kruger, president van de republiek Zuid-Afrika, wordt feestelijk op het station in Zevenaar ontvangen. |
Paul Kruger; leider in de opstand tegen Engeland; eerste president van de republiek Zuid-Afrika. |
|
1900 In de gemeente Zevenaar wonen 4.414 inwoners waarvan 3.952 katholiek, 368 hervormd, 78 Israeliet, 10 gereformeerd, 4 lutheraan, 1 oud-katholiek en 1 remonstrant. Blijkbaar geen onkerkelijken, maar dat zal een eeuw later geheel anders blijken te zijn.
1901 In Westervoort wordt de in 1855 geopende spoorbrug vervangen door een nieuwe, die tevens ingericht is voor wegverkeer en voetgangers. De nieuwe brug is noodzakelijk omdat de oorspronkelijke brug in de winter ernstige problemen veroorzaakt bij de doorvoer van ijsschotsen. De nieuwe brug komt aanzienlijk hoger te liggen waardoor scheepvaart en treinverkeer niet langer last van elkaar ondervinden. Het gevolg is wel dat een spoordijk noodzakelijk is. Door de spoordijk, die Westervoort in twee delen splijt, moet het oorspronkelijke station gesloopt en vervangen worden.
 |
Door de aanleg van een spoordijk moet het oorspronkelijke in 1856 geopende station Westervoort vervangen worden door een nieuw station dat omstreeks 1901 gereed is. Dit station zal dienst blijven doen tot 4 oktober 1936, waarna Westervoort geen treinstation meer heeft. Het station is afgebroken in 1965. Het voornemen is omstreeks 2012, 76 jaar na sluiting van het station, in Westervoort weer een treinstation te realiseren. |
1901 De jaarwedde van de burgemeester van Zevenaar bedraagt 1.150 gulden (540 euro), andere jaarinkomens (in guldens) in Zevenaar: gemeentesecretaris 875, hoofd der school 900, onderwijzer 600, veldwachter 400.
1902 Plannen om het monumentale Huis de Doelen (Doelenhuis) in Zevenaar als gemeentehuis te laten dienen gaan niet door, omdat men de koopprijs van 15.000 gulden (6.900 euro) te hoog vindt.
|
|
Het Huis de Doelen is gebouwd in de 16e eeuw. In de loop der tijd hebben er veel vooraanstaande families gewoond. Het huis stond tegenover het huidige postkantoor en had uitzicht op de Doelenstraat. In 1907 kocht de Duitse inktfabrikant Von Gimborn het pand. Helaas kon ook dit pand de doorgeslagen naoorlogse moderniseringsdrift niet weerstaan en werd het in 1957 gesloopt. Als kind ben ik ontelbare malen de trappetjes (zie foto) voor het Huis de Doelen op- en afgegaan; de ene kant omhoog en de andere kant weer omlaag. |
1903 Op 30 april trouwen in Duiven Jan van Keulen en Anna Jurrius, over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen.
 |
Jan van Keulen (1876 - 1952) en Anna Jurrius (1876 - 1942) omstreeks 1925. Jan en Anna zijn voor hun huwelijk buurkinderen; ze wonen schuin tegenover elkaar. Jan woont in Duiven in de Ploenstraat op de Hagemans Hof en Anna woont in de Ploenstraat op Poeldijk. Na hun huwelijk betrekken ze een boerderij in Pannerden en krijgen daar 11 kinderen, waarvan er twee in het eerste levensjaar overlijden. In 1927 verhuizen ze naar een boerderij aan de Pannerdenseweg in Ooy bij Zevenaar.
|
1903 Zevenaar krijgt een nieuw gemeentehuis (hoek Didamsestraat - Wittenburg). Het wordt gebouwd door aannemer Damen uit Wehl en zou bijna 60 jaar als zodanig dienst blijven doen. In 1959 gaat men over naar een nieuwe behuizing: Het huidige raadhuis aan het Raadhuisplein.
 |
De Didamsestraat (1902) Aan de rechterzijde staat het gemeentehuis (met torentje) nog in de steigers. Volwassenen en kinderen zijn uitgelopen om op de foto te komen. De panden aan de linkerzijde (o.a. Hof van Berlijn) en de rechterzijde (bakkerij van Swaay - Kleve) zouden decennia later in de laatste oorlogsmaand (april 1945) volledig worden verwoest. |
1904 Per 1 januari wordt Jan G. A. Honig (1872 - 1958), zoon van de Zevenaarse arts Carolus J. A. W. Honig, op een traktement van 600 gulden (275 euro) benoemd tot gemeente-arts van Zevenaar. De "jonge" Honig ontwikkelt zich tot de meest geliefde arts die Zevenaar e.o. gekend heeft. Vele decennia is Honig directeur van het plaatselijke ziekenhuis en daarnaast tot 1940 huisarts. Zijn taak als gemeente-arts beeindigt hij in 1929. Als gemeente-arts wordt Honig jr. opgevolgd door Caspar van Mens, die op zijn beurt in 1938 wordt opgevolgd door E. P. T. Vaesen, de laatste gemeente-arts van Zevenaar, die zijn werkzaamheden in 1974 beeindigt.
|
|
Op deze foto uit 1935 Jan Honig met zijn oudste patiente de 96-jarige Doortje Klutman (1839 - 1937)
De immense populariteit van Jan Honig blijkt onder meer uit een bericht in een regionale krant uit 1906, waarin wordt vermeld dat Honig en zijn echtgenote, terugkomend van een huwelijksreis van drie weken, op het Zevenaarse station(splein) worden verwelkomd door "schutterijen uit Babberich, Grieth en Ooy, drie muziekcorpsen, een stoet ruiters alsmede een mensenmenigte van zeker 5.000 tot 6.000 personen" (In 1906 is het inwoneraantal van de volledige gemeente Zevenaar ongeveer 5.000). |
1904 In de 19e en een groot deel van de 20e eeuw is Nederland een emigratieland. Voor velen is er de hoop op een betere toekomst in het nieuwe vaderland, maar er zijn doorgaans ook veel tranen. Meestal houdt een vertrek in, dat de geboortestreek voor goed verlaten wordt. Tussen 1901 en 1914 bereikt het aantal passagiers van de in 1873 opgerichte Holland-Amerika Lijn een hoogtepunt: zo'n twee miljoen landverhuizers reizen dan vanaf de Wilhelminakade in Rotterdam naar het beloofde land. Onder hen ook heel veel mensen uit de Liemers, zoals Christiaan Polman, de over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, die in 1904 naar Amerika vertrekt. Ook zijn broer Gerrit Polman en andere familieleden emigreren in het begin van de 20e eeuw naar Amerika. Christiaan keert na enige jaren terug naar Zevenaar; zijn broer Gerrit blijft zijn hele leven als kloosterling in de U.S.A.
|
|
Op nevenstaande foto (op achterzijde van het origineel staat geschreven "Vaarwel Broer") neemt Christiaan Polman (rechts) afscheid van zijn broer Gerrit (kloosternaam: broeder Willibrord). Een vertrek naar Amerika betekent in die tijd heel vaak een afscheid voor het leven. |
1905 Het jaarloon in Duiven voor een inwonende boerenknecht bedraagt 80 tot 180 gulden; een inwonende meid ontvangt 60 tot 125 gulden.
|
|
 |
Sculptuur in het centrum van Oud Zevenaar, onthuld 20juni 1995 Het betreft een blijvende herinnering aan Lambertus (Bertus) Wilmsen die in de
eerste helft van de twintigste eeuw vele tientallen
jaren met de schapen van boerderij Poelwijk door de omgeving van Oud-Zevenaar
heeft getrokken. Bertus is geboren in 1886 in Venraaij en komt op jeugdige leeftijd als boerenknecht naar Zevenaar, waar hij op 14 maart 1965 overlijdt. |
1905 Op 12 juli vaardigt de Paus uit: "een volle aflaat te verlenen aan kinderen, die voor het eerst te communie gaan, alsmede aan hun verwanten tot in de derde graad, die tegelijk met dezen tot 's Heerentafel naderen."
Detail van een in 1923 ingelijste en bewaard gebleven herinnering.
Op 29 april 1923 neemt Louis van Keulen (1912 - 2001), overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, deel aan de plechtige H. Communie in de Martinusparochie in Pannerden. De H. Communie wordt uitgereikt door pastoor Roelofs. Nog altijd wordt door katholieken een deelname aan een "eerste / plechtige H. Communie" als een feest gevierd.
1906 De Zevenaarse Schuttersvereniging St. Andreas wordt opgericht door H. van der Eem, op 't Grieth bij Bernardus (Naatje) Jansen.
Bij Naatje Jansen (over-over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef) van cafe Buitenlust op 't Grieth in Zevenaar wordt onder de wilgen op een warme zomerdag in 1906 de schutterij "Sint Andreas" opgericht. Bij de tenaamstelling wordt gekozen voor de patroonheilige van de Zevenaarse parochie St. Andreas. In de eerste statuten staat als doel van de schutterij: "de volksvermaken te veredelen en de eendrachtige samenwerking tussen de ingezetenen van Grieth en Zevenaar te bevorderen".
1906 De
begraafplaats aan de
Dijkweg in Oud-Zevenaar wordt in gebruik genomen. Op dit kerkhof zijn in de
loop der tijd veel familieleden
"Van Keulen" begraven, waaronder over-overgrootouders van
Sam, Simon en Sjef van Keulen.
 |
De grafsteen van de overleden over-overgrootouders
van Sam, Simon en Sjef:
Blik vanuit het kerkhof op de Martinuskerk Foto's zijn genomen op processiezondag |
 |
"TOT WEERZIENS IN DEN HEMEL"
1906 Baron F.J.H. van Voorst tot Voorst, burgemeester van Zevenaar, overlijdt plotseling op 11 juni 1906 tijdens een raadsvergadering: "door een beroerte welke op hem neerviel als een bliksemschicht uit helderen hemel".
|
|
Frederik Joseph Henri baron van Voorst tot Voorst (1837 - 1906) wordt in 1866 burgemeester van de Liemerse gemeente Pannerden (thans deel van Rijnwaarden). Vijf jaar later in 1871 wordt hij burgemeester van Zevenaar. Met hem als burgemeester begint Zevenaar aan de 20e eeuw. Na een ambtsperiode van maar liefst 35 jaar overlijdt hij volkomen plotseling tijdens een raadsvergadering. Hij wordt als burgemeester opgevolgd door zijn schoonzoon baron van Hugenpoth tot Aerdt. |
1907 De chemicus Max von Gimborn begint een inktfabriek in de Wittenburgstraat in Zevenaar. Als kantoor dient het Doelenhuis. In dit pand aan de Kerkstraat met uitzicht op de Doelenstraat woont "meneer Max" met zijn huishoudster "Fraulein Kortmann".
Het personeel van de Zevenaarse Gimborn omstreeks 1928.
Eerste rij (vooraan), v.l.n.r: H. Kruitwagen, Th. Aaldering, Dr. Oessel, A. Veneman;
Tweede rij v.l.n.r: S. Dikker, J. Sales, H. Sales, G. van Dremp, J. Aaldering, E. Koenders, A. Lukassen, J. Theunissen;
Derde rij, v.l.n.r: W. van Uum, J. Theunissen, J. Kruitwagen, H. Kuster, Th. Jacobs, W. Derksen, Th. van Workum;
Vierde rij, v.l.n.r: G. Scholten, A. Koenders, H. van de Koning, G. Koenders, R. Gieling, K. Jas, onbekend;
Vijfde rij, v.l.n.r: R. Jansen, J. Hageman, J. Hofman, W. Vister, Th van Hal, T. van Hal, H. Wiggers, B. Bodde;
Zesde rij v.l.n.r: Th. Winkel, A. Wouters, J. Geurts, G. Theunissen, Koenders, H. Lusing.
1908 Opening ziekenhuis "Consolatio Afflictorum" Zevenaar aan de Didamseweg.
 |
Links: Ziekenhuis "Consolatio Afflictorum" omstreeks 1930 Onder: Een vooroorlogse ansichtkaart van het Zevenaarse ziekenhuis. Aan de rechterzijde zien we Hotel Wielerrust van de familie Benen.
|
1908 Opening van een gasthuis / ziekenhuis in de Didam. In 1968 wordt dit ziekenhuis gesloten. Het dichtstbijzijnde ziekenhuis is dan Zevenaar.
 |
Het voormalige gasthuis/ ziekenhuis in Didam aan de Raadhuisstraat |
1908 De Zevenaarse burgemeester A.L.W. baron van Hugenpoth tot Aerdt wordt op 27 augustus door de rechtbank in Arnhem onder curatele gesteld.
 |
Adolf baron van Hugenpoth tot Aerdt wordt in 1893 op 30-jarige leeftijd burgemeester van Wehl. Vier jaar later wordt hij burgemeester van Boxtel en in 1908 volgt zijn benoeming tot burgemeester van Zevenaar. Door een "absentie van geest", waarschijnlijk als gevolg van een opgelopen syfilis (lues of harde sjanker), blijft hij slechts kort burgemeester in Zevenaar. Op een zondagmorgen in 1908 worden de kerkgangers in de St. Andreaskerk opgeschrikt door: "een hevig gebons op de kerkdeur en een vreeselijk geschreeuw, door den burgemeester, die in een vlaag van waanzin (....) den volke kond wilde doen, dat allen roomsch moesten worden". Met grote moeite wordt hij overgebracht naar het Arnhemse St. Elisabethgasthuis. De rechtbank in Arnhem plaatst hem onder curatele. De behandeling en verpleging van Baron van Hugenpoth tot Aerdt vindt vervolgens plaats in de Nervenheilanstalt te Ahrweiler. In 1909 wordt de verpleging voortgezet in het Brabantse Boekel, waar hij in 1913 op vijftigjarige leeftijd overlijdt. In Zevenaar wordt hij als burgemeester opgevolgd door L.F.C.H.M. Ridder de van der Schueren.
