Westervoort: Snel door de tijd

De nederzetting Westervoort wordt voor het eerst, in schriftelijke bronnen, genoemd in het jaar 726. De Utrechtse bisschop Willibrord belast dan zijn metgezel Werenfried met de zielzorg in Elst en Westervoort.  Bij de reformatie kiest een minderheid van de Westervoortse bevolking voor het protestantisme. Het protestantisme wordt echter staatsgodsdienst, waardoor de oude laatgotische dorpskerk met de toren uit de dertiende eeuw een "reformerende" kerk wordt; daardoor zijn de katholieken hoofdzakelijk op 't Loo aangewezen. Loo ligt in die tijd op Kleefs gebied en geniet daardoor wel godsdienstvrijheid. In 1842 krijgen de katholieken in Westervoort weer een eigen kerk.

   

De Kapel te Loo in 1742
Bij de
reformatie is de laatgotische Westervoortse dorpskerk overgegaan in protestantse handen; daardoor zijn de katholieken hoofdzakelijk op 't Loo aangewezen. De Kapel te Loo ligt in die tijd op Kleefs gebied en geniet daardoor godsdienstvrijheid. In 1842 krijgen de katholieken in Westervoort weer een eigen kerk.

 

Westervoort is gedurende vele eeuwen een heerlijkheid geweest, waarvan de rechten vanouds door de graven van Bergh worden uitgeoefend. In 1735 komen deze rechten door aankoop in handen van de stad Arnhem. In de eindfase van de woelige Franse tijd, namelijk van 1811 tot 1813, is Westervoort met het gebied van de huidige gemeente Duiven verenigd. Bij de aansluiting bij het Koninkrijk der Nederlanden in 1816 functioneert Westervoort weer als zelfstandige gemeente, die amper zeshonderd inwoners telt. Het dorp groeit echter gestadig uit en maakt aan het einde van de 20e eeuw een enorme expansie. Momenteel heeft Westervoort ongeveer 16.000 inwoners; een aantal dat onze verre voorouders niet voor mogelijk zullen hebben gehouden.

Evenals overal op het platteland leeft de Westervoortse bevolking in hoofdzaak van landbouw en veeteelt. De behuizingen varieren van (vele) schamele daghuurdershuisjes tot grotere bezittingen, zoals de havezaten Emmerik, Hamerden, Lensenburg en Vredenburg, die in de zeventiende eeuw toebehoren aan respectievelijk de families Wittenhorst, Cloeck, Kaelken en v.d. Hoeven. In 1769 kopen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen (voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen) de havezate Emmeri(c)k, die als "Het Emmerickse guet" reeds in 1440 vermeld wordt, van de familie van Schlauns.

De massa van de inwoners heeft gedurende vele eeuwen een zeer karig bestaan en tracht met hard werken het hoofd boven water te houden. Het bestaan wordt voortdurend bedreigd door factoren zoals extreme droogte, koude, overstromingen, infectieziekten en veepest, waardoor armoede en honger vaker regel dan uitzondering zijn.       

Het Westervoortse veer, in 1295 al vermeld, vormt eeuwenlang de enige verbinding met Arnhem. Na 1735, wanneer Arnhem de heerlijkheidrechten verwerft, zorgt deze stad voor verbetering van de toegangswegen tot het veer. De komst van de schipbrug in 1763, die in de Zevenjarige Oorlog bij Wesel dienst heeft gedaan, is een belangrijke vooruitgang. Als ruim twintig jaar later de Fransen binnenvallen, moet de schipbrug ijlings naar Grave gesleept worden. In 1813 wordt de schipbrug door brand grotendeels verwoest, doch later weer hersteld. In 1901 komt de vaste brugverbinding gereed.

   

De schipbrug over de IJssel bij Westervoort

 

Westervoort in jaartallen

600      Omstreeks deze tijd ontstaat een spontane aftakking van de Rijn ergens in de buurt van Arnhem, die in de nieuwe loop steeds meer Rijnwater afvoert en bevaarbaar wordt. Rond ongeveer 950 ligt er dan een rivier, de IJssel, van een omvang zoals als wij die nu kennen.  

697      De H. Willibrord (een later heilig verklaarde Engelse monnik) bouwt de Martini-kerk in Emmerik (Emmerich). Van Willibrord is bekend dat hij een groot respect voor de Frankische heilige Maarten (Martinus) heeft. Kerken in Utrecht en Emmerich zijn door hem naar deze heilige genoemd. Opvallend is dat veel kerken en/of parochies in de Liemers de naam St. Maarten of St. Martinus dragen, namelijk die van Angerlo/Lathum/Giesbeek, Oud-Zevenaar, Elten, Didam, Doesburg en Pannerden.

726      De nederzetting Westervoort wordt voor het eerst in schriftelijke bronnen vermeld. De Utrechtse bisschop Willibrord belast Werenfried met de zielzorg in Elst en Westervoort. De naam Westervoort kan duiden op een doorwaadbare (voorde) plaats, die toegang geeft tot het westen.

De kerk in Westervoort, gebouwd in de middeleeuwen op de plaats waar Sint Werenfried het oudste kerkje bezocht.
Deze afbeelding is van voor de restauratie in de 20e eeuw.

 

760      De Ierse prediker Werenfridus, die onder meer het christendom heeft gepredikt in de Betuwe, overlijdt op 14 augustus 760 in Westervoort en wordt begraven in Elst.
In Westervoort komen we ook in de moderne tijd de naam Werenfridus tegen: naast de katholieke Sint-Werenfriduskerk en de katholieke Sint-Werenfridusparochie is er de Protestantse Gemeente met de naam Werenfried. Ook kent Westervoort een St. Werenfriduslaan en had het een St. Werenfridusschool (later: De Brug).

840      Westervoort, Duiven en Groessen bezitten reeds een kerkje.

893
      Eerste schriftelijke vermelding van Arnhem dat Arneym wordt genoemd.   

1000    In het Liemerse land zijn nederzettingen maar nog geen dijken. De rivieren en stroompjes treden voortdurend buiten hun oevers, maar echt hoge waterstanden komen vrijwel nooit voor, omdat het water zich door het ontbreken van dijken vrijelijk kan verspreiden.

1150    Halverwege de 12e eeuw wordt in het Liemerse land een begin gemaakt met de aanleg van dijken. Het zijn lage "zomerdijken" om het zomerwater te keren. Ruim honderd jaar later komen in de "Lijermersch" de eerste winterdijken.

1175   Westervoort  heeft een eerste stenen kerkje; het is een klein, eenbeukig Romaans kerkje, waarvan het tufsteen uit het Eiffelgebergte in de omgeving van Keulen afkomstig is. Het kerkje krijgt omstreeks 1305 een toren.   

 


Hervormde kerk in Westervoort omstreeks 1934
  Op de plaats van deze kerk is omstreeks 1175 een kerkje van tufsteen gebouwd.

1200    Vermoedelijk bestaat het "Emmerickse guet" (Huis Emmerick / (Land)goed Emmerick) in Westervoort reeds voor 1200. Bijna zeshonderd jaar later, in 1769, zullen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen (voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen) dit landgoed kopen.

1250    Omstreeks deze tijd loopt al een belangrijke verkeersweg van Arnhem naar Keulen via een pontveer over de IJssel bij Westervoort, vervolgens via Groessen, Oud-Zevenaar, Babberich, Elten naar Emmerik en daarna verder langs de Rijn naar Keulen. Deze "Koelsche baen" wordt in Westervoort ook wel "Hoeghe straet"genoemd.

1254    Simon de Westerworth  is richter in Arnhem. Zijn naam verwijst zonder twijfel  naar zijn afkomst.

1295    Het Westervoortse veer wordt reeds vermeld. De bezitter van het veer moet "een tijns betalen van 2 malder (mud) haver en 2 malder (mud) gerst" ter waarde van 26 stuivers aan de Graaf van Gelre.
 

1305      Omstreeks deze tijd krijgt de Westervoortse  kerk een toren.   

 


De Westervoortse dorpskerk omstreeks 1325 (A.G. van Dalen)

1328    De graven van Kleve (Kleef) en Gelre regelen in een Landbrief het beheer van dijken, weteringen en sluizen. Dit kan gezien worden als het allereerste begin van de georganiseerde waterbeheersing in onze streek. Er zal echter nog een lange weg van vele eeuwen te gaan zijn alvorens de bewoners van de Liemers gevrijwaard zijn van overstromingen.

1339    Gelre, waartoe ook Westervoort in deze tijd behoort, wordt door de keizer van Beieren tot hertogdom verheven. Het is een zeer groot en belangrijk hertogdom. Het omvat naast de huidige provincie Gelderland, grote delen van de huidige provincie Limburg (met ondermeer Venlo, Venray en Roermond) en delen van het huidige Noord-Rijnland-Westfalen met ondermeer het stadje Geldern, waarnaar het hertogdom Gelre en de latere provincie Gelderland zijn genoemd. Het hertogdom Kleve vormt een wig tussen de Noordelijke en de Zuidelijke delen van Gelre. De zelfstandigheid van Gelre eindigt in 1543.

 

Het hertogdom Gelre omvat omstreeks 1350:
1. Het Kwartier van Nijmegen (huidige Betuwe)
2. Het Kwartier van de Veluwe (ook genoemd het Kwartier van Arnhem)
3. Het Kwartier van Zutphen (de huidige Achterhoek en Liemers)
4. Het Kwartier van Roermond (het huidige Limburg en delen van Noord-Rijnland-Westfalen)

 

 

 

 

 

 

1340     Uit een rekening van de rentmeester van de graaf van Gelre blijkt, dat in deze tijd Weel (Wehl), Betburg (Babberich), Zevenaar, Angeroy (Loo), Westervoort, Beek en Zeddam,  Duiven en Groessen tot de Lijmers gerekend worden.

1342     In de maand juli overstroomt een gebied tussen Lobith en Westervoort.

1350    Omstreeks deze tijd woedt in Europa de pest, die tientallen miljoenen de dood in jaagt en vooral de stedelijke samenleving volledig ontwricht. In Arnhem overlijdt in korte tijd 35% van de bevolking. 


Middeleeuwse pestmeester die zieken behandelt in beschermende kleding en vogelbekmasker, waarin kruiden die "kwade" dampen tegengaan.

1367     Geryt Pinghe is pastoor in Westervoort. Hij is de oudste pastoor van Westervoort waarvan wij in onze tijd de naam weten.

1400    Omstreeks deze tijd wordt in Westervoort het Huis Vredenburg gebouwd.


Vredenburg in Westervoort (juni 2011)

 

1425    De dorpskerk in Westervoort wordt vergroot. 
De vergroting hangt samen met het in de 15e eeuw ontstane gebruik om meerdere altaren in een kerk te plaatsen. Voor elk altaar wordt een priester aangesteld: de combinatie altaar priester wordt vicarie genoemd. 


De Westervoortse kerk omstreeks 1425 (A.G. van Dalen)

1431    Derck Smyt van Udem, pastoor van Westervoort, overlijdt.

1434    Van de oudst bekende bewoner van Huis Hamerden, Hendrick van Brienen, is bekend dat hij in 1434 Huis Hamerden bewoont.


Huis Hamerden; pentekening van H. Kemperman

1440    Het "Emmerickse guet" (Huis Emmerick / (Land)goed Emmerick) in Westervoort wordt reeds vermeld. Arndt van der Hoeven is in deze tijd de bezitter. Ruim driehonderd jaar later, in 1769, zullen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen (voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen) dit landgoed kopen.

1445    Huis Hamerden in Westervoort is in het bezit van het geslacht Van Wytenhorst. De muurankers van het huis vermelden het jaar 1681, maar dit moet de herbouw betreffen.


Huis Hamerden in Westervoort

1465    In 1465 beginnen de Gelderse oorlogen, die bijna tachtig jaar tot 1543 duren. In deze periode wordt ook Westervoort regelmatig geteisterd door oorlogsgeweld zoals in 1479 wanneer soldaten, in dienst van de bisschop van Munster, vee roven.        