|
1909 Havezathe "Bloemendaal" in Oud-Zevenaar wordt door brand verwoest.
|
Op deze 19e eeuwse kaart van Oud-Zevenaar is de lokalisatie van havezathe (grote boerderij) Bloemendaal duidelijk weergegeven. De geblokte streep van boven naar beneden is de Oud-Zevenaarse weg. Aan de westzijde van deze weg zien we Bloemendaal, aan de oostzijde het riviertje Aa en aan de zuidzijde de Ooyse dijk. Voorts zien we de Breuly, een peervormige diepe plas, die ontstaan is na een dijkdoorbraak. Sedert de tweede helft van de 20e eeuw is de Breuly een gemeentelijk zwembad.
|
 |
1910 De inktfabrikant, Max von Gimborn, laat een botanische tuin (5 ha) aanleggen aan de Emmerichseweg (nu Babberichseweg) in samenwerking met de Berlijnse landschapsarchitect Grossmann. Momenteel is deze Gimbornhof eigendom van de gemeente Zevenaar en toegankelijk voor publiek.
|
1910 Op 15 november wijdt aartsbisschop Van de Wetering de nieuwe kerk in Loil, een van de oudste buurtschappen van Didam, plechtig in. Wanneer een jaar later ook in Dijk bij Didam een nieuwe R.K kerk wordt ingewijd heeft de gemeente Didam in korte tijd twee nieuwe R.K. parochies. |
|
1911 Op de langste dag van het jaar trouwen in Zevenaar Christiaan Polman en Marie Jansen (over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen).
 |
Bruidspaar Polman-Jansen op 21 juni 1911 Na de huwelijksvoltrekking gaan Christiaan Polman en Marie Polman-Jansen wonen op de Grietsestraat 72 in Zevenaar. Het echtpaar krijgt drie kinderen (Gerrit, Mies en Christine). Na het overlijden van Christiaan in 1954 blijft Marie met haar dochter Christine nog enkele jaren in het grote pand wonen totdat ze in 1960 naar de Wihelminalaan 4 in Zevenaar verhuizen. Het pand Grietsestraat 72 wordt in 1960 grondig verbouwd tot bankgebouw en enige tijd later tot Video-Store. In 2001 wordt het pand afgebroken om plaats te maken voor een groot winkelcomplex (waarin o.a. Albert Heijn).
|
 |
Bouwtekening (1910) voorzijde Grietsestraat 72 Aan de rechterzijde van de ingang (portaal) het cafe en aan de linkerzijde de winkel; het raam geheel links is van de voorkamer van het huis. Van het oorspronkelijke pand Grietsestraat 72 zijn, voor zover mij bekend, helaas geen foto's bewaard gebleven. Het pand was architectonisch een mooi gebouw. De buitenmuren bestonden uit steens metselwerk, waarvan de voorgevel uitgebouwd was met een houten waranda, waarin veel glas was verwerkt. In de raamkozijnen zat bovenin kruishout met veel kleine ruitjes. Boven de deuren en ramen bevonden zich segmentbogen. Je kwam, dat herinner ik me heel goed, het gebouw binnen via een portaal; links een winkel en rechts de zogenaamde bierkamer / cafe. In het cafe was in de jaren vijftig tijdelijk het belastingkantoor gevestigd. Het gebouw was verder voorzien van een gebroken- of mansardedak, dat onder de goten voorzien was van mooi lijstwerk. |
1912 Op maandagochtend 12 februari wordt Beek en wijde omgeving opgeschrikt door een kindermoord, die de dag tevoren heeft plaatsgevonden. Deze moord zou de gemoederen lange tijd bezig houden Een zevenjarig meisje, Maria Hartjes, dat op zondagmiddag om ongeveer 4 uur naar de winkel van Ten Benzel wordt gestuurd om lucifers te halen, komt tot grote ongerustheid van de ouders niet terug. De ouders zoeken tevergeefs. Om tien uur wordt de marechaussee gewaarschuwd, die tot drie uur eveneens zonder resultaat zoekt. De volgende ochtend wordt in het bos niet ver van de ouderlijke woning het lijk gevonden. Het kind blijkt te zijn misbruikt en gewurgd. Intensief politiewerk zou niet leiden tot veroordeling van een dader.
Diverse betrokkenen bij de afschuwelijk kindermoord in
Beek
In de cirkel het vermoorde meisje: Maria Hartjes; 1 en 2: de ouders van Maria;
3: de 25 jarige Christine Gottsman uit Emmerik, die een veldarbeider als
mogelijke dader vermoedt; 4: de heer Semmelink, die belangeloos zijn auto ten
dienste van het opsporingsonderzoek afstond; 5: een wachtmeester van de
marechaussee de heer G. Kelder; 6: een Duitse politiehondbegeleider; 7:
journalist Themans; 8 commissaris van politie Maixner uit Emmerik; 9 de heer H.
Keuning, journalist uit Doesburg
1912 C. Th. Voss wordt pastoor in Oud-Zevenaar. Hij zal dit blijven tot 1932. Pastoor Voss staat bekend als weldoener voor de armen en is de eerste pastoor die aan de Dijkweg te Oud-Zevenaar begraven wordt. Pastoor Voss heeft veel schoolrapporten van Louis (Wiet) van Keulen, (overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen) ondertekend. Ook bij de eerste aanstelling van Louis van Keulen, als onderwijzer in 's-Heerenberg in 1931, speelt pastoor Voss, die in 's-Heerenberg over goede contacten beschikt, een belangrijke rol.
|
|
In de eerste helft van de 20e eeuw is het gebruikelijk dat ook de parochiegeestelijke een schoolrapport ondertekent. Het rapport van de overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, ondertekend door de Oud-Zevenaarse pastoor Voss |
1912 Kasteel Bergh, in het centrum van 's-Heerenberg, één van de oudste Nederlandse kastelen, wordt op 9 juli gekocht door de textielfabrikant van Heek, die het geheel fraai laat restaureren en opnieuw inrichten.
|
|
Grote delen van Kasteel Bergh (afbeeldingen) bestaan uit
14e eeuws muurwerk. De eerste vermeldingen van het kasteel dateren uit de
12e eeuw. |
|
1913 Op 30 maart wordt aan de Peeskesweg (hoek Schaapskooiweg) in 's Heerenberg het eerste Nederlandse Dierenpark geopend. Oprichter en eigenaar is de heer J.G.H. Burgers uit 's Heerenberg. Naast fazanten, pauwen, roofvogels en allerlei soorten watervogels zijn er wilde dieren te zien, hetgeen voor die tijd een sensatie is. Het dierenpark blijft 10 jaar in 's Heerenberg en verhuist in 1924 naar Arnhem. Nog altijd is Burgers Zoo door de natuurlijke wijze waarop de dieren er leven zowel nationaal als internationaal toonaangevend.
|
|
Heel bijzonder en omvangrijk is vooral de
fazantencollectie van Johan Burgers (foto). |
1913 De 70 jaar oude en veel te klein geworden R.K Waterstaatskerk in Westervoort wordt vervangen door een nieuwe kerk.
 |
De Westervoortse R.K kerk omstreeks 1930 |
1914
Op 14 januari vindt de plechtige inwijding plaats van de eerste R.K. Kerk in
Spijk waardoor de katholieke inwoners van Spijk voor kerkdiensten niet meer
naar Lobith hoeven. Het feestprogramma moet enigszins worden aangepast
omdat Spijk vanwege het hoge water over land niet te bereiken is. Daarom wordt
onder meer de nieuwe pastoor Van Groeningen per bootje van Tolkamer naar Spijk
overgevaren.
Patroon van de nieuwe Spijkse parochie wordt Gerardus Majella, die tien jaar
eerder in 1904 heilig is verklaard.
 |
Bouwtekening R.K Gerardus Majella-kerk en pastorie in
Spijk. |
1914 Op 31 juli om 12.10 uur kondigt de Nederlandse regering een militaire mobilisatie aan. Korte tijd later breekt een weerzinwekkende oorlog (W.O. I 1914 - 1918) uit waarin 10 miljoen mensen omkomen. Hoewel Nederland buiten het oorlogsgeweld blijft, gaat ook in de Liemers de bevolking gebukt onder angsten, onzekerheid, tekorten, ondervoeding, werkeloosheid en armoede.
 |
Ook soldaten uit de Liemers worden in 1914 gemobiliseerd. Op nevenstaande foto Gerrit Jansen uit Zevenaar (staand geheel links), broer van Marie Polman-Jansen (over-overgrootmoeder van Sam, Simon en Sjef van Keulen). Volgens de overlevering loopt Bernardus Jansen (vader van o.a. Gerrit en Marie), over-over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef, bij het kijken naar het verloop van de mobilisatie een "koudje" op ten gevolge waarvan hij op 11 augustus 1914 op 64-jarige leeftijd overlijdt. Wanneer de strijdende partijen eind 1914 vastlopen in een zinloze en wrede loopgravenoorlog in Vlaanderen zal het Nederlandse leger vier jaar paraat blijven. Voor de meeste Nederlandse soldaten is dit een periode van grote ergernis en verveling. Hoewel Nederland buiten de Eerste Wereldoorlog blijft, is deze periode ook voor de bevolking in de Liemers een tijd van afzien.
|
1914 Zevenaar beschikt over een handbediende telefooncentrale met veertien aansluitingen. Buiten kantoortijd is geen communicatie mogelijk.
1915 Zevenaar-stad wordt op het elektriciteitsnet aangesloten. De petroleumlantaarns worden vervangen door 16 nieuwe -elektrische- lantaarnpalen. Wethouder en raadslid jhr. Louis (L.J.M.) van Nispen van Sevenaer is een van de "motoren" bij de invoering van elektriciteit.
 |
In de Liemerse samenleving (aan het einde van de 19e eeuw
en in de eerste helft van de 20e eeuw) neemt
|
1915 Christiaan Polman (over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef) bouwt een zestal huizen onder een kap op het Grieth.
 |
Deze huizen aan de Oude Doesburgseweg (tot 1952: Angerloscheweg, daarna tot 1965 Doesburgseweg en vanaf 1965 Oude Doesburgseweg) zijn bijna een eeuw geleden gebouwd in opdracht van C.J. Polman. Deze foto van de huizen is uit de jaren tachtig van de 20e eeuw. In deze woningen hebben in de eerste helft van de 20e eeuw gewoond: Schouten, Keultjes, Gieling, Vos, Sesink, Van Ditshuizen, Sleijster, Mulderij, Sanders Van Tuil, Utee en Diderichs. Dat het college van Burgemeester en Wethouders in 1915 snel handelt blijkt uit het feit, dat al daags na de aanvraag van de vergunning toestemming tot bouwen wordt verleend. |
1915
Door de oorlogssituatie (alle buurlanden zijn in de Eerste Wereldoorlog
verwikkeld) ontstaan tekorten waardoor de prijzen stijgen en de armoede
ook in de Liemers
snel toeneemt. Daarnaast zijn er ook velen die door de smokkelhandel met
Duitsland snel en grof geld verdienen.
Koningsstraat (nu Hoofdstraat) in Lobith-Tolkamer omstreeks1915
1916 Ondanks armoede en werkeloosheid, mede door de oorlog in buurlanden, viert Oud-Zevenaar het zilveren priesterfeest van pastoor C.T. Voss, de "weldoener der armen".
1916 In Pannerden is pastoor Felix Roelofs de eerste pastoor die in de Martinusparochie zijn gouden priesterfeest viert. Hij is pastoor in Pannerden van 1 november 1889 tot zijn dood op 1e Kerstdag 1924. Pastoor Roelofs, vermaard om zijn indrukwekkende zondagse preken, is pastoor in de periode (1903 - 1927) dat de familie Van Keulen - Jurrius (over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen) in Pannerden woonachtig is geweest. Roelofs wordt in januari 1925 opgevolgd door Johannes Brugman, die op 15 augustus 1961 zijn 60-jarig priesterfeest viert.
|
Afbeelding van de Op het moment dat deze foto is genomen woont pastoor Roelofs in deze pastorie.
De familie Van Keulen-Jurrius woont van 1903 tot 1927 op een boerderij in Pannerden . In januari 1926 staat Pannerden na een dijkdoorbraak vrijwel volledig onder water. De boerderij van de familie Van Keulen is een van de weinige huizen die niet onder water staat, niettemin verhuist de familie een jaar later naar een boerderij in Ooy bij Zevenaar. |
1916 Op 28 juni wordt in Zevenaar een nieuw postkantoor in gebruik genomen in de voormalige Doelentuin. Dit inmiddels bijna honderd jaar oude gebouw doet heden ten dage nog steeds dienst als postkantoor.
|
Op deze opname uit de twintiger jaren van de 20e eeuw zien we rechts het Zevenaarse postkantoor en links de inktfabriek van Von Gimborn. De oplevering van het postkantoor in 1916 moet enkele maanden worden uitgesteld als gevolg van de oorlogstoestand van de Eerste Wereldoorlog waardoor de aanvoer van bouwmaterialen vertraagd is. Tot 1916 is het postkantoor gevestigd in een pand op de hoek Kerkstraat en Kostschoollaan. In dit pand komen later achtereenvolgens de bakkers Hagdorn, Berntsen, De Lorijn en Seegers. |
 |
1917 Het Zevenaarse ziekenhuis wordt uitgebreid tot
44 bedden. Er komt een tweede verdieping en een tweede operatiekamer. De verpleegprijs per dag bedraagt 1,10
gulden (ongeveer 0,50 euro).
|
|
|
1917 Chr. J. Polman (over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen) plaatst naast zijn huis aan de Grietsestraat een gebouw dat in eerste instantie bestemd is als dansgelegenheid, maar in 1917 / 1918 (gedurende de Eerste Wereldoorlog) worden er krijgsgevangenen van diverse nationaliteiten in ondergebracht.
 |
Voorzijde dansgelegenheid (bouwtekening 1916) In dit gebouw is ook enige tijd een bioscoop gevestigd van de Eindhovense ondernemers Van Tuyl en Van de Werf, waarbij het mechanische gedeelte voor het draaien van de films vanuit de naastgelegen bakkerij van Christiaan Polman wordt bestuurd. Aangezien de bioscoop slecht loopt, wordt het gebouw eind 1926 afgebroken en bouwt Polman op die plaats een dubbel woonhuis, dat wordt verhuurd aan de families Siweck en Bos. Latere bewoners zijn onder meer: Tiemego, Vorstelman, Kuppens, Peters, Van Geffen en Krist. In 1968 koopt Tjon An The het pand en verbouwt het tot een Chinees-Indisch restaurant met bovenwoning. In november 2001 wordt het gesloten en maakt het plaats voor een nieuw winkelcentrum. |
1918
Op 27 mei meldt het
persbureau Reuter dat de Spaanse koning alsmede Spaanse ministers lijden aan een
geheimzinnige aandoening, die later de geschiedenisboeken ingaat als de
“Spaanse griep van 1918”. Een aandoening waaraan wereldwijd 20 miljoen
mensen sterven. Omstreeks 10 juli komt bij Zevenaar
de Spaanse griep de Liemers binnen, nadat in Elten en Emmerik enkele honderden
gevallen van griep zijn geconstateerd.