1474    De Liemerse drost Johannes van den Loo (Loe) koopt hof te Hese in Westervoort.        

1475    Gerrit van Rafeler is richter in Westervoort. Hij blijft dit gedurende een geruime periode want in 1501 is hij dat nog steeds.        

1479    Een bende soldaten, in dienst van de bisschop van Munster en gelegerd in Doesburg, gaat op plundertocht in een gebied rond Huissen. Op de terugweg wordt vee in Westervoort geroofd.        

1483    Pestepidemie treft Arnhem en omgeving en veroorzaakt veel dodelijke slachtoffers.

1499    IJsseloord bij Westervoort is reeds een min of meer belangrijke buurtschap, waar de Graaf van Bergh vier huizen bezit.

1500    Omstreeks deze tijd is Henrick van den Kreytier pastoor in Westervoort. Hij blijft dit vele decennia getuige het feit dat hij in 1533 is nog steeds in functie is.

1501    Wychart Cloeck, bewoner van het huis Lensenburg, wordt richter in Westervoort. Hij blijft dit tot zijn dood in 1505. Na hem komt Wolter Baerle die het ambt van richter tot 1519 uitoefent.   

1503    De zomer van 1503 is zinderend heet en kurkdroog en daardoor een kwelling voor de inwoners van Westervoort

1505    Wychart Cloeck richter in Westervoort overlijdt. Hij wordt opgevolgd door Wolter Baerle, die het ambt van richter tot 1519 uitoefent.   

1514  Karel van Gelre herovert met een list Arnhem. Soldaten worden in een korenwagen verborgen de stad binnen gesmokkeld waarna zij de poorten openen en de troepen van Karel van Gelre binnen laten. Deze gebeurtenis met de "Korenwagen van Arnhem" is vergelijkbaar met het Paard van Troje en het Turfschip van Breda.


 De verrassing van Arnhem (1514). 
Barend Wijnveld
 

1515    Omstreeks deze tijd is bijna 70% van de binnendijkse gronden in Westervoort van twee bezitters: Wittenhorst en Van der Hoeven.

1517    Bernt van Brandenborch, voorvader in de directe lijn (13 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen,  wordt geboren. Hij woont in Ruurlo op landgoed ten Nijenbar en wordt op enig moment door Karel van Gelre uit de horigheid bevrijd. Zijn zoon Jan (Jelis) van Brandenburg, die in 1580 in Westervoort wordt geboren (zijn vader is dan 63 jaar) is de latere schout (dorpshoofd) van Westervoort.        

1519    Johan Cloeck wordt richter in Westervoort. Hij blijft dit tot 1535 wanneer hij wordt opgevolgd door Johan Cloeck, zoon van Wychart Cloeck die aan het begin van de 16e eeuw enige jaren richter in Westervoort was.

 

1532    Maar liefst 37 kleine grondbezitters in Westervoort weigeren de aanslag in de kosten van een nieuwe sluis van het polderdistrict te voldoen; symptoom van algemene onwil, maar vooral onmacht, om nog meer lasten te dragen.

 

1539    Wessel van Woldenburg is richter in de heerlijkheid Westervoort. Uit naam van de graven van Bergh verricht hij de rechtspraak.


1545    Van 1545 tot 1555 is Arndt Visscher richter in Westervoort, die namens de graven van Bergh de rechtsmacht uitoefent.

 

1548    Johan Filiger Broel wordt als pastoor van Westervoort vermeld.

 

1549    Het goed Emmerick in Westervoort is eigendom van Gijsbert van Bingerden. Na zijn dood gaat het landgoed over op zijn dochter Anna de vrouw van Derick Cloeck, richter te Westervoort. Ruim tweehonderd jaar later, in 1769,  zullen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen, voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen,  het landgoed Emmerick kopen van de familie van Schlauns.

1557     De vermaarde cartograaf Christiaan sGrooten, geograaf van de Spaanse koning Philips II, brengt het gewest Gelderland in kaart.




Een detail uit de kaart van Christiaan sGrooten betreffende de omgeving van Weesterfort (Westervoort)
In de omgeving van Westervoort zien we o.a. Duven (Duiven), Groyssem (Groessen), Sevenaer (Zevenaar), Halsaff (Babberich), Lathem, Baer, Velp, Dyem (Didam) en het Dymer Bosch (Didamse bos).

 



 

 

 

1561    De uit Bergh afkomstige Geryt Coster wordt pastoor in Westervoort. Hij is de laatste pastoor in de periode voor de reformatie.

 

1565    Uitzonderlijk strenge winter waarin half december 1564 de vorst intreedt. Op 2e Kerstdag vriest de Rijn dicht en tot in maart blijft het ijs begaanbaar.

 

1565  Een hevige pestepidemie slaat toe in Arnhem. Onophoudelijk sterven grote aantallen mensen aan de gevreesde aandoening. De bevolking wordt wanhopig en het bestuur van Gelre vertrekt tijdelijk uit de stad.


 Pesthuis in de Arnhemse Beekstraat (17e eeuw)

 

1567    Het algemene oproer bekend geworden als Beeldenstorm gaat vrijwel volledig aan de Liemers en Westervoort voorbij.

1568    Begin van de Tachtigjarige Oorlog; de strijd tussen Spaanse en Staatse troepen brengt de bevolking in de Liemers regelmatig tot wanhoop.

1570    In Westervoort wordt Gerit Coster vermeld als laatste pastoor. Van hem is bekend dat hij kinderen heeft. Pas eeuwen later krijgt Westervoort een opvolger. In de tussentijd moet de R.K. bevolking van Westervoort elders naar de kerk. 

1571    In januari steekt een Spaanse troepenmacht bij Westervoort de IJssel over om via de Keulse baan verder te gaan met als doel 's Heerenberg en Ulft te heroveren. Na het klaren van de klus keren de soldaten weer via Westervoort terug. Vanzelfsprekend zijn de bewoners verre van blij met deze doortrekkende soldaten. 

1572    Begin juli worden 19 katholieke priesters uit Gorcum ontvoerd naar Den Briel. Als ze daar niet bereid zijn het katholieke geloof af te zweren worden ze een voor een opgehangen. De herinnering aan dit gebeuren, dat bekend staat als een van de dieptepunten in de opstand tegen Spanje, blijft tot ver in de 20e eeuw bij veel katholieken, ook in de Liemers, levend.

Links: Martelaren van Gorcum worden in een schuur terechtgesteld (19e eeuws schilderij van Cesare Fracassini)

Rechts: Beeld van pater Claas Pieck in de bedevaartskerk in Brielle
  Claas Pieck is de eerste, die wordt opgehangen, na hem volgen nog 18 paters. 



De ontvoering van de 19 priesters vindt plaats door watergeuzen onder leiding van hun in 1571 door Willem van Oranje benoemde opperbevelhebber Lumey. Wanneer de priesters niet bereid zijn om het katholieke geloof af te zweren, worden ze in een schuur een voor een opgehangen. Na hun dood worden de 19 martelaren van Gorcum voor veel katholieken ook in de Liemers lichtende bakens in een periode van onderdrukking en duisternis. De herinnering aan het gebeuren in 1572 blijft tot ver in de 20e eeuw levend. Veel katholieken sluiten tot ver in de 20e eeuw hun dagelijks gebed af met: "heilige martelaren van Gorcum bidt voor ons".


1573   
Reeds eind oktober begint een lange zeer strenge winter, waarin vrijwel alle wintervoorraden verloren gaan met grote tekorten tot gevolg.

 

1578    Op 10 maart wordt Jan van Nassau, broer van Willem van Oranje, stadhouder van Gelderland. Hij is een vijand van het katholicisme en baant de weg om het Calvinisme met geweld in te voeren, waardoor katholieken in de Gelderse delen van de Liemers moeten kerken waar ze dat wel in vrijheid kunnen, zoals in de Kleefse gebieden van de Liemers (Duiven, Groessen, Oud-Zevenaar, Loo, Wehl en Zevenaar). De overgrote meerderheid van de Westervoortse bevolking blijft ondanks de onderdrukking sterk gehecht aan het oude geloof. 

   


De Kapel te Loo 
Bij de
reformatie is de laatgotische Westervoortse dorpskerk overgegaan in protestantse handen; daardoor zijn de katholieken hoofdzakelijk op 't Loo aangewezen. De Kapel te Loo ligt in die tijd op Kleefs gebied en geniet daardoor godsdienstvrijheid. In 1842 krijgen de katholieken in Westervoort weer een eigen kerk.

1579    Op de splitsing van Rijn en IJssel wordt schans IJsseloord aangelegd.  

1580    Jelis (Jan) van Brandenburg, voorvader in de rechte lijn (12 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen, wordt in Westervoort geboren. Hij is de zoon van Bernt van Brandenburg, die door Karel van Gelre op het landgoed Ten Nijenhar in Ruurlo uit de horigheid is bevrijd. Jan van Brandenburg wordt later schout (dorpshoofd) van Westervoort

1581    Het goed Emmerick in Westervoort gaat in eigendom over van Gijsbert van Bingerden op zijn dochter Anna, de echtgenote van Derick Cloeck, richter van Westervoort. Na de dood van Anna en Derick gaat het goed Emmerick over op hun zoon Rickwin Cloeck, eveneens richter in Westervoort.
In 1769,  zullen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen, voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen,  het landgoed Emmerick kopen van de familie van Schlauns.


1582
    De strijd tussen Spaanse en Staatse troepen heeft de bevolking van Westervoort tot wanhoop gebracht. Westervoort is grotendeels verlaten en verwoest


Plundering van een dorp geschlderd door Pieter Molijn (Frans Halsmuseum, Haarlem)
Vooral tijdens de eerste helft van de Tachtigjarige Oorlog gaat de bevolking van het Gelders - Kleefs grensgebied regelmatig gebukt onder de wreedheden en plunderingen van Hollandse en Spaanse soldaten. 


1583   
Op 4 april vaardigt graaf Willem van den Bergh een akte uit ten behoeve van Rudolf van Wittenhorst, waarbij diens huis Hamerden in Westervoort als een havezathe wordt erkend.  

1585  In oktober vindt het beleg van het fort IJsseloord bij Westervoort plaats. Bij dit beleg dat deel uitmaakt van de Tachtigjarige oorlog tussen Nederland en Spanje slagen de Staatsen (Nederlanders) er in om het fort IJsseloord te veroveren. Ook aan Staatse kant zijn de verliezen aanzienlijk, onder meer kapitein Willem van Doorn sneuvelt.


Verovering van IJsseloord bij Westervoort door het Staatse leger. 
Op de achtergrond: de splitsing van de Rijn en de IJssel

 

1599     Omstreeks deze tijd geeft gravin Maria van Nassau de pastorie in Westervoort in handen van een zekere Jan Thonnissen ten behoeve van diens zesjarige zoon op voorwaarde dat deze er pastoor wordt. Blijkbaar is er in deze desolate periode geen geestelijke te vinden aan wie het pastoraat kan worden toevertrouwd.

1600    Gedurende de periode 1590 - 1600 slaagt prins Maurits erin om de Achterhoek te veroveren op de Spanjaarden
.  
  

1602    Jan Jeliss van Brandenburgh en zijn vrouw Mery Ingenbongarth (voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen) komen in het bezit van het landgoed de Goltacker.

 

1606    Van de Westervoortse schoolmeester Griffinus (meester Rabert) wordt vermeld, dat hij jaarinkomsten geniet van in totaal 107 pond en 12 stuiver (ongeveer 37 euro).

 

1608    Een ontstellend koude winter zorgt voor grote problemen. In januari en februari vriest het zo hard dat zelfs de oudste mensen zich niet kunnen herinneren dit ooit eerder te hebben meegemaakt.


1609    De Provinciale Synode wijst voor Westervoort een predikant aan,
die ook Lathum moet bedienen. Deze eerste gereformeerde predikant is Conradus Sagelius (1583 - 1656), een fanatieke Calvinist, die het eerder als dominee in het gematigde Zeddam maar enkele maanden volhield.