De wereldwijde
influenza-epidemie teistert ook de Liemers. Graafschapbode 19
november 1918: "Overal, in 't binnenland hoort men van ziekte en sterven. In de
dorpen luidt dag aan dag de doodsklok". Enkele voorbeelden: Angerlo: 14 doden,
Herwen en Aerdt 30 doden en Zevenaar 16 doden a.g.v. influenza.
Begrafenis in 1918 van een gedeserteerde Franse soldaat, overleden in het
Rijks Quarantainekamp in Didam.
1918 Op 11 november komt een eind aan een onvoorstelbaar bizarre en gruwelijke oorlog (wereldoorlog I). Een groot deel van de Europese, vooral mannelijke jeugd, is afgeslacht. Naast de ongeveer 9 miljoen (!) dodelijke slachtoffers, zijn vele miljoenen levens geknakt en gezinnen kapot gemaakt. Nederland en ook de Liemers zijn de dans ontsprongen maar hebben wel de ontberingen (armoede) van de oorlog gekend.
1919 De tabaksondernemer Buschhammer sticht een sigarettenfabriek in de Kerkstraat in Zevenaar. Enige jaren later komt deze fabriek in handen van de Turmac en vele decennia later in handen van de British American Tobacco (B.A.T.).
 |
Helemaal rechts Huize Rijck in de Stationsstraat, waarin o.m. achtereenvolgens woonden de families Frowein, Buschhammer en Hazewinkel. Momenteel is Huize Rijck kantoor van de ernaast gelegen B.A.T.-sigarettenfabriek. Het grote gebouw waarboven de kerktoren uitkomt is de tabaksschuur waar Buschammer (later Turmac/B.A.T.) in 1919 met de productie van "cigarettes" begon. Opmerking: Inmiddels (december 2008) heeft de British American Tobacco (B.A.T.) de sigarettenproductie in Zevenaar beeindigd waarmee een eind is gekomen aan een periode van 90 jaar sigarettenproductie in Zevenaar. |
1920 Als gevolg van grote massa's smeltende sneeuw en overvloedige regen staat het water in de rivieren eind 1919 en begin 1920 uitzonderlijk hoog. Op 29 december loopt de Pannerdense waard onder. Via de Oude Rijn en de Wildt stroomt veel water naar de Oude IJssel waardoor Wehl en Angerlo te maken hebben met wateroverlast. In Lathum gaat men op nieuwjaarsdag 's morgens zoals gewoon om 5 uur aan het werk (!) maar om 10 uur staat alles onder water. Begin januari 1920 kamperen op het Gelders eiland honderden gezinnen op de dijken. Door een defect aan een sluis raken ook de dorpen Aerdt en Herwen onder water. In Herwen staat het water tot het dak van de zuivelfabriek.
 |
Tolkamer/Lobith januari 1920 |
1920 Op woensdagavond 14 januari verdrinkt de Angerlose burgemeester, jhr. Van Grotenhuis. Na een bezoek aan de Societeit in Doesburg is hij per fiets naar huis gegaan, maar daar is hij nooit aangekomen. Men vindt hem enkele dagen later bij het dreggen op 100 meter van zijn woning.
|
|
Jhr. H. van Grotenhuis (1890 - 1920), burgemeester van
Angerlo, verdronken op 29 jarige leeftijd. |
|
1920 Gemeenteraad van Zevenaar besluit om
de
Slijkstraat (straat waarin veel allerarmsten wonen, op dat moment ook gezien
als "achterbuurt") voortaan Schoolstraat te noemen.
1920 In Zevenaar wordt burgemeester Ridder de van der Schueren (1841 - 1921) opgevolgd door Jhr. Tanne van Nispen tot Pannerden (1884 - 1964). Met hem als burgemeester zal Zevenaar de Tweede Wereldoorlog ingaan.
 |
Ludovicus Ridder de van der Schueren wordt in 1908 op 67-jarige leeftijd burgemeester van Zevenaar. Hij is wethouder in 's-Hertogenbosch, totdat hij aan het eind van de 19e eeuw dijkgraaf wordt in de Liemers en gaat wonen aan de Markt te Zevenaar. Door zijn huwelijk met M.H.P.C. de Neree tot Babberich, voltrokken in 1869 op kasteel "Halsaf" in Babberich, is er een extra motief voor hem om in de Liemers te wonen. De van der Schuren blijft twaalf jaar burgemeester in Zevenaar totdat hij op 79-jarige leeftijd in 1920 zijn ambt ter beschikking stelt. |
 |
Jhr. Antoine (Tanne) Eduard Marie van Nispen tot
Pannerden wordt in 1884 geboren op "Huize Hoek" in Zevenaar (Huize Hoek is
aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers opgeblazen; nu
staat op deze plaats het bevrijdingsmonument "De vier tamboers"). In 1911 wordt hij, op
27-jarige leeftijd, benoemd tot burgemeester van Didam. In 1920 wordt hij
burgemeester van Zevenaar, waar zijn grootvader in het midden van de 19e eeuw
ook al burgemeester was geweest. |
1921 Bij de viering van het 400-jarig bestaan van de St. Andreasparochie op 23 september 1921 worden de R.K. Jongensschool en MULO-school geopend in de Nieuwe Doelenstraat in Zevenaar. Beide scholen staan onder leiding van de heer J. Th. Gerrits ((1890 - 1965), die vanwege zijn imposante voorkomen in de volksmond wel "lange Jan" genoemd wordt.
 |
R.K. Jongensschool en MULO-school in de
Nieuwe Doelenstraat in Zevenaar Dit schoolgebouw is omstreeks 2000 afgebroken. Op de plaats van de vroegere school bevindt zich nu een parkeerterrein, tegenover de COOP-supermarkt. In de periode 1937 - 1951 is Louis van Keulen (overgrootvader van Sam, Simon en Sjef) als onderwijzer in dit gebouw werkzaam. |
1921 In Zevenaar wordt de Protestantse Woningbouwvereniging opgericht.
Oud Zevenaarsestraat vanaf de spoorbaan in de richting Oud-Zevenaar, omstreeks 1923.
De woningen aan de rechterzijde zijn in de jaren twintig gebouwd door de Protestantse Woningbouwvereniging Zevenaar. Aan de linker zijde van deze weg bouwde C.J. Polman (over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef) in de jaren dertig een zestal 2-onder-1 kap woningen. In de volksmond werd Polman de dollarkoning genoemd, omdat hij enige jaren in Amerika als bakker had gewerkt. Vrijwel alle woningen op bovenstaande foto werden i.v.m. de aanleg van de Betuwelijn afgebroken. Het weggetje, dat op bovenstaande foto linksaf gaat, is de Zwarteweg. De huizen, die in latere jaren aan deze weg zijn gebouwd, zijn alle i.v.m. de Betuwelijn omstreeks 2000 afgebroken. Op de plaats van de Zwarteweg bevindt zich nu de Ringbaan Zuid. Aan de Zwarteweg woonden halverwege de twintigste eeuw de families: Martens, Venema, de Graaf, Van Keulen, Bergervoet, Sloot, Berendsen, Geurds, Hanen en Polman.
1923 De zeer markante Prof. dr. Th. H. van Oppenraay wordt pastoor van de Andreasparochie in Zevenaar.
 |
Th. H. van Oppenraaij wordt op 17 september 1877 in het Betuwse Bemmel geboren. Op 15 augustus (feestdag Maria Hemelvaart) 1900 wordt hij tot priester gewijd en zes jaar later doctoreert hij in Leuven. In de periode 1908 tot 1923 is hij professor aan het Groot-Seminarie te Rijsenburg. In 1923 wordt dr. van Oppenraaij pastoor in Zevenaar, waar hij een zeer opmerkelijk figuur is. Hij heeft een antipathie ten opzichte van grootgrondbezitters waaronder de Zevenaarse jhr. Louis van Nispen. Hij zet zich met kracht in voor de jaarlijkse processies en in het onderwijs stelt hij aan zijn leerlingen hoge eisen; de snelheid en hoeveelheid die hij dicteert is aanzienlijk. Zijn kleding, kniebroeken met zwarte kousen en schoenen met zilveren gespen, is voor Zevenaarse begrippen zeer opmerkelijk. Op 13 oktober 1933 overlijdt hij in zijn geboorteplaats Bemmel en wordt op 17 oktober 1933 in Zevenaar begraven op het kerkhof aan de Arnhemseweg. Tijdens deze begrafenis spreekt de latere kardinaal de Jong een lijkrede uit. Van Oppenraay wordt als pastoor in Zevenaar opgevolgd door L.J. H. Teeuwen, die in de periode 1933 tot 1945 pastoor in Zevenaar is. |
1923 In de Zevenaarse Marktstraat wordt een echte riolering aangelegd.
 |
Links: De Markt(straat) kort na de aanleg van de riolering in 1925 Rechts: De Marktstraat omstreeks 1930 Beide afbeeldingen: gezien in de richting van de Grietsestraat |
 |
1924 De bouw van een nieuw gemeentehuis in
Westervoort wordt aanbesteed. Begin 1925 wordt het in gebruik
genomen. De gemeente Westervoort telt dan 2003 inwoners.
 |
Het Westervoortse gemeentehuis in aanbouw (1924) |
1924 In Zevenaar wordt naast het
ziekenhuis een sanatorium geopend voor lijders aan de zo gevreesde t.b.c.
(tuberculose / tering).
 |
Deze foto is van de lighal van het Zevenaarse sanatorium. Volgens de inzichten van die tijd geschiedt het kuren bij voorkeur in de openlucht. Door armoede, ondervoeding en slechte leefomstandigheden kwam t.b.c. erg veel voor. Nadat halverwege de twintigste eeuw een werkzaam medicijn wordt ontdekt door Waksman en de welvaart toeneemt, daalt het aantal lijders aan deze aandoening snel. |
1924 In Pannerden wordt het nieuwe
schuttersgebouw van schutterij "Claudius
Civilis" door pastoor Roelofs ingewijd.
Schuttersfeest Claudius Civilis in Pannerden in oktober 1926
Op deze afbeelding diverse leden van de familie Van Keulen-Jurrius, die tot 1927
in Pannerden wonen:
1 Theed (Theodorus Johannes Hendrikus) van Keulen (1905-1979) en
zijn broer:
2 Harrie (Hendrikus Gerardus) van Keulen (1906 - 1986) en hun zus:
3 Mia (Maria Catharina) van Keulen (1907 - 1963) en hun vader:
4
Jan
(Johannes Wilhelmus) van Keulen (1876 - 1952), over-overgrootvader
van Sam, Simon en Sjef van Keulen
1925 Ter bestrijding van de veel slachtoffers makende tuberculose wordt een kringconsultatiebureau voor de gehele Liemers in Zevenaar opgezet. De Zevenaarse arts J. G. A. Honig speelt hierbij een belangrijke rol.
|
1925 In Zevenaar wordt T.V.V. (Turmac Voetbal Vereniging) opgericht. |
 |
Vanaf het eerste begin besteedt de Turmac veel geld aan de sponsering van de sport. Al in de jaren twintig wordt het Nederlands Olympisch Comite financieel gesteund. Zo lezen we in een advertentie in 1924: "Weet u dat U door het rooken van Turmac Cigaretten het Olympisch Comite in zijn streven kunt steunen?" Op de foto het eerste elftal van T.V.V in de jaren dertig. Geheel rechts erevoorzitter Gersdorf, directeur van de Turmac, die op 9 september 1944 door de Duitse bezetters is vermoord. |
1925 Op de Zevenaarse Andreasschool aan de Nieuwe Doelenstraat behaalt de eerste leerling het Mulo-diploma (W. Willemsen uit Oud-Zevenaar). Het hoofd der school de heer Gerrits vermeld vol trots: "geslaagd allen".
 |
 |
Linker foto: Lagere schoolklas (1922) van de Andreasschool aan de Nieuwe Doelenstraat in Zevenaar met op de achtergrond de heer Gerrits (hoofd) en juffrouw Bollen.
Rechter foto: Het onderwijzend personeel (1922) van de Andreasschool met achter de tafel zittend de heer Gerrits en rechts daarvan juffrouw Bollen. Staand 2e van links: meester Berendsen, het latere hoofd van de school in Groessen.
1925 Een legendarisch noodweer, bekend onder de naam stormramp van Borculo, trekt in de vroege avond van 10 augustus over Brabant, via Nijmegen, Liemers en Achterhoek naar Twente en uiteindelijk naar Duitsland. Borculo wordt geteisterd door een onvoorstelbare tornado met een diameter van tussen een en twee kilimeter. Er vallen vier doden en tachtig gewonden. In De Liemers wordt vooral de buurtschap Dijk bij Didam zwaar getroffen.
Het dagblad "Het Vaderland" schrijft op 11 augustus": "Het hevige noodweer heeft gisteravond de buurtschap Dijk nabij Didam eveneens ernstig geteisterd. De bewoners van deze buurtschap zagen plotseling een hooge grijze zuil, welke steeds nader kwam, en welke op haar weg alles meesleurde. Niet minder dan elf woningen werden vernield. Een man en een vrouw werden tientallen meters weggeslingerd."
De avondeditie van de NRC schrijft, ook op 11 augustus 1925: "Gisteravond heeft zich in de omgeving van Didam een noodweer ontlast, zooals zelden in ons land is voorgekomen. Tegen halfzeven kwam de bui uit het Zuiden aanzetten. Een hevig onweer, gepaard met een slagregen, was de inleiding. Daarna kwam een stevige wind opzetten, die allengs in kracht toenam. Plotseling bemerkten de verschrikte bewoners van Didam, dat van de Zuidzijde, van den kant van de Babbericher Allee, een hoos kwam aanzetten, een wervelwind, die met geweldige kracht alles wat hij op zijn weg tegenkwam, in het rond smeet."
1926 Watersnood in de Liemers als gevolg van een dijkdoorbraak in Pannerden.
|
De gearceerde gebieden staan in het voorjaar van 1926 onder water. In Pannerden staat alleen de hogergelegen boerderij van "Van Keulen" niet onder water. Op bepaalde plaatsen bereikt het water een hoogte van meer dan drie meter.
Ook landelijk trekt de watersnood grote aandacht. Mariniers schieten de bevolking te hulp. Op 7 januari 1926 brengt koningin Wilhelmina een bezoek aan Pannerden om de situatie in ogenschouw te nemen. De bevolking van de Liemers is in het verleden vaak geconfronteerd met de gevolgen van hoog water. Andere hoogwaterjaren van de laatste 125 jaar: 1882, 1883, 1906, 1914, 1920, 1930, 1946, 1948, 1952, 1955, 1957, 1865, 1966, 1970 en 1995. |
|
1926 De Zevenaarse gemeenteraad besluit met 6 tegen 5 stemmen tot de aanleg van waterleiding.
1926 In Zevenaar wordt op 24 september een Liemerse Rijwielbedevaart naar Kevelaer opgericht.
Van oudsher worden ook vanuit de Liemers bedevaarten naar het Duitse Kevelaer gehouden. In 1926 wordt er zelfs een Liemerse Rijwielbedevaart naar Kevelaer opgericht. Doel van de vereniging is het jaarlijks houden van een bedevaart per rijwiel van Zevenaar naar Kevelaer. Lid van de vereniging kunnen alle katholieke mannelijke ingezetenen van de parochies uit de Liemers worden. Op bovenstaande foto staan de leden van de vereniging op 't Grieth klaar om te beginnen aan hun tocht naar Kevelaer. Merk op dat alle deelnemers een hoofdbedekking dragen. In het begin van de 20e eeuw is het ongepast bloothoofds te fietsen. De Vereniging Liemerse Rijwielbedevaart bestaat nu niet meer, maar nog altijd vindt elk jaar, ook vanuit de Liemers, een bedevaart naar Kevelaer plaats.
1926 De autobusdienst "De Liemers" wordt opgericht.
 |
Trots voor de drie voertuigen vol passagiers staan
v.l.n.r:
|
|
1927 De familie Van Keulen-Jurrius verhuist van Pannerden naar Ooy bij Zevenaar. |
 |
Ondanks dat de boerderij van de familie Van Keulen in Pannerden bij de overstroming in 1926 niet onder water komt te staan, verhuist de familie vanwege het overstromingsgevaar in 1927 toch naar Ooy bij Zevenaar. Daar koopt de familie nevenstaande boerderij aan de Pannerdenseweg. |
| 1927 De congregatie "Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis" bouwen een imposant klooster aan de Babberichseweg te Zevenaar. |
 |
Juvenaat Babberichseweg in Zevenaar |
1927 In Zevenaar gaat een consultatiebureau van de "Vereeniging Zuigelingenzorg" van start, dat ook door moeders uit Didam ("Diem") wordt bezocht.
|
1927 De Zevenaarse sigarettenfabriek Turmac verkrijgt het predikaat "hofleverancier'.
|
 |
Op 12 september 1927 brengt Op de foto v.l.n.r: prins Hendrik, |
1928 Op 13 september wordt het Theresiaziekenhuis aan de Hofstraat in 's Heerenberg geopend.
 |
Het Theresiaziekenhuis aan de Hofstraat in 's Heerenberg is genoemd naar de moeder van Pastoor van Sonsbeeck uit Stokkum omdat de pastoor 10.000 gulden schonk.
|
1928 Zevenaar krijgt stromend water van het Gemeentelijk Waterleidingbedrijf. Voorlopig geven velen nog de voorkeur aan de vertrouwde stadspomp en een eigen pomp in huis. In 1930 bedraagt het totaal aantal aansluitingen 330 op een bevolking van 6.236 inwoners.
|
|
Op deze foto van de Kerkstraat (1900) in Zevenaar is rechts een waterpomp te zien. Na 1928 kunnen deze pompen geleidelijk uit het straatbeeld verdwijnen.
|
|
1929 Een van de zwaarste winters van de 20e eeuw. De hevige koude duurt van januari tot half maart. Er zijn vele meldingen van afgevroren oren en ledematen. Op 11 februari vriest in Steenderen een melkrijder, tijdens zijn dagelijkse rit op zijn wagen, dood. De problemen zijn overal groot, ook al door de veelal eenvoudige niet geisoleerde huizen, waardoor de snijdende vrieswind naar binnen waait. |
 |
Een beeld van de dichtgevroren Rijn bij Pannerden in 1929. Ook met auto's wordt over de Rijn gereden. |
1929 Op het terrein van het ziekenhuis in Zevenaar wordt het Maria paviljoen in gebruik genomen. Het is bestemd voor de verpleging van patienten met een besmettelijke ziekte afkomstig uit de gemeenten: Zevenaar, Duiven, Westervoort, Herwen en Aerdt en Pannerden. Hiermee geven deze gemeenten uitvoering aan de in 1928 van kracht geworden Wet op de Besmettelijke Ziekten waarin geregeld is dat alle gemeenten, alleen dan wel in samenwerking, dienen te beschikken over een barak voor de verpleging van besmettelijke zieken.
|
|
|
1929 De positieve ontwikkelingen van
de jaren twintig worden bijzonder wreed verstoord door de beurskrach op 29 oktober,
het begin van een wereldwijde crisis, die zijn weerga niet kent.
Ongeveer 80 jaar later, in 2009, treedt een mondiale economische recessie /
depressie op die vergeleken wordt met die van 1929. De toekomst zal uitwijzen of
deze vergelijking juist is.
|
Vooral in de jaren twintig en dertig floreert het verenigingsleven. Bijgaande foto is van de Zevenaarse dameszangvereniging"BelCanto" in de tweede helft van de jaren dertig. Rij boven v.l.n.r.: Nera Polman, Agnes Hulkenberg, Leida Berends, dames Berendsen en Roelofsen, Leida Tiemissen, Marietje Godschalk, mej. Gieling, Annie van der Eem, Fientje Boerboom, Greet Maasen, Tilly Hendriks, Betsie Opdenoordt, Tonny Geurts, mej. Geurts. Rij midden v.l.n.r.: Christine Polman (zus van Mies Polman), Doortje Hermsen, Marietje Peer, Dora Geurts, Mej. Berndsen, onbekend, Dora en Katrien Folker, Doortje Buiting, Siska Nijhof, Leida Joosten (nicht van Christine Polman), Riek Gerritsen, Stien Welling, Corrie Boddé. Rij onder v.l.n.r.: Elly Mul (nicht van Christine Polman), Doortje Godschalk, Annie Hendriks, Mies Joosten (nicht van Christine Polman), Pierre Smeets (dirigent), mej Geers, Marie Kuppers, Marie Dapper, mej. Elfrink. |
 \ |
 |
Ook deze foto illustreert het bloeiende vooroorlogse verenigingsleven in de Liemers. Blijkens informatie op de achterzijde van de foto is deze opname gemaakt op 5 februari 1936. Tweede van links, tweede rij van voren met bril: Christine Polman. Aanvullende informatie ontvangen van Alard Roose uit
Zevenaar:
|
1930 In Zevenaar-stad begint Fa. A. Sweers met het ophalen van vuilnis.
1930 Door toedoen van de Zevenaarse arts J. Honig start een gemeenschappelijke ambulancedienst van een aantal samenwerkende Liemerse gemeenten: de Naamloze Vennootschap Ziekenauto Zevenaar en Omstreken.
 |
De ziekenwagen van de gemeenschappelijke ambulancedienst van Liemerse gemeenten omstreeks 1935. In financieel opzicht wordt de gemeenschappelijke ambulancedienst van Liemerse gemeenten een groot debacle. Begin jaren 40 voelt men zich zelfs genoodzaakt de ziekenauto aan de chauffeur, de Groessense garagehouder P. Palm, "bij wijze van afbetaling van achterstallig loon" te geven. |
1931 De landbouwmarkt stort volledig in; de Duitse
grens gaat dicht en agrarische producten worden vrijwel waardeloos. Vooral voor
de kleine boeren is de crisistijd een verschrikkelijke periode. Armoede en
werkeloosheid in de samenleving zijn onvoorstelbaar groot. Ook in het onderwijs
is de werkeloosheid groot, veel onderwijzers werken jarenlang als "kwekeling met
akte" zelfstandig in een klas voor een of enkele tientjes.
Op bovenstaande afbeelding de onderwijzers van de R.K jongensschool in 's Heerenberg omstreeks 1934. Ook in het onderwijs is de werkeloosheid schrijnend. Bij een onderwijzersvacature melden zich soms honderden sollicitanten.
V.l.n.r: Louis van Keulen (overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, ongeveer 22 jaar, die zich reeds kort na de voltooiing van de kweekschool op 19 jarige leeftijd mocht verheugen op een vaste benoeming als onderwijzer in 's Heerenberg), G. J. Egbers (hoofd der school), juffrouw Vallinga (onderwijzeres), juffrouw Mensing (onderwijzeres), de heer Ten Velde (onderwijzer) en onderwijzer (naam niet bekend). Informatie betreffende foto van dhr. H. Egbers uit Baarle-Nassau, zoon van het hoofd der school.
|
1931 De Oud-Zevenaarse kerk krijgt prachtige gebrandschilderde ramen van Joep Nicolas. Klik hier voor meer informatie over Joep Nicolas. |
 |
Joep Nicolas (1897 - 1972) in 1972
|
 |
Detail uit een op 34-jarige leeftijd door Joep Nicolas ontworpen glas-in-loodraam in de St. Martinuskerk van Oud-Zevenaar. De Oud-Zevenaarse parochie komt in contact met de
legendarische glazenier door haar kapelaan Frits van der Meer, die een
levenslange vriendschap met Joep Nicolas opbouwt. Later wordt dr. van der
Meer een vermaard hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Universiteit van
Nijmegen. De gebrandschilderde ramen worden pastoor Voss aangeboden t.g.v zijn vijftigjarig priesterfeest. Per raam bedragen de kosten in 1931 1300 gulden (590 euro). |
1932 Op 22 mei wordt het treinstation Babberich, na 35 jaar dienst te hebben gedaan, gesloten. Het was tot dan het laatste Nederlandse station voor de grens.
1932 Op 31 augustus 1932 overlijdt de geliefde Oud-Zevenaarse pastoor C. Voss.
|
Pastoor C. Th. Voss wordt op zijn uitdrukkelijke verzoek niet begraven in het priestergraf bij de Oud-Zevenaarse Martinuskerk maar tussen zijn parochianen op het (toen) nieuwe kerkhof aan de Dijkweg.
Grafsteen van pastoor Cornelis Theodorus Voss (1865 - 1932) (foto augustus 2008) |
 |
|
1932 In verband met de concurrentiestrijd als gevolg van de economische crisis start de Turmac in Zevenaar met de produktie van sigaren; een bekend merk is "Vendelier". Door de slechte verkoopcijfers wordt de produktie reeds in 1934 gestaakt.
Een groepje Turmac-arbeiders
|
 |
1933 De Zevenaarse synagoge bestaat 100 jaar. Het eeuwfeest wordt sober gevierd in verband met de ontwikkelingen in Duitsland.
|
|
De Zevenaarse synagoge omstreeks 1918 De synagoge
heeft gestaan in de Grietsestraat ter hoogte van het (huidige)
sporthuis Luising. Op donderdag 8 februari 1945 wordt de synagoge bij een
zwaar Brits bombardement volledig verwoest en kort na de bevrijding
afgebroken. |
| 1934 De Turmac voert een doorbetaalde vakantie van drie dagen in. |
 |
Een vakantiedag aan zee was in de sobere
dertiger jaren al heel bijzonder. Op deze foto
|
1934 Het Nederlands voetbalelftal plaatst zich voor het eerst in de geschiedenis voor het eindtoernooi van een wereldkampioenschap. De spelers worden op het Zevenaarse station uitgezwaaid.
|
Het Nederlands voetbalelftal reist in 1934 per trein naar het eindtoernooi van het wereldkampioenschap in Italie. Op deze foto worden de spelers van het Nederlands
voetbalelftal op het Het toernooi verliep voor Nederland overigens niet erg succesvol. Reeds in de achtste finale werden de Nederlanders uitgeschakeld na een van Zwitserland met 2-3 verloren wedstrijd. |
 |
1934 In Ooy bij Zevenaar wordt het nieuwe schuttersgebouw van E.M.M geopend.
 |
Links: het in 1934 geopende schuttersgebouw Rechts: het bestuur van E.M.M in 1934 |
|
|
1935 Er bestaan gevorderde plannen om het Twente-Rijnkanaal door de Liemers te leiden. |
 |
Realisatie van het Twente-Rijnkanaal door de Liemers kan de lokale industrie een impuls geven. Het kanaal (zie plantekening) moet lopen ten zuiden van Wehl, Didam en Zevenaar en tussen Pannerden en Lobith uitmonden in de Rijn. Het plan is nooit gerealiseerd wellicht mede door de naderende Tweede Wereldoorlog. Ongeveer zeventig jaar later zal een in economisch opzicht uiterst omstreden plan "de Betuwelijn" wel geeffectueerd worden en de westelijke zijde van de Liemers splijten. |
1936 Zevenaar verwelkomt haar 7.000e inwoner. De Nederlandse Spoorwegen sluiten de stations in Duiven, Groessen en Westervoort.
 |
Station Duiven (foto omstreeks 1930) heeft als zodanig dienstgedaan van 1855 tot 1936. Van 1936 tot 1980 is het in gebruik als woning. In 1980 zou Duiven weer halteplaats voor treinen worden en wordt het oude station afgebroken en vervangen door een nieuw eenvoudig station. |
1936 Op 13 oktober wordt in Didam de
eerste Nederlandse streekschool voor B.L.O (Bijzonder Lager Onderwijs voor
moeilijk lerende kinderen c.q kinderen met een verstandelijke beperking)
gesticht. Vanaf het begin is er reeds een aparte klas voor imbeciele kinderen.