 

1611    Wilhelmus Egberts van Brandenburg (1611-1681), zoon van Jelis (Jan) van Brandenburg uit Westervoort, wordt geboren. Hij is de vader van Wilhelmus van Brandenburg, schout en kerkmeester in Westervoort, die op 22 december 1635 geboren wordt. Wilhelmus Egberts van Brandenburg en zijn vrouw, waarvan de naam onbekend is, zijn voorouders in rechte lijn (11 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1618    In het jaar 1618 wordt de Westervoortse havezathe "De Pol" voor het eerst vermeld. Vermoedelijk is het landgoed echter al van veel oudere datum. Oorspronkelijk is het in bezit van het adellijk geslacht Van Schlaun. Helaas wordt havezathe "De Pol" in 1899 afgebroken bij de bouw van de spoor- en verkeersbrug over de IJssel.

 

1623    Doortochten en inlegeringen van soldaten en huurbenden veroorzaken grote schade en overlast. Vooral de  soldaten van Christiaen van Brunswijk, die eerder prins Maurits hebben geholpen bij de ontzetting van Bergen op Zoom en op de terugtocht naar Duitsland zijn, vormen een ware nachtmerrie voor de bewoners van Westervoort.


1629
    De burgers van Westervoort lijden opnieuw enorme schade als gevolg van de doortocht van Spaanse en Staatse (Hollandse) soldaten. Het veer over de IJssel wordt volledig verwoest en Gisbert Kaeltgens, pachter van het veer, krijgt op zijn verzoek voor het jaar 1629 ontheffing van de pachtbetaling.

1633  Arnhem wordt getroffen door een grote stadsbrand.


Brandende Eusebiuskerk in 1633 in Arnhem

(H. Breckerveld)

 

1635    Op 22 december wordt in Westervoort geboren Wilhelmus van Brandenburg, de latere schout en kerkmeester van Westervoort. Wilhelmus en zijn vrouw Maria Roelofsen zijn voorouders in rechte lijn (10 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1638    De Liemers krijgt het als gevolg van de Paltse inkwartiering zwaar te verduren. Veel soldaten maken zich schuldig aan beroving en ook als gevolg van drankmisbruik wordt grote schade aangericht.

 


Westervoort op een landkaart uit het midden van de 17e eeuw 
Merk op: oost is links en  noord is onder  


1640
    Het Hof van Gelderland, het uitvoerend bestuurscollege van Gelderland, veroordeelt Westervoort tot het betalen van een voor die tijd gigantische schadevergoeding van 3.200 gulden. Per Westervoorts gezinshoofd  bedraagt dit ruim 32 gulden, een bedrag waarvoor een arbeider ongeveer tien weken moet werken. Om de schadevergoeding te betalen worden gronden verpand.

1640     Rickwin Cloeck, richter in Westervoort en bezitter van landgoed Emmerik in Westervoort, overlijdt op hoge leeftijd. Bezitter van Emmerik wordt vervolgens zijn zoon Floris Diederick Cloeck, officier in dienst van Spanje. Hij is gehuwd met Sebastiana van Bommel maar op 20 april 1649 zal een schrijven bij het gericht in Westervoort aankomen, waarin zij beiden vermelden, dat ze zijn gescheiden. Op 10 november 1649 overlijdt kapitein Floris Diederick Cloeck in de omgeving van Namen.

In 1769 zullen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen, voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen,  het landgoed Emmerick kopen van de familie van Schlauns.

  

1641      De gereformeerde predikant en de "papistische" (katholieke) richter zitten elkaar in Westervoort regelmatig in de haren. Zo klaagt dominee Umbgrovius in 1641 dat de richter van Westervoort de sacristie van de kerk wil gebruiken als rechtszaal.

1647  Jonker Floris Diederick Cloeck, zoon van richter Rickwin Cloeck, zit zo diep in de schulden dat de inboedel van zijn huize Emmerick in de Broekstraete in Westervoort gerechtelijk moet worden geveild. Op de veilingdag is echter niemand bereid om ook maar iets te kopen vermoedelijk vanwege een vooropgezet plan om de schuldeiser met de zaak te laten zitten.
Ruim een eeuw later, in 1769 zullen Huybert van Keulen (1726 - 1806) en zijn vrouw Dora van Groenen (1728 - 1785), voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen (rechte lijn 8 generaties) huize Emmerick kopen van de familie Schlauns.


Emmeri(c)k te Westervoort 

Pentekening van H. Kemperman

 

1648    Na de dood van Mery Ingenbongarth komt de zoon van Bernt van Brandenburg (voorouder in rechte lijn van Sam, Simon en Sjef van Keulen) op Goltacker (pachtwaarde f 68,00). Bernt heeft voor 1648 de pastorije-goederen in het dorp Westervoort in pacht, te weten het Papeslach, voor f 84,00.

 

1649    Een akte vermeldt het "Emmerickse goet" in Westervoort als havezate. In 1769 zullen Huybert van Keulen en zijn vrouw Dora van Groenen, voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen, deze havezate kopen van de familie van Schlauns.

 

1650    Halverwege de 17e eeuw is ruim 70% van de inwoners van Westervoort Rooms Katholiek, de overigen zijn gereformeerd. Het percentage katholieken is onder de grote boeren veel lager als onder de overige bevolking. Zo zijn de families van der Hoeven op Vredenburg, van Wittenhorst op Hamerden, Egberts op Neyengrave en Janssen op de Heegse Bouwing allemaal gereformeerd.

 

1651    Catharina ten Berge en haar man Nicolaes Janssen Keteler komen in het bezit van havezate Emmerik in Westervoort, die reeds in 1440 als "het Emmerickse guet" is vermeld.

 

1656    De "Van Brandenburgs", voorouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen, zijn blijkens kerkrekeningen gereformeerd.

 

1660    Omstreeks deze tijd is Henrick Caeltgens pachter van het veer  over de IJssel tussen Arnhem en Westervoort.

 

1661    De vermaarde Amsterdamse kunstenaar Lambert Doomer, leerling van Rembrandt, tekent tijdens een van zijn vele reizen vanuit de Kleefse Pley in Westervoort een panorama naar het noordwesten met aan de linkerzijde de Rijn tussen Loo en Arnhem. Het origineel bevindt zich in onze huidige tijd in het Hermitage Museum in Sint-Petersburg. 