1938 Een voor de inwoners van Zevenaar vreemd Duits
vliegtuig, een autogiro genaamd, landt niet ver van de Babberichseweg.
Veel mensen zien dit als een voorbode van naderend onheil.
 |
Vele inwoners van Zevenaar e.o. kijken hun ogen uit. Een merkwaardig Duits vliegtuig, een "autogiro", is geland. Men is er niet gerust op. |
1938 Op de Philips-stand in de Utrechtse Jaarbeurs kunnen gewone Nederlanders voor het eerst een functionerend televisietoestel aanschouwen.
1939 Dat de crisis van de jaren dertig ook de Turmac in Zevenaar treft, blijkt onder meer uit het aantal personeelsleden dat in 1939 nog maar 328 bedraagt (vijf jaar eerder nog meer dan 900).
1940 Voorjaar 1940 neemt de Duitse dreiging
snel toe. Regelmatig vliegen Duitse vliegtuigen over de Liemers.
Nacht 10 mei: Grote aantallen Duitse
vliegtuigen komen over. Een onafzienbaar leger Duitse soldaten gaat via
Duiven in de richting van Westervoort. Na het opblazen van de Westervoortse brug ontstaat een file aan Duitse oorlogsvoertuigen van 20 km tot Emmerich.
|
|
Op vrijdag 10 mei wordt de Westervoortse brug in alle vroegte om 4.45 uur opgeblazen waardoor de Duitse invasie enige vertraging oploopt. |
1940 Tijdens de oorlogsdagen van mei 1940 sneuvelen ruim tweeduizend Nederlandse militairen. Daaronder enkele tientallen soldaten uit de Liemers, de meeste van hen zijn gesneuveld op de Grebberg in Rhenen. Het aantal gewonde Nederlandse militairen is lange tijd geschat op drieduizend, maar uit een onderzoek van de historicus Kruit in 2008 blijkt dat het werkelijke aantal veel hoger is namelijk zevenduizend. Op 14 mei capituleert het Nederlandse leger.
|
|
|
1941 De allereerste tandarts vestigt zich in
Zevenaar.
Juli: Woningen van Stender en Hermsen in Oud-Zevenaar worden
door bommen getroffen.
1941 Op 30 juli trouwen op het gemeentehuis van Zevenaar (Didamsestraat) Louis (A.G.M.) van Keulen en Mies (M.J.C.) Polman, overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen; de kerkelijke bevestiging vindt plaats in de St. Andreaskerk in Zevenaar.
 |
Huwelijksfoto van
Louis van Keulen en Mies
Polman In verband met de oorlogssituatie verblijft de bruidegom de nacht voor het huwelijk niet in het ouderlijk huis (Pannerdenseweg) maar in de toekomstige woning (Zwarteweg 6). Door een vergissing gaat de koetsier met paard en koets op de dag van de bruiloft echter niet naar de Zwarteweg maar naar de Pannerdenseweg. Daar aangekomen blijkt de vergissing en in allerijl wordt vertrokken naar de Zwarteweg en vervolgens (te laat) naar de Grietsestraat om de bruid op te halen. Na de kerkelijke inzegening van het huwelijk vindt het huwelijksfeest plaats in zaal Polman (ouders bruid), (destijds) Grietsestraat 72 in Zevenaar. Vanwege de oorlogsomstandigheden moet het feest op een zodanig tijdstip beeindigd zijn, dat iedereen voor 24.00 uur op de plaats van bestemming is. Wat betreft het weer heeft men niet te klagen, want 30 juli 1941 is een warme, zonnige dag. Na 30 juli slaat het weer volledig om en er volgt een zeer lange periode met overvloedige regenval.
|
1941 Het verplichte persoonsbewijs voor alle personen vanaf 17 jaar wordt ingevoerd, voor Joden voorzien van de letter J.
1942 In de gehele Liemers worden op last
van de Duitsers de klokken uit de torens gehaald.
1942 De 's Heerenbergse
pastoor Galama en zijn kapelaans M. van Rooijen en R. Hegge, die de plaatselijke bevolking
waarschuwen tegen de leer van de NSB, worden
door de Duitsers opgepakt. Jan Galama en Marinus van Rooyen overlijden
in 1942 in Dachau na vele mishandelingen te hebben ondergaan. Naar Martinus
van Rooyen wordt na de oorlog de voetbalclub MvR genoemd. Kapelaan
Regnerus Hegge is door de Duitsers overgebracht naar het concentratiekamp
Bergen Belsen waar hij ernstig is mishandeld maar in mei 1945 wordt bevrijd.
|
|
|
1943 Op 12 maart stort een door de Duitsers neergeschoten Engelse bommenwerper op de boerderij van de familie Giezen-Jordens aan de Zuidermarkweg in Beek. Hierbij komen naast de acht bemanningsleden van het vliegtuig ook Johannes Giezen (50 jr) en zijn zoons Wim (18 jr) en Bernard (16 jr) om het leven. Giezens vrouw en de vier jongste kinderen, Toon, Lies, Mieneke en Jan, hebben de ramp overleefd.
 |
Johannes Giezen en zijn zoons Bernard en Wim
(rechts). Aangetrokken door het geronk van de aanstormende bommenwerper is Giezen met zijn oudste zoon Wim naar buiten gerend om poolshoogte te nemen. Bernard gaat even later ook naar buiten, maar is waarschijnlijk nog binnen wanneer het toestel neerstort. Hij wordt de volgende dag (13 maart) dood gevonden. De stoffelijke resten van zijn vader en broer worden pas later gevonden. Allen zijn op 20 maart begraven op het rooms-katholieke kerkhof van Beek, naast de acht omgekomen bemanningsleden van het vliegtuig.
|
1943 In 1943 worden een aantal scholen in Zevenaar door de Wehrmacht gevorderd.
 |
Ook de R.K. Muloschool in de Nieuwe Doelenstraat moet in 1943 op last van de Wehrmacht worden ontruimd. Voor vier klassen van de plaatselijke Mulo kan het onderwijs worden voortgezet in ruimten van de Turmac. Op deze foto een R.K. Mulo-klas die gehuisvest is in de Turmac. Achter in de klas leraar Jan Dapper (links) en daarnaast het hoofd van de school J. Th. G. Gerrits. Dhr. J. Th. G. Gerrits (* Duiven 1890 - † Zevenaar 1965) is vele decennia hoofd van deze school geweest. Hij geniet aanzien en wordt alom gerespecteerd. Vanwege zijn lengte wordt hij vaak "lange Jan" genoemd. In zijn vrije tijd is hij een verdienstelijk kunstschilder. Als hoofd van de Mulo wordt de heer Gerrits halverwege de jaren vijftig opgevolgd door de heer Hofmans. Jan Dapper is tientallen jaren leraar op deze school geweest. Hij is afkomstig van Schoorl en woont met zijn zus in de Molenstraat in Zevenaar. Na zijn pensionering, omstreeks 1960, gaan ze terug naar Noord-Holland.
|
1944 Op 25 augustus worden op het
Zevenaarse stationsemplacement vijf tanks met ieder 200.000 liter olie getroffen
door geallieerde vliegers. Dinsdag 5 september: "dolle dinsdag". Bij
station Duiven wordt een trein met zeven tankwagons met benzine in brand
geschoten.
Oktober: Een geallieerde piloot, genaamd Bernice Royce, vliegt te
pletter tegen de toren van de Zevenaarse Andreaskerk.
|
Het stationsemplacement in Zevenaar op vrijdag 25 augustus 1944 nadat vijf olietanks in brand zijn geschoten. De roetzwarte rook is tot in Arnhem en Doetinchem te zien. |
| 1945 Oktober 1944 - april 1945: Zevenaar en omgeving in de frontlinie |
 |
Hof van Berlijn Dit hotel stond op de hoek Didamsestraat / Grietsestraat in Zevenaar, totdat het 3 april 1945 volledig werd verwoest |
1945 Donderdag 8 februari: Een zwaar Brits bombardement treft Zevenaar. Binnen enige minuten veranderen de Schoolstraat en een deel van de Grietsestraat in een puinhoop: 12 doden en 30 gewonden. Onder de dodelijke slachtoffers: Toos van Ditshuizen-Cornelissen (37 jaar), echtgenote van smid Fre van Ditshuizen en twee van haar kinderen (4 en 1 jaar).
1945 Maandag 12 februari: Babberich, Ooy en Oud-Zevenaar moeten evacueren.
1945 Zaterdag 24 maart: Zevenaarse Kerkstraat, in het bijzonder de sigarettenfabriek Turmac en de slagerswinkel van Mul, worden door een bombardement zwaar getroffen. In de winkel van slagerij Mul vallen drie doden.
|
|
Op de foto het ouderlijk huis (onder X) van Christiaan Polman (over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen); daarnaast (links) de slagerij van Mul (tot 1913 de horlogewinkel van Raebel ) en vervolgens nog net zichtbaar de woning van de vice-consul van Duitsland, de tabakshandelaar M. Buschhammer. Al deze huizen in de Kerkstraat in Zevenaar worden in maart 1944 volledig verwoest. Op de plaats waar eens deze huizen hebben gestaan, bevindt zich nu het gazon van de Turmac (B.A.T.) - sigarettenfabriek. |
 |
Op deze foto uit 1936 staan voor de ingang van slagerij Mul Chris Jansen (visboer) en slager Jan Mul (rechts). Slagerij Kees Mul is in 1917 van start gegaan in het pand waar voorheen horlogewinkel Raebel (naast het pand van de familie Polman) is gevestigd. In 1928 vestigt zich de slagerij in het naast gelegen grotere pand dat voorheen van de familie Polman is. In 1933 overlijdt Kees Mul waarna zijn weduwe Mina Polman (zus van Christiaan Polman) en zoon Jan de zaak voortzetten. Alles gaat goed totdat op vrijdag 23 maart 1945 omstreeks
9.00 uur in de ochtend het noodlot toeslaat wanneer vier Mustang-jagers met
raketbommen en mitrailleurvuur de Turmacfabriek en omgeving verwoesten. In
slagerij Mul worden hierbij drie mensen gedood:
|
1945 Op 1 april 1945 (Eerste Paasdag) worden delen van
de Liemers bevrijd van de Duitse onderdrukking. Voor Zevenaar en omgeving
zal de oorlog nog twee dagen duren.
 |
Tanks van het Canadese Eerste Leger rijden zondagochtend 1 april 's Heerenberg binnen. |
1945 Dinsdag 3 april: Laatste oorlogsnacht in Zevenaar. 's Morgens om drie uur wordt het kruispunt Arnhemseweg - Marktstraat - Grietsestraat - Didamsestraat opgeblazen. De ravage is enorm. De panden van bakkerij van Swaay - Kleve, hotel "De Leeuw", "Hof van Berlijn" en de woning (Huize Hoek) van de freules Van Nispen worden volledig verwoest. Nog geen vier uur later, 's morgens om half 7, trekken de eerste Canadezen Zevenaar binnen. Aan een periode van 7 maanden frontstad te zijn geweest, is een eind gekomen.
 |
Grietsestraat hoek Didamsestraat voor en na 3 april 1945,
|
|
Nevenstaande foto (Jan en
Christiaan van Keulen, 29 mei
1948) is genomen in de Grietsestraat in Zevenaar op de plaats waar enkele
jaren eerder nog de synagoge stond. Voor de oorlog was er een bloeiende Joodse
gemeenschap, in de oorlog is deze gemeenschap weggevaagd. Van de meer dan 10 Zevenaarse families Gans is er na 1945 nog
een over!
Bovenstaand: Simon van Keulen (2008, 2 jaar oud); kleinzoon van Christiaan van Keulen (rechts op de nevenstaande foto).
|
|
De Turmac voor het bombardement in 1940
De Turmac direct na het bombardement
1945 september: De oorlogsschade bij de Turmac is in zoverre hersteld dat de productie van sigaretten kan worden hervat.
1946 Jhr. H. van Nispen van Sevenaer neemt het nabij het centrum van Zevenaar gelegen landgoed van zijn hoogbejaarde oom over. Hij vestigt hier later een van de eerste biologisch-dynamische bedrijven van Nederland. Een vele jaren durende onteigeningsstrijd met de gemeente Zevenaar wordt tenslotte door laatstgenoemde op pijnlijke wijze verloren.
|
1946 In Westervoort wordt de herstelde spoorbrug officieel in gebruik genomen.
|
 |
In november 1946 wordt de herstelde IJsselbrug weer in gebruik genomen. Zowel de trein als de brug zijn versierd. Het lint wordt doorgeknipt door de burgemeesters van Arnhem en Westervoort.
|
 |
1946 Als eerste niet-adellijke burgemeester wordt Frans (F.W.J.) van Gent (1910 - 1988) op 9 september, in een bijzondere vergadering van de Zevenaarse raad, geinstalleerd. Tot 1975 blijft hij burgemeester en draagt veel bij in de beeldbepaling van het na-oorlogse Zevenaar.
|
De Zevenaarse burgemeester Van Gent (links) met naast hem deken Frank In veel opzichten zijn Van Gent en Frank elkaars tegenpolen. Van Gent heeft "flair"; een eigenschap die hij volgens velen te pas en te onpas benut. Bij de beantwoording van vragen uit de raad geeft hij wethouders soms het gevoel dat ze "er maar bij zitten". Deken Frank staat bekend om zijn eenvoud, ingetogenheid, soberheid en integriteit. Deken E.W.C. Frank wordt geboren op 22 januari 1888 in Groenlo en op 15 augustus (feestdag van Maria Hemelvaart) 1911 tot priester gewijd. Hij werkt vervolgens in Buren en Amersfoort en wordt reeds in 1912 tot professor benoemd aan het seminarie in Culemborg. Na Culemborg gaat hij enige jaren naar Heerenveen en vervolgens komt hij in 1946 naar Zevenaar, als pastoor van de Andreasparochie (1946 - 1962), tevens als deken in het dekenaat (1946 - 1965). Hij overlijdt 27 november 1971 in Zevenaar. Foto omstreeks 1958 |
 |
1947 Met 86 vorstdagen is 1947 de strengste winter van de 20e eeuw. Sinds mensenheugenis veroorzaken koude winters grote problemen. De snijdende vrieswind waait door de eenvoudige niet geisoleerde woningen en dorpen worden onbereikbaar. Vaak wordt melding gemaakt van afgevroren oren en ledematen, soms ook van mensen die doodvriezen. Andere zeer koude winters sedert 1870 zijn geweest: 1871, 1880, 1891, 1929, 1940, 1942, 1956 en 1963.
 |
Koude winters veroorzaken vaak overlast maar soms ook
vertier.
Op deze foto ijspret op de
Op de achtergrond is rechts nog de toren van de Martinuskerk vaag te zien. |
1947 Eind januari lopen twee jongens, Tonny Hendriks uit Lobith (16 jaar) en Antoon Lamers uit Tolkamer (17 jaar) over de dichtgevroren Rijn naar het Duitse dorpje Bimmen, waar ze gearresteerd worden door de Duitse politie. De ouders denken dat hun zonen verdronken zijn totdat zij na vier dagen vernemen van de arrestatie. Door de president van een Engels gerecht met kennelijk geen enkel inlevingsgevoel wordt het tweetal tot zes(!) weken gevangenisstraf veroordeeld. Sterk vermagerd door ondervoeding en onder de schurft en zweren komen de "criminelen" half maart weer thuis. Al die tijd hebben de jongens in de gevangenis in Neuss geen bezoek mogen ontvangen.
 |
Mariakapel in Didam. |
1948 De neutrale voetbalclub T.V.V. (Turmac Voetbal Vereniging) gaat over in de Rooms Katholieke voetbalclub D.C.S. (Door Combinatie Sterk). De naam T.V.V. kan niet gehandhaafd blijven, omdat de Turmac zich niet aan een confessie wil binden.
1948 Op 12 december onthult kardinaal de Jong, aartsbisschop van Utrecht, in 's Heerenberg het oorlogsmonument de Goede Herder ter nagedachtenis aan de vele oorlogsslachtoffers in de gemeente Bergh.
|
|
Afb.: Onthulling van het oorlogsmonument op 12 december 1948 door kardinaal de Jong. Onder de op het monument vermelde
oorlogsslachtoffers onder meer: pastoor Galama en kapelaan M. van Rooijen, priesters werkzaam
in de R.K.-kerk te 's-Heerenberg. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waarschuwen
deze priesters de plaatselijke bevolking voor de leer van de NSB. Ook hun
collega kapelaan R. Hegge doet dit. Alle drie de priesters worden
door de Duitsers opgepakt. Jan Galama en Marinus van Rooyen overlijden
in 1942 in Dachau na vele mishandelingen te hebben ondergaan. Naar Martinus
van Rooyen is de voetbalclub MvR genoemd. Kapelaan
Regnerus Hegge is door de Duitsers overgebracht naar het concentratiekamp
Bergen Belsen waar hij ernstig is mishandeld maar in mei 1945 wordt bevrijd.
|
1949 Op 23 april neemt Nederland bezit van Elten. Tussen Babberich en Elten verdwijnt de grens, waardoor Elten deel wordt van de Liemers.
|
|
Afbeeldingen van 23 april 1949, de dag waarop Elten Nederlands wordt. Ruim 14 jaar later op 1 augustus 1963 wordt Elten weer Duits in de zogenaamde Butternacht. |
|
1949 In Nederland gaan de sigaretten van de bon. De Zevenaarse sigarettenfabriek Turmac, opent een nieuwe grote produktiehal en neemt de produktie van "Rothmans" en "Peter Stuyvesant" ter hand. Peter Stuyvesant verovert de rokende wereld.
|
1950 Groessen en omgeving worden getroffen door hevige hagel die bij honderden tuindersbedrijven grote schade veroorzaakt. |
|
Uit de Leeuwarder Courant van 30 augustus 1950
|
1951 De na de Tweede Wereldoorlog tijdelijk ingerichte viswinkel van Chris Jansen in de Zevenaarse Kerkstraat, naast de in de oorlog volledig verwoeste slagerij van Mul (zie 1945), verhuist naar de Haspelstraat in Zevenaar.
|
Het echtpaar Jansen is nog net zichtbaar achter de winkeldeur van hun viswinkel. De linker affiche op het raam is van de zangvereniging "Kunstoefening". In deze winkel heb ik (opa van Sam, Simon en Sjef) als kleuter vaak met de step een zure haring voor 20 cent (0,09 euro) en/of een rolmops (een opgerolde zure haring waarin een augurk; het geheel wordt vastgehouden d.m.v. een stokje) voor 25 cent (0,11 euro) gekocht. De viswinkel verhuist in 1951 naar de Haspelstraat, vlakbij de dan ook juist gevestigde nieuwe kruidenierszaak van (Jopie) Kruis: de eerste (kleine) supermarkt van Zevenaar. Aan de rechterzijde van het pand is een deel van de Turmac-sigarettenfabriek zichtbaar. Nadat het winkelpand van Jansen is afgebroken wordt de vrijkomende grond toegevoegd aan het gazon voor de Turmac (nu British American Tobacco; B.A.T.). |
 |
|
1951 Op 3 oktober
vindt de eerste
landelijke TV-uitzending plaats. De N.T.S. (Nederlandse
Televisie Stichting, voorloper van de N.O.S.) begint met 3 zenduren per week; in
1959 is dit al 15 uren per week. Wie beginjaren vijftig in het bezit is van een T.V. krijgt |
 |
Ook
Christiaan Polman (1878 - 1954), |
1952 Op 20 juni overlijdt in het ziekenhuis in Zevenaar Jan (Johannes) W. van Keulen, over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, op 76-jarige leeftijd.
|
|
Jan W. van Keulen wordt op 4 april 1876 in Duiven geboren. Nog voor zijn tweede verjaardag overlijdt zijn vader. Zijn moeder, Betje de Wit, die als zeer lief wordt omschreven, hertrouwt met Frans Aleven. Jan groeit op in het gezin Aleven. Nog voor zijn elfde verjaardag overlijdt ook zijn moeder. Op 27-jarige leeftijd trouwt Jan van Keulen met Anna W. Jurrius. Zij gaan wonen in een boerderij in Pannerden, waar zij samen 11 kinderen krijgen, waarvan er twee op zeer jonge leeftijd overlijden. De boerderij in Pannerden heeft door haar ligging regelmatig problemen met hoog water. Daarom verhuist de familie in 1927 naar een boerderij aan de Pannerdenseweg in Oud-Zevenaar. Ik herinner me Jan van Keulen als een erg vriendelijke en lieve opa. |
|
1952 De Zevenaarse gemeentesecretaris A. van der Heijden gaat met pensioen. Hij wordt opgevolgd door G.B.W Polman. |
|
Op deze foto (omstreeks 1953) v.l.n.r de heren: A. van der Heijden (gemeentesecretaris van 1920 - 1952), Hendriks (gem. waterleidingbedrijf) en G.B.W. Polman (opvolger van A. van der Heijden als gemeentesecretaris). |
1953 In de vijftiger jaren krijgt Zevenaar een gemeentelijk natuurbad "De Breuly". In de beginjaren zijn er gescheiden openingstijden voor dames en heren en is het zwembad op zondagen gesloten. Wanneer het zwembad op een snikhete zondag door vooral jeugdigen wordt "gekraakt" en vervolgens door de politie wordt ontruimd is dit de aanzet voor openstelling ook op zondagen.
|
Leerlingen
klas 6 Maria Regina school Zevenaar, in zwembad "De Breuly" Voornamen
(staan achterop de originele foto): Antoon, Koos, Hans, Gaby, Betsie,
Treesje, Jose, Cor, Jan B., Henk, Bennie, Trudy, Ria D., Paul, Buddy,
Annemarie, |
 |
1954 In de middag van 26 april overlijdt onverwacht Christiaan J. Polman, over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen, in zijn huis (Grietsestraat 72) te Zevenaar. De begrafenis vindt plaats 29 april, na een kerkdienst in de Andreaskerk, op de begraafplaats aan de Arnhemseweg te Zevenaar.
|
|
Omstreeks 1950 zijn er rondom de dood in de Liemers nog erg veel rituelen. De dood "leeft" hetgeen onder meer tot uiting komt in de pracht en praal van de lijkkoets, getrokken door paarden, die tot 1955 in Zevenaar bij uitvaarten gebruikt wordt. De lijkkoets op de foto is van de firma Sweers en is o.a. gebruikt bij de uitvaart van C.J. Polman. Voor een ieder in de plaatselijke gemeenschap is een begrafenis in die tijd een gebeuren dat telkens veel aandacht trekt. Ook rituelen rondom rouw en rouwkleding zorgen ervoor dat de dood in het leven van iedere dag "leeft". Mede door het verdwijnen van veel rituelen heeft de dood vanaf midden jaren vijftig een minder prominente rol in het dagelijks leven. |
Op de voorgrond links de grafsteen van Christiaan J. Polman (1878 - 1954), zijn echtgenote Maria (Marie) A. J. Polman - Jansen (1887 - 1976) en hun dochter Christine H. C. Polman (1915 - 1973) op de R.K. begraafplaats Arnhemseweg in Zevenaar
Foto augustus 2008
"AL SCHEIDT DE DOOD DE LIEFDE BLIJFT"
1955 De Markthal in het centrum van Zevenaar wordt afgebroken. De houten overkapping krijgt een bestemming in het nieuwe schuttersgebouw op 't Grieth.
De Zevenaarse Marktplaats voor 1955, het jaar waarin de markthal werd afgebroken
1956 Zevenaar krijgt na lange tijd weer een bioscoop, het Astra theater, naast hotel de Leeuw aan de Arnhemseweg. Enkele decennia later verliest de bioscoop het van de populariteit van de televisie en in 1985 gaat in de omgebouwde bioscoop een dansschool (Vida) van start.
 |
Kruispunt
Marktstraat-Arnhemseweg-Grietsestraat-Didamsestraat in Zevenaar omstreeks
1958. Geheel links: het in november 1950 herbouwde pand ("ijs") van bakker Van Swaay-Kleve met daarnaast de in 1955 gereed gekomen manufacturenzaak van Nas (inmiddels in het begin van de 21e eeuw al weer afgebroken en vervangen door een nieuw pand). Vervolgens het in de zomer van 1955 geopende hotel De Leeuw en daarnaast het Astratheater dat op 3 september 1955 in gebruik is genomen. Momenteel doet het dienst als dansschool, de Vida-Studio's van Viebrink.
|
||
1956 In juli 1956 promoveert de Zevenaarse voetbalclub D.C.S (Door Combinatie Sterk) naar de derde klasse K.N.V.B.
 |
Het succesvolle elftal van DCS: Staand v.l.n.r: Jan Fonteyn, Harrie Tiemesen, Ben Knippenborg (aanvoerder), Nol Berendsen, Ben Hulkenberg, Henny Geurds. Knielend v.l.n.r: trainer van Gelder, Geert ter Bogt, Jan Arends, Frans Gerrits, Jan Kelderman, Henk Peters en verzorger Van Kuyk. |
1958 In Zevenaar wordt het monument "De Doelen" op last van het gemeentebestuur afgebroken.
|
|
Huis de Doelen in Zevenaar, halverwege de 20e eeuw Links: achterzijde met doelentorentje Rechts: voorzijde |
|
1958 Zevenaar verwelkomt haar 10.000e inwoner.
 |
Luchtfoto Zevenaar (1952); genomen voor de grootscheepse naoorlogse nieuwbouw van huizen in Zevenaar. Duidelijk zichtbaar op deze foto zijn o.a: "De Turmac", het ziekenhuis aan de Didamseweg, Huize Sevenaer, het kerkhof aan de Arnhemseweg (witte stippen), de melkfabriek aan de Molenstraat, de Andreaskerk en de Babberichseweg. In de linker onderhoek van de foto is te zien dat de Van de Loostraat en de Oranjelaan weliswaar zijn aangelegd, maar dat de bouw van huizen nog moet plaatsvinden. Aan het einde van de Oranjelaan (hoek Doelenstraat) is nog duidelijk de woning te zien van dr. Gerver. Aan de Oranjelaan is aan de linkerzijde gelokaliseerd de Aloysiusschool, die in 1951 is gereed gekomen. Inmiddels is het gebouw in 2008 afgebroken, nadat het ook enige decennia het onderkomen is geweest van de plaatselijke Volksuniversiteit. |
1958 De Zevenaarse arts Honig jr. (1872 - 1958) overlijdt op 86-jarige leeftijd. Zowel Honing jr. als zijn vader dr. Honig sr. hebben zich aan het einde van de 19e eeuw en in de eerste helft van de 20e eeuw sterk gemaakt voor onder meer verbetering van de hygiene, aanleg drinkwaterleiding, aanleg riolering, verbetering ziekenzorg, bestrijding tuberculose en bouw van het plaatselijk ziekenhuis.
|
In de directe nabijheid van de spoorlijn aan het Stationsplein te Zevenaar bevindt zich de havezathe "Mathena" "Mathena" dateert uit de 16e eeuw. De naam wordt in verband gebracht met het riviertje de Aa, dat in vroegere tijden achter het pand stroomde. In de 20e eeuw heeft in "Mathena" vele jaren, tot zijn dood in 1958, de zeer geziene arts J. Honig gewoond. Deze heeft zich evenals zijn vader in het begin van de 20e eeuw met succes ingespannen om in Zevenaar een ziekenhuis te realiseren. Na het overlijden van J. Honig heeft het pand enige tijd als verpleeghuis voor ouderen dienst gedaan. Momenteel is er het Liemers Museum gevestigd. |
 |
1958 De allereerste aflevering van Pipo de Clown wordt op de Nederlandse Televisie uitgezonden. Ook in de Liemers kijken veel kinderen wekelijks naar het kinderuurtje op woensdagen en zaterdagen om 17.00 uur. Vaak wordt er gekeken bij buren of familie, omdat de televisie nog maar bij een minderheid van de gezinnen aanwezig is.