Lambert Doomer: Gezicht vanaf Westervoort naar het noordwesten.
 Links de Rijn tussen Loo en Arnhem, net niet zichtbaar is het begin van de IJssel en op de achtergrond zien we de stuwwal bij Oosterbeek

 

1672    Door gebrek aan onderhoud en ook door de oorlogshandelingen in het rampjaar 1672 wordt de handelsroute van het Rijnland via Zevenaar en Westervoort naar Arnhem steeds slechter waardoor voerlui steeds vaker de route kiezen via Wezel, Anholt, Gendringen, Doetinchem en Doesburg. Bovendien beschikt Doesburg over een schipbrug terwijl Westervoort een wankel veerpont heeft. Voor Arnhem is de route via Doesburg zeer ongunstig en in overleg met Kleef wordt daarom de weg via Zevenaar verbeterd maar in De Heerlijkheid Westervoort blijft de weg slecht omdat de Graaf van Bergh aan wie dit gebied behoort veel onderdanen in Gendringen en Wisch heeft. In 1735 koopt Arnhem de Heerlijkheid Westervoort en in april 1763 wordt zonder vergunning van het Kwartier van Zutphen de veerpont vervangen door een schipbrug. Doesburg is woedend en in de vroege ochtend van dinsdag 19 april wordt de brug door Doesburgse stadstimmerlieden met toestemming van de Staten van Zutphen afgebroken. Mede doordat de koning van Pruissen partij kiest voor Arnhem en de Staten van Zutphen bakzeil halen en komt de schipbrug er alsnog.

 

1681    Op 13 januari overlijdt in Westervoort op bijna 70 jarige leeftijd Wilhelmus Egberts van Brandenburg (1611-1681), vader van Wilhelmus van Brandenburg, schout en kerkmeester in Westervoort. Wilhelmus Egberts van Brandenburg en zijn vrouw, waarvan de naam onbekend is, zijn voorouders in rechte lijn (11 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.


1681
    De muurankers van het huis Hamerden in Westervoort vermelden het jaar 1681, maar dit betreft de herbouw. Het huis is sedert 1445 in het bezit van het geslacht Van Wytenhorst.


                                                                  Huis Hamerden (anonieme tekening, omstreeks 1725)

1681    De paters Franciscanen bouwen in Elten een nieuw klooster. Paters van dit klooster zullen een belangrijke rol spelen bij de recatholisering van naburige Staatse gebieden in de Liemers (o.a. Westervoort). 


Het Franciscanenklooster in Elten, gebouwd in 1681 ter vervanging van het in 1572 verwoeste klooster in de Briemer bij Emmerik.
J.H.A. van Heek maakt in 1952, kort voor de afbraak van het zwaar beschadigde klooster, bovenstaande tekening.
 

 

1684    De winter van 1683 - 1684 verloopt ontstellend koud. Zelfs oude mensen kunnen zich niet herinneren zo'n extreem koude winter ooit eerder meegemaakt te hebben. De koude valt ver voor kerstmis 1683 in en duurt tot medio februari 1684. De rivieren vriezen volledig dicht en ijsdikten tot twee Rijnlandse voeten (63 cm) worden gemeten. De winter zorgt voor veel overlast.
 


Westervoort en omgeving op een kaart uit de tweede helft van de 17e eeuw 

 

1686     In Westervoort wordt de havezate Vredenburg gekocht door de Arnhemse Weeshuizen, die het als pachtboerderij exploiteren.

1695     De eerste maanden van 1695 wordt de bevolking in extreme mate gekweld door de gevolgen van hoog water en geweldige ijsgang.

1695    Adam (Daam) van Keulen, de oudst bekende voorouder van Sam, Simon en Sjef van Keulen met de naam "van Keulen" / "Coelen" wordt geboren. Vermoedelijk is hij, dan wel zijn vader, uit het Duitse Rijnland (Keulen) naar onze streek gekomen om er te werken en is hij, net als veel anderen, hier gebleven. Daam overlijdt in 1751, ongeveer 56 jaar oud, in Westervoort . 

1699     In Westervoort wordt op zondag 22 februari  Bernard(us) Wolters (1699-1765) geboren. Nog dezelfde dag wordt hij in de R.K. kapel in Loo gedoopt. Bernard is een voorvader in rechte lijn (9 generaties, groot-groot-groot-groot-groot-groot-groot-grootvader) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1700    In de 17e en 18e eeuw kunnen Westervoortse katholieken niet in hun eigen dorp naar een R.K. Kerk. Ze moeten daarvoor de grens over naar plaatsen als Duiven en Loo waar wel godsdienstvrijheid bestaat.   

De R.K. Kapel in Loo met op de voorgrond enkele graven van het kerkhof (bron van Dalen & Wolters).
Uit de doop- en trouwboeken blijkt, dat het grootste deel van Westervoorts katholieke bevolking in de 17e en 18e eeuw kerkt in de Loose kapel. Een minderheid gaat naar de dichterbij gelegen R.K. Kerk in Duiven, voor wie de 18e eeuwse pastoor Henricus van der Veeken zich behalve pastoor van Duiven ook missionaris te Westervoort kan noemen.

.  

1702    Op 16 april wordt in Westervoort geboren Johannes (Jan) van Brandenburg (1702-1788). Op 27 juli 1748 trouwt hij in Duiven met Geertruijd Wiggers (1715-1773) uit Duiven. Jan van Brandenburg en Geertruijd Wiggers zijn voorouders (8 generaties) in de directe lijn van Sam, Simon en Sjef van Keulen.   

1709    Zeer strenge winter vanaf Driekoningen (6 januari); veel vee doodgevroren.

1710    Op zondag 16 maart wordt in Westervoort geboren Hendrina van Baer (Baar) (1710 - 1773). Zij trouwt in 1732 met Bernard(us) Wolters (1699-1765) eveneens uit Westervoort. Hendrina van Baer en Bernardus Wolters zijn voorouders (9 generaties) in directe lijn van Sam, Simon en Sjef van Keulen.   

1711
    In het voorjaar zijn er diverse dijkdoorbraken zoals de IJsseldijk bij Lathum en de Boterdijk bij Lobith. Veel voedselvoorraden gaan verloren, weiden blijven lang onbruikbaar en op grote schaal wordt honger geleden.

1714   
Veepest veroorzaakt in de Liemers de dood van veel runderen en grote armoede onder de bevolking.

1725    Derk Markes wordt eigenaar van de Westervoortse havezate Vredenburg.

Vredenburg in 1731
Tekening van Abraham de Haen ((1707 - 1748)
Vredenburg is voor 1440 gebouwd op de plaats, waar zich momenteel de oostelijke nieuwbouwwijk van Westervoort bevindt.
In de loop der tijd heeft Vredenburg zeer vele bewoners en eigenaren gekend. In de  20e eeuw verkeert het pand in staat van verval en wordt alom gesproken over afbraak. In 1988 besluit de gemeente Westervoort echter om geld vrij te maken voor restauratie van het huis, zodat het in gebruik kan worden genomen voor ondermeer exposities.

 

 

1726    In Westervoort wordt geboren Hu(ij)bert(us) (Bart) van  Coelen / van Keulen over-over-over-over-over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen. Hij is de zoon van Daam van Keulen, die in 1751 overlijdt.  In datzelfde jaar (1751) trouwt Bart in de Nederlands Hervormde Kerk te Arnhem met Dorathea (ook genoemd Theodora) van Groen. Bart van Keulen overlijdt in 1806 op tachtigjarige leeftijd.

     

De hervormde St. Janskerk in Arnhem, die aan het eind van de 19e eeuw zou worden afgebroken.
Tekening van Jan de Beyer 1742

 

Hubertus (Bart) van Keulen trouwt, 25 jaar oud, op 6 juni 1751 in de Nederlands Hervormde Kerk in Arnhem met Dorothea van Groen. Waarschijnlijk betreft dit de wettelijke huwelijksbevestiging en heeft het kerkelijk huwelijk (R.K.) plaatsgevonden in 't Loo, waar in die tijd wel godsdienstvrijheid bestaat omdat Loo in tegenstelling tot Westervoort tot de Kleefse enclaves behoort.
 

 


1731  De Amsterdamse kunstenaar Cornelis Pronk tekent het Huis Vredenburg. In onze tegenwoordige tijd vinden we (de restanten van) Vredenburg in de oostelijke nieuwbouwwijk van Westervoort.


Vredenburg in Westervoort in 1731 getekend door C. Pronk (1691 - 1759)


1731  De befaamde tekenaar en dichter, Abraham de Haen (1707-1748), tekent het dorpscentrum van Westervoort. In onze huidige tijd bevindt deze schets zich in het Rijks-Museum in Amsterdam.


1735
    Het stadsbestuur van Arnhem koopt van graaf Van den Bergh de rechten in Westervoort; daardoor kan Arnhem voortaan de richter, diens plaatsvervanger en schout benoemen. Bij de gekochte rechten behoort ook het recht op het halve veer. Daarnaast koopt Arnhem het goed Hamerden.
Hoewel het stadsbestuur op de eerste plaats het belang van Arnhem op het oog heeft, is de directere betrokkenheid van Arnhem bij Westervoort, in vergelijking met die van Van den Bergh, een belangrijke verbetering voor de inwoners van Westervoort.

    Westervoort, augustus 1742
Pentekening van Jan de Beyer

 

 

1736    Door het aanbrengen van een dikke laag grof zand hetgeen een gezamenlijke inspanning is van het Arnhemse stadsbestuur en de Kleefse overheid wordt de route van Arnhem door Westervoort, Duiven en Zevenaar naar Elten sterk verbeterd. Deze weg, die algemeen bekend staat als Zandstraat of Hoogestraat wordt enkele jaren later in 1741 na het instellen van een vaste postwagenverbinding ook wel (Kleefsche) Postweg genoemd. De minder rechtstreekse weg naar Elten over de dijken (Westervoortse IJsseldijk en Rijndijken onder meer bij Groessen en Oud-Zevenaar via Babberich naar Elten), die sedert de Middeleeuwen is gebruikt, raakt omstreeks deze tijd in onbruik.


1737  Na een blikseminslag ontstaat brand in de toren van de Grote Eusebiuskerk in Arnhem. Aangezien men overtuigd is dat brand na blikseminslag het best met melk in plaats van water geblust kan worden, gebruikt men vele honderden kannen melk om de brand te blussen.


Eusebiuskerk

 

 

1740  De winter van 1740 is zeer koud. Na een relatief zachte december 1739 wordt januari 1740 extreem koud. In de periode van zaterdag 9 tot en met dinsdag 12 januari blijft het zelfs overdag in Westervoort kouder dan 10 graden onder nul. De barre winter wordt gevolgd door een extreem koud voorjaar. Op zaterdag 7 mei sneeuwt het nog. Ook de zomer verloopt zeer koud waardoor de oogsten volledig mislukken. Het duurt jaren voor dat men het rampzalige jaar 1740 te boven is.


Hamerden aan de Postweg in Westervoort (18e eeuw)

 

1741    Een in economisch opzicht voor de Liemers belangrijke verandering betreft de wijziging van de postroute Arnhem - Keulen. De postwagens rijden niet meer via Doesburg, Doetinchem, Anholt en Wezel naar Keulen, maar worden vanaf 1741 geleid via Westervoort, Duiven, Zevenaar, Elten, Spijckse veer en Kleef, waar de wagen aansluit op de verbinding met  Keulen (via Kalkar, Xanten en Neuss).

De postwagen van Keulen naar Arnhem passeert Westervoort, 1742 (Jan de Beijer).
Door de komst van de postwagens moet de weg door de Westervoortse polder worden verlegd voor de somma van 30.000 daalders. De postwagenlijn Arnhem-Keulen, die op 2 oktober 1741 is geopend, vertrekt sindsdien iedere maandag-, woensdag- en vrijdagochtend om vijf uur ('s winters om 6 uur) uit Arnhem met een met vier paarden bespannen wagen naar Zevenaar, waar men ongeveer drie uur later aankomt. Op dinsdag, donderdag en zaterdag rijdt de Keulse wagen in tegengestelde richting. Een tocht van Arnhem naar Kleef kost 43 stuivers. Kortere of langere afstanden worden berekend naar een tarief van 6 stuivers per uur.

 

1742    In Westervoort wordt de schans "Geldersoord" aangelegd. Het is een verdedigingswerk waartoe ook een inundatiesluis in de Rijndijk behoort. Met deze sluis kan het land voor de schans onder water worden gezet.

 


Pentekening: inundatiesluis Geldersoord in Westervoort (eind 18e eeuw)


1743    In het voorjaar staat de Liemers onder water. Tientallen paarden en meer dan honderd runderen overleven het niet.

1744    Omstreeks 10 maart komt geheel Pannerden onder water te staan als gevolg van een doorbraak in de Kanaaldijk. Ook een groot deel van Ambt Lijmers heeft te maken met de wateroverlast. Alleen de stad Zevenaar blijft droog maar het juist bij de stad gelegen Zevenaarse Grieth komt onder water, evenals grote delen van Duiven, Groessen, Angerlo, Giesbeek, Lathum en Westervoort.

 

1745    Heemraad (waterschapslid) Peters stelt voor om de heemraden (waterschapsleden) een extra toelage (bonus) te geven voor het werk verricht tijdens de laatste overstroming. Dit voorstel, voortkomend uit eigen kring alsmede vele andere voorbeelden, geeft geen hoge dunk van de motivatie en de inzet waarmee veel heemraden hun werk verrichten. Van veel heemraden kan worden gezegd, dat ze meer oog hebben voor hun eigen belang dan het belang van anderen.

 

1746    Duitse soldaten in Engelse dienst zijn in 1746 en 1747 regelmatig ingekwartierd in onder meer Westervoort om van daaruit te worden ingezet in de oorlog in het Duitse Rijnland. Het oorlogsleed tijdens deze oorlog (Oostenrijkse successieoorlog) gaat dit maal gelukkig grotendeels aan de Liemers voorbij al is er wel sprake van veel overlast.

1747    Een nieuwe golf van veepest veroorzaakt bittere armoede.

1749    Doorbraak van de IJsseldijk bij Nieuwgraaf, waarbij door de kracht van het water een waai ontstaat. Het gehele gebied tussen Westervoort en Doesburg komt daardoor op 10 februari onder water te staan.  


1750    Omstreeks deze tijd ontwikkelt het stadsbestuur van Arnhem plannen voor een schipbrug over de IJssel tussen Arnhem en Westervoort. Mede door de Zevenjarige Oorlog van Pruisen en Engeland tegen Frankrijk, Oostenrijk, Hongarije en Rusland stagneert de uitvoering van het plan. Een buitenkansje doet zich echter voor wanneer de terugtrekkende Franse soldaten bij Wesel een volledige schipbrug achterlaten. Arnhem kan deze schipbrug voordelig kopen en met toestemming van Pruisen wordt het geheel over de Rijn vervoerd. Op 18 april 1763 worden bij het Westervoortse veer de beide oevers van de IJssel door een schipbrug verbonden.  

1751    Adam (Daam) van Keulen, de oudst bekende voorouder van Sam, Simon en Sjef van Keulen met de naam "van Keulen" / "Coelen" overlijdt in Westervoort. Vermoedelijk is hij, dan wel zijn vader, uit het Duitse Rijnland (Keulen) naar onze streek gekomen om er te werken en is hij, net als veel anderen, hier gebleven. 

Het boerenbedrijf in de 18e eeuw ten tijde van Adam van Keulen
Bron: Kadastrale atlas van de Lijmers van omstreeks 1790

Tot omstreeks 1800 komen veel mannen uit het Duitse Rijnland ondermeer naar onze streek om te werken en geld te verdienen. Velen van hen, waaronder ook Adam van Keulen dan wel zijn voorvader, zijn in onze omgeving blijven hangen.


1753    Op 19 december vindt een dijkdoorbraak plaats bij de buurtschap Leuven / Leuffen (buurtschap tussen Oud-Zevenaar en Groessen). Een zeer omvangrijk gebied tot Steenderen komt onder water.


Doorbreken van de Rhijndijk in 1753
Meer dan drie maanden lang, tot eind maart 1754, blijft het water door de Leuvense doorbraak naar binnen stromen.
Tot  in oktober 1754 werkt men dagelijks met honderd karren aan het herstel van de dijk.
 

1757    Op 30 januari ziet men op het Gelders Eiland de eerste tekenen van ijsgang. Het opgestuwde water stijgt daardoor zo hoog dat het nog dezelfde dag twee voet over de dijk loopt en de dijk ter hoogte van de Pannerdenschen Waerd breekt. Ruim een week later op 9 februari breekt de Herwense dijk op vijf plaatsen tegelijk door als gevolg van het opnieuw kruiende ijs en ook bij Pannerden volgen nieuwe doorbraken. Ook de dijk bij Leuven, tussen Oud-Zevenaar en Groessen breekt in deze rampzalige maand.

Door vele dijkdoorbraken als gevolg van waterstuwing door het kruiende ijs staat in februari 1757 de Liemers grotendeels onder water. Velen vertoeven dagenlang op zolders of daken van hun huis. Ook gaan veel huizen door de watermassa verloren.

1759    Op zondag 28 januari wordt in Westervoort geboren Jan van Brandenburg(h) (1759-1838), directe voorouder (7 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1761    Een combinatie van zeer hoog water en storm veroorzaakt in de zeer vroege ochtend van 27 februari drie doorbraken in de Herwense bandijk. Ongeveer gelijktijdig  veroorzaken dijkdoorbraken tussen Loo en Westervoort twee waaien, waarvan een met een diepte van meer dan 50 voet. Het is de Domineeswaai nabij de Westervoortse pastorie, die op 27 februari 1761 geslagen wordt. 

1763    Jan van Brandenburg, directe voorouder (7 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen, is schout in Westervoort.

1763    De stad Arnhem slaat bij Westervoort een schipbrug over de IJssel, waarna de weg Babberich - Westervoort relatief belangrijk wordt. Deze schipbrug, afkomstig uit Wesel, zal ruim 140 jaar dienst doen. In 1905 wordt de schipbrug vervangen