1959 Zevenaar krijgt een nieuw raadhuis: Het is het huidige raadhuis aan het Raadhuisplein.
|
1959 In Zevenaar-stad op 't Grieth komt een nieuwe school, de Maria Reginaschool, gereed. Het eerste hoofd van deze school is Louis van Keulen (overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen). De school staat naast de plaats waar een jaar later, in 1960, een tweede R.K. Kerk (bouwpastoor Brouwer) wordt geopend. Zowel school als kerk worden in het eerste decennium van de 21e eeuw afgebroken. |
 |
Deken Frank zegent op 23 november ter gelegenheid van de opening van de Maria Reginaschool in 1959, een klaslokaal in; links van hem misdienaar Frans Jansen. |
 |
MariaReginaschool |
|
|
|
 |
Op de voorgrond de pastorie met daarachter de Maria Koninginkerk, een markant kerkgebouw dat na ruim veertig jaren dienst te hebben gedaan in 2001 wordt afgebroken.
|
|
1961 In Zevenaar wordt het kolossale oude spoorwegstation gesloopt en vervangen door een eenvoudig modern station.
Het Zevenaarse station halverwege de jaren vijftig van de 20e
eeuw. |
 |
1961 De A12 tussen Arnhem en Emmerich is (in fasen) gereed gekomen. Het traject Arnhem - Zevenaar wordt op 8 maart 1961 opengesteld en het aangrenzende deel Zevenaar - Elten op 12 april 1962. Tot die tijd moest het drukke interlokale en internationale verkeer door het centrum van Westervoort, Duiven, Zevenaar en Babberich.
Bovenstaande opname geeft een beeld van de Didamsestraat omstreeks 1920 in een tijd dat het verkeer nog weinig overlast veroorzaakt; rechts de woning van de familie Geurds, die door Medze in 1924 tot groentewinkel wordt verbouwd. Halverwege de 20e eeuw, voor de openstelling van de A12, veroorzaakt het doorgaande verkeer echter steeds meer overlast. Meerdere keren vinden tragische ongevallen plaats, waarbij vaak kinderen betrokken zijn zoals in 1951, wanneer bij het oversteken van de Didamsestraat t.h.v. de groentenwinkel van Medze twee kleuters door een vrachtwagencombinatie van de Fa. Haukes worden gegrepen en op slag dood zijn. Als kleuter gebeurt dit voor mijn ogen en laat het een onuitwisbare indruk achter.
1962 De Zevenaarse deken E.W.C. Frank (1888 - 1962) gaat met emeritaat. Hij is in feite de laatste deken uit een "Rijk Rooms Leven", een periode waarin de invloed van de kerk op het gebeuren in de Liemers zeer groot is. Deken Frank wordt algemeen geroemd om zijn eenvoud, bekwaamheid en integriteit.
|
1963
Ad(rianus) Havermans, werkzaam op het Zevenaarse gemeentehuis, wordt de nieuwe burgemeester van Pannerden. Hij zal dit
gedurende een periode van zes jaar blijven. In latere jaren zal
Havermans
burgemeester worden van achtereenvolgens Druten, Doetinchem en 's Gravenhage. |
|
| 1963 Op 1 augustus wordt Elten na 14 jaar
weer Duits in de zogenaamde "Butternacht".
|
|
ANWB bord in het centrum van Elten met op de achtergrond
de In 1957 beginnen de onderhandelingen over de teruggave van Elten, die op 1 augustus 1963 plaatsvindt. Op 31 juli 1963 staan in Elten vele honderden vrachtwagens vol met boter, koffie en andere waren, die in Duitsland duurder zijn. Na middernacht wordt Elten met alles wat zich er in bevindt weer Duits en is de Eltense "Butternacht" (in feite een massale legale smokkel) een feit. |
1964 Op 4 april valt het kleinste cafe ter wereld "De Biechtstoel" in Zevenaar ten offer aan de stadssanering.
 |
De ingang van het kleinste cafe "De Biechtstoel" was gelegen aan de smalle doorgang van de Zevenaarse Markt naar het Kerkplein van de Andreaskerk. Het cafe is gedurende een periode van 170 jaar gedreven door diverse generaties van de familie Jansen. Heel vermaard was Marie de Vree, huishoudster van de familie Jansen, die vele decennia de klanten heeft bediend. De vloeroppervlakte van het cafe bedroeg twee vierkante meter, verdeeld over een verkoopruimte en een ruimte voor bezoekers Drie bezoekers konden gelijktijdig in de ruimte terecht. Waren er meer klanten dan moesten zij buiten hun beurt afwachten. Na een kerkdienst stond er vaak een rij voor het cafe. |
1964 Op 18 augustus overlijdt
in Zevenaar de oudste mannelijke
inwoner van Nederland, oud-notaris Hazewinkel, op 104-jarige leeftijd.
Obbo Hazewinkel is 50 jaar notaris geweest in Zevenaar. Hij heeft vanaf 1897 in
Huize Rijck (in de Stationsstraat naast de Turmac) gewoond en gaat in 1946 op 86-jarige leeftijd met
pensioen. Tot op zeer hoge leeftijd, ouder dan 100 jaar, kon men Obbo Hazewinkel
regelmatig wandelend aantreffen op de wegen in en rondom Zevenaar.
1964 Tijdens graafwerkzaamheden op de Elterberg worden
drie graven bloot gelegd uit omstreeks 950. In deze graven blijken zich de
skeletten te bevinden van een man, een vrouw en een jongeling, Aangenomen wordt
dat het de overblijfselen zijn van de stichters van het Adellijke Damesstift
Hoog-Elten: graaf Wigman, zijn vrouw Luitgardus en hun ongeveer 16 jaar oude
zoon.
1964 Op 31 augustus om 9.10 uur botst, op het enkelbaans spoor 100 meter ten oosten van de Westervoortse IJsselbrug, de internationale trein Oberhausen - Arnhem op de stoptrein van Arnhem naar Zevenaar. Bij dit ernstige spoorwegongeluk komen vijf mensen om het leven en raken 52 personen gewond.
|
De heer A. Wolbers aan de IJsseldijk 26 te Westervoort, wiens woning gelegen is in de onmiddellijke nabijheid van de plaats van de ramp hoort op 31 augustus kort na 9 uur een enorme klap en ziet vervolgens hoe een aantal rijtuigen haast loodrecht de lucht inschuiven, waarbij een kolossale wolk van stof en rook optreedt. |
|
1964 De Oud-Zevenaarse pastoor H.J. Knippers overlijdt. Hij wordt opgevolgd door pastoor G.J. Scholten.
|
|
H.J. Knippers |
|
|
H.J. Knippers is pastoor in Oud-Zevenaar in de periode 1946 - 1964. Hij is de opvolger van pastoor Hageman, pastoor in de periode 1932-1946. Knippers is begraven op de begraafplaats in Oud-Zevenaar op een ereplaats voor de kapel met het kruisbeeld en de beelden van Maria en Johannes. (Foto juni 2008) |
|
1965 Op 1 juli
wordt in Zevenaar het sanatorium voor de behandeling van t.b.c-patienten
gesloten. Het snel afnemend aantal t.b.c-patienten heeft het sanatorium
overbodig gemaakt. |
 Het sanatorium omstreeks 1964 |
1965 In Emmerich wordt een imposante hangbrug over de Rijn geopend. De brug is meer dan 1.000 meter lang en daarmee de langste hangbrug over de Rijn. Het verbindt Emmerich met Kleve. Ook veel inwoners van de Liemers hebben de bouw (1959 -1965) van deze indrukwekkende brug met bijzondere belangstelling gevolgd.
Rijnbrug Emmerich (foto 6 september 2008)
1965 Het interieur van de Zevenaarse Andreaskerk wordt ingrijpend herzien. Naast onomstreden veranderingen zijn er ook omstreden veranderingen, zoals een versobering, blijkend uit een sterke vermindering van het aantal heiligenbeelden.
 |
Het interieur van de
Zevenaarse Andreaskerk
omstreeks 1950.
In 1965 wordt het interieur ingrijpend gewijzigd. Aangezien het aantal heiligenbeelden in de kerk sterk wordt gereduceerd spreken tegenstanders wel van een moderne "beeldenstorm". |
|
1966 Per 1 juli verlaat pastoor Brouwer Zevenaar. Hij aanvaardt een nieuwe functie als pastoor van de Joseph-parochie in Zeist. Pastoor Brouwer heeft een uiterst belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van de Maria Koninginkerk en school in de buurtschap Grieth in Zevenaar |
 |
Pastoor Brouwer (1959), bouwpastoor in Zevenaar.
|
1967 In Zevenaar wordt door de Turmac de eerste computer geplaatst. De computer neemt vele vierkante meters vloeroppervlak in beslag.
1968 De ontdekking van het
Groningse aardgas in Slochteren in 1959 veroorzaakt in de jaren zestig ook
ingrijpende gevolgen voor de energievoorziening in de Liemers, waardoor
kolenkachels ook in de Liemers snel tot het verleden behoren.
 |
Afb: Minister Andriessen brengt op 9 juli 1964 een werkbezoek aan het Zevenaarse Broek (Zweekhorst) waar op dat moment een belangrijke aardgasleiding wordt aangelegd. |
1970 De sigarettenfabriek Turmac in Zevenaar neemt de eerste gastarbeiders (Spanjaarden) in dienst. Ze worden gehuisvest in "Huis Rijck", voor het laatst de woning van notaris Hazewinkel en in 1970 door de Turmac aangekocht. Enkele jaren later, in 1973, bedraagt het totaal aantal Spanjaarden in dienst van de Turmac reeds 78 (16% van het personeel).
1970 A.G (Toon) van Dalen (1902 - 1987) vele jaren onderwijzer in Westervoort en later ereburger van deze plaats, auteur van zeer veel publicaties betreffende de regionale historie, ontvangt de Turmac-Liemers-prijs.
|
|
Toon van Dalen (afb.), die de geschiedenis van de Liemers met ongelooflijk veel ambitie en gedegenheid heeft beoefend, ontvangt in 1970 de Turmac-Liemers-prijs uit handen van de vermaarde Nijmeegse historicus Prof. L.J. Rogier. Toon wordt op 1 november
1902 te Arnhem geboren als zoon van een timmerman. Hij wordt onderwijzer,
maar heeft daarnaast grote belangstelling voor geschiedenis. Hij is vele
jaren werkzaam als onderwijzer aan een Westervoortse school. |
1971 In Zevenaar-Stad vinden de jaarlijkse processies voor het laatst plaats. Hiermee komt een eind aan een vele eeuwen oude traditie daterend uit de tijd dat Zevenaar tot Pruissen behoorde. Oud-Zevenaar houdt de traditie wel in stand. Hier vindt de jaarlijkse processie nog ieder jaar plaats op de laatste zondag voor 24 juni (St. Jan). Zevenaar-Stad kende jaarlijks twee processies: de eerste half juni, de zogenaamde Sacramentsprocessie en de tweede processie op kermiszondag (de eerste zondag na Petrus en Paulus, 29 juni). Het was traditie dat direct na de binnenkomst van de processie het kermisfeest losbarstte.
|
|
Dat deze foto gemaakt is op een processiedag is duidelijk
te zien aan de vlaggenstok. Op de processiedag werden langs de gehele route
om de 10 meter dergelijke stokken met houder geplaatst. Aan iedere stok werd
een vlag in de pauselijke kleuren (geel/wit) gehangen.
|
1972 Het Berghoofdse veer, tussen Oud-Zevenaar en Pannerden, wordt na vele eeuwen, door de komst van een brug, overbodig. Het Berghoofdse veer was een van de laatste veren in Nederland, die met de hand over het water werd getrokken. Het veer dankt haar naam aan de Heerlijkheid Bergh, omdat Pannerden tot het begin van de 19e eeuw een heerlijkheid van Bergh was.
|
|
Het Berghoofdse veer, tussen Zevenaar en Pannerden, heeft ongeveer driehonderd jaar gevaren: van voor 1700 tot 1972.
|
1973 Op 3 december verwelkomt Zevenaar haar 25.000ste inwoner.
1975 Uit de Oud-Zevenaarse St. Martinuskerk wordt in de zomer van 1975 een zeer waardevol Mariabeeld, een albasten pieta, gestolen. Eeuwenlang was de Martinuskerk een bedevaartskerk, waarbij dit Mariabeeld een belangrijke trekpleister was voor de vele pelgrims. Hoe het Mariabeeld in de Oud-Zevenaarse kerk kwam is niet met zekerheid bekend, maar een lezing is dat de streekridder, Johan van de Loo, het beeld heeft gekregen van de Paus toen hij omstreeks 1450 naar het Heilige Land reisde en op de terugweg Rome aandeed. De ridder zou het beeld aan de kerk hebben geschonken.
 |
Eeuwenlang heeft de St. Martinuskerk als bedevaartskerk gediend, waarbij de grote trekpleister het Mariabeeld was. Volgens de overlevering hebben bij dit beeld vele wonderen plaatsgevonden. Het gestolen beeld stelt voor Maria als de Moeder van Smarten met het dode lichaam van Jezus. In de nis, waar tot 1975 het kostbare Mariabeeld stond, bevindt zich inmiddels een replica van het beeld, dat pastoor G.J. Scholten in zijn bezit had en aan de kerk heeft geschonken. (G.J. Scholten was pastoor van deze kerk in de periode 1964 - 1990). |
|
1976 De St. Andreaskerk in Zevenaar wordt op de lijst van beschermde Rijksmonumenten geplaatst. |
|
|
1976 Op 19
augustus komt in Zevenaar op bijna 90-jarige leeftijd een eind aan
het leven van Maria
(Marie) Antonia Johanna
Jansen (1887 - 1976), over-overgrootmoeder van Sam, Simon en
Sjef van Keulen. |
|
| 1977 In Zevenaar gaat gemeentesecretaris G.B.W. Polman met pensioen. |
|
. |
De heer P. H.A. de Groen, nestor van de Zevenaarse gemeenteraad, en zijn echtgenote nemen op 27 april 1977 afscheid van gemeentesecretaris Polman en zijn echtgenote (links). De heer Polman is gemeentesecretaris geweest vanaf 1953 toen hij de heer A. van der Heijden opvolgde |
1980 Zevenaar krijgt een nieuw ziekenhuis aan de Hunneveldweg; het oude ziekenhuis aan de Didamseweg wordt afgebroken.
1980 Na een onderbreking van 54 jaar wordt Duiven weer halteplaats voor treinen op het traject Arnhem-Zevenaar-Doetinchem-Winterwijk v.v.
|
|
Op 31 mei 1980 wordt Duiven weer halteplaats voor treinen. Links: station Duiven omstreeks 1980 Rechts: station Duiven omstreeks 1930 |
|
1980 In Zevenaar wordt op 18 december het nieuwe schoolgebouw van de Andreas Scholengemeenschap op Lentemorgen officieel in gebruik genomen. Het oorspronkelijke gebouw aan de Nieuwe Doelenstraat kan na bijna 60 jaar in gebruik te zijn geweest, worden afgebroken.
1983 Op 1 oktober vindt in het Zevenaarse postkantoor kort na sluitingstijd een roofoverval plaats. De dader dringt op listige wijze binnen, sluit een nog aanwezige lokettiste en een hypotheekadviseur, onder bedreiging, op in de kluis en maakt zich uit te voeten met enige honderdduizenden guldens.
1984 Het processieverbod wordt uit de Nederlandse grondwet geschrapt. In Oud-Zevenaar, Groessen, Loo en Duiven vinden nog de jaarlijkse sacramentsprocessies plaats; dat is zeer bijzonder omdat in de tijd van de reformatie (1520 - 1600) de katholieken in Nederland hun geloof niet in het openbaar mochten belijden, laat staan een processie houden. Het overgrote deel van de Liemers hoorde toen echter niet bij Nederland, maar bij het Hertogdom Kleef dat, zoals beschreven, godsdienstvrijheid kende. Toen in 1816 de Liemers bij Nederland kwam, werden de processies 'gedoogd' mits zij ieder jaar werden gehouden.
 |
||
|
|
1984 In Zevenaar worden ter hoogte van de Nieuwe Doelenstraat (aan de overzijde van de supermarkt Coop) restanten van het Kasteel Sevenaer opgegraven. Het kasteel, dat eens heeft gestaan aan de westzijde van de stad Zevenaar is, omstreeks 1685 afgebroken.
1988 Op 8 mei schrijft de voetbalvereniging Babberich geschiedenis door als eerste Liemerse voetbalvereniging te promoveren naar de hoogste klasse in het Nederlandse amateurvoetbal: de hoofdklasse KNVB.
 |
Het elftal van voetbalvereniging Babberich, dat op 8 mei 1988 kampioen wordt in de 1e klasse KNVB en daardoor promoveert naar de hoofdklasse KNVB.. |
1989 In Oud-Zevenaar herdenkt pastoor G.J. Scholten op zondag 6 juli dat hij vijftig jaar geleden tot priester is gewijd
 |
Pastoor G.J. Scholten in 1989 bij de zijdeur van de Gerrit Scholten is geboren op 4 januari 1915 in Denekamp en gaat in 1927 naar het klein-seminarie in Culemborg; vervolgens in 1933 naar het groot-seminarie Rijsenburg bij Driebergen, waar onder andere De Jong en Alfrink, die later na elkaar aartsbisschop van Utrecht en kardinaal zouden worden, hem onderwezen. Op 23 juli 1939 vond de priesterwijding plaats. Vervolgens werd hij kapelaan in Munsterseveld, Vinkeveen (gedurende de oorlogsjaren), Deventer en Arnhem en pastoor in Spijk en vanaf 14 februari 1964 tot 1990 pastoor in Oud Zevenaar. |
|
1990 Bij de storm, die op 25 januari in heel Nederland enorme schade aanricht, komt ook een deel van het dakbeschot van de Zevenaarse Andreaskerk naar beneden. In februari 1991 wordt een begin gemaakt met een omvangrijke restauratie van de kerk. De officiele heropening van de kerk vindt plaats in het weekeinde van 12 en 13 september 1992. |
 |
1990 In Zevenaar wordt een monument onthuld ter nagedachtenis van 32 joodse medeburgers, die gedurende de Tweede Wereldoorlog zijn gedeporteerd en gedood.
1992 April: De Nederlandse
regering besluit tot de aanleg van een goederenspoorlijn, "de Betuwelijn",
tussen Rotterdam en Zevenaar, die de Rotterdamse haven met het Europese
achterland moet verbinden.
1993 Door het wegvallen van de Europese binnengrenzen is het voor schippers niet meer nodig om bij het passeren van de landsgrens het douanekantoor te bezoeken, waardoor zij niet meer in Tolkamer hoeven aan te leggen. Dit betekent een flinke aderlating voor de plaatselijke middenstand, aangezien veel schippers(vrouwen) de mogelijkheid benutten hier hun inkopen te doen. Dit verlies heeft Tolkamer proberen op te vangen door zich meer te profileren als toeristenplaats.
|
|
|
1995 Begin
februari bereikt het water in Rijn, Waal en IJssel recordstanden.
Honderdduizenden inwoners in bedreigde gebieden, vooral in Gelderland, worden
geevacueerd. In Ochten (Betuwe) kan een dijkdoorbraak met inzet van het leger op
het nippertje voorkomen worden. In tegenstelling tot vroegere tijden loopt de
Liemers dit maal geen gevaar.
 |
Begin februari 1995 wordt de hoogste waterstand ooit in het Pannerdensch kanaal gemeten. De peilschaal bij Pannerden geeft een niveau aan van 14,75+ N.A.P. Dat is meer dan 8 meter meer dan de laagste waterstand ooit, die hier gemeten wordt in 2003. |
1997 Op zaterdag 19 april wordt in Didam het Gelders Schuttersmuseum geopend.
1997 Opnieuw schrijft de voetbalvereniging Babberich geschiedenis door in de Rotterdamse Kuip de landelijke amateurbekerfinale te winnen.
 |
Het elftal van voetbalvereniging Babberich, dat op 8 mei 1997 in Rotterdam de bekerfinale wint. |
1998 Ook in de
Liemers, in het
bijzonder in Groessen en Zevenaar, moeten vele woningen plaatsmaken voor
de komst van de Betuwelijn.
|
Ook deze huizen aan de Zwarteweg in Zevenaar, in de dertiger jaren gebouwd door C.J. Polman (over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen) moeten wijken voor de Betuwelijn.
|
|
|
1998 In Lobith viert schutterij Eendracht Maakt Macht, na een voorbereidingstijd van ruim vijf jaar, op indrukwekkende wijze over het hele jaar verspreid, haar 350-jarig bestaan.
|
|
2000 Juni: De Algemene Rekenkamer presenteert een
vernietigend rapport over het nut van de Betuwelijn.
2001 Op 6 mei overlijdt Louis van Keulen (1912 - 2001), overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen.
Grafsteen van Aloysius (Louis) Gerardus Maria van Keulen (1911 - 2001) en zijn echtgenote
Maria (Mies) Johanna Christina van Keulen-Polman (1913 - 2005) op de begraafplaats aan de Arnhemseweg in Zevenaar
Foto zomer 2008"IN LIEFDE GEDENKEN WIJ"
|
2001 De Hervormde kerk in het Zevenaarse stadscentrum, tot in de 19e eeuw Reformeerde kerk genoemd, draagt vanaf 13 mei de naam "Ontmoetingskerk".
|
|
"Ontmoetingskerk" pentekening D.C. van Veen (2005) |
2001 Op zondagmorgen 2 september wordt de Maria Koninginkerk op 't Grieth in Zevenaar aan de eredienst onttrokken. Het gebouw wordt vervolgens gesloopt, waarmee een monument van kerkleven en architectuur geschiedenis is geworden.
|
De Kerk Maria Koningin met aan de rechterzijde de pastorie.
Door een dramatisch gedaald kerkbezoek wordt dit markante gebouw na ruim veertig jaar dienst te hebben gedaan overbodig. Een herinnering is wat blijft. |
 |
2005 De dorpen Angerlo, Giesbeek en Lathum worden deel van de gemeente Zevenaar. Tot 1 januari 2005 was Angerlo, met de dorpen Giesbeek en Lathum, een zelfstandige gemeente.
2007 Juni: Opening Betuwelijn, totale kosten 10 miljard (10.000.000.000) euro. Zinvolheid van het gerealiseerde project blijft onzeker.
2007 Het Pannerdensch Kanaal
bestaat 300 jaar. Het jubileum wordt gevierd met vele festiviteiten.
 |
Het Pannerdensch Kanaal (omstreeks1943), tekening Jan de Beijer |
2008 Ook in 2008 houdt Oud-Zevenaar een eeuwenoude traditie in stand en vindt op kermiszondag (22 juni) de jaarlijkse sacramentsprocessie plaats.
Impressie processie Oud-Zevenaar |
2008 Een felle uitslaande brand verwoest op zaterdagavond 18 oktober de monumentale boerderij Poeldijk aan de Ploenstraat in Duiven. Voorouders en familieleden Jurrius - Van Keulen hebben deze boerderij (uit 1625) in 19e en 20e eeuw vele decennia bewoond (zie voor meer informatie: Tijdsbalk met jaartal 1625). De boerderij was het ouderlijk huis van Anna Wilhelmina (van Keulen -) Jurrius, over-overgrootmoeder van Sam, Simon en Sjef van Keulen.
 |
Poeldijk De brand wordt op 18 oktober 2008 bestreden door de brandweerkorpsen van Duiven, Arnhem en Zevenaar. Alleen de buitenmuren, een schoorsteen en een schuur resteren na de verwoestende brand. De huidige eigenaar / bewoner van Poeldijk, de
oud-huisarts Biermans, heeft het initiatief opgepakt om de verwoeste
boerderij
weer zo snel als mogelijk is in ere te herstellen. Hij hoopt dat deze
herbouw reeds eind 2009
verwezenlijkt zal zijn. |
2008 De sigarettenfabriek B.A.T. (British American Tobacco, voorheen Turmac) produceert op 1 november de laatste sigaretten in Zevenaar. Hiermee komt een eind aan een bijna 90jarige periode van sigarettenproductie, welke een aanvang nam in 1919 door Buschhammer.
2009 Op 1 januari gaan de R.K. parochies van Babberich,
Herwen en Aerdt, Lobith, Oud-Zevenaar, Pannerden, Spijk en Zevenaar samen tot de
nieuw gevormde Sint Willibrordusparochie.
2009 Uit de jaarlijkse Atlas van de Lokale Lasten blijkt dat Zevenaar de goedkoopste gemeente van Nederland is. De Lokale lasten, waarin zijn opgenomen onroerend zaken belasting, rioolrecht en reinigingsheffing, bedragen in Zevenaar 458 euro en in de duurste gemeente van Nederland (Blaricum) 1150 euro.
2010 In augustus wordt een nieuw plan gepresenteerd voor het Duitse deel van de Nederlandse Betuwelijn, de vele miljarden euro's gekost hebbende goederenspoorlijn door de Nederlandse Betuwe van Rotterdam naar Babberich (landsgrens). Het nieuwe plan behelst om juist over de grens dus nog voor het dorp Elten de Betuwelijn in de richting van Lobith af te buigen om zo onder meer Elten en Emmerich te sparen. Daarvoor zal de Betuwelijn na even op Duits grondgebied te zijn geweest weer over Nederlands gebied richting Lobith / Spijk moeten lopen, waarna deze via een brug over de Rijn bij Spijk definitief in Duitsland arriveert om vervolgens via Griethausen en Kleef verder richting de eindbestemming (Ruhrgebied) te lopen.
2011 Op 12 februari
overlijdt Jasper W. van Keulen (1984 - 2011), zoon van de uit Zevenaar
afkomstige Haagse huisarts Will van Keulen ten gevolge van een noodlottig
verkeersongeval in Milaan. Jasper is een uitzonderlijk talent: op 23 jarige
leeftijd is hij arts waarna hij zich specialiseert tot vaatchirurg. In het kader
van zijn aanstaande promotie vertoeft Jasper tijdelijk in het buitenland als het
ongeluk hem overkomt. Zijn gedrevenheid, gepaard met empathie, tomeloze energie
en intelligentie hebben zijn leven gekenmerkt.
Jasper is de kleinzoon van Louis van Keulen (1912 - 2001) en Mies van Keulen -
Polman (1913 - 2004) uit (Oud-)Zevenaar.
|
|
|
|
2011 Op 21 april (Witte Donderdag) overlijdt in zijn woning in Zevenaar volkomen onverwacht de bekende streekhistoricus dr. Ben Janssen. Hij is van grote betekenis geweest voor de Liemers waar hij tal van boeken over heeft geschreven. Op 28 april vindt in de R.K kerk van Lobith-Tolkamer, zijn geboorteplaats, de uitvaartdienst voor hem plaats.
|
|
|
2011 Streekhistoricus
W. van Heugten uit Duiven publiceert een nieuwe verklaring
omtrent de herkomst van de naam "Liemers" waarbij hij er vanuit
gaat dat het begrip Liemers een samentrekking is van "lee"en
"mers".
|
|
|
2012 Op vrijdag 17 februari is het precies honderd jaar geleden dat in Pannerden werd geboren Louis (A. G. M) van Keulen (1912-2001), overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen.
|
|
Klik hier voor de Tijdsbalk tot 1900
Klik hier voor de Tijdsbalk vanaf 1900
Luchtfoto Oud-Zevenaar
omstreeks 2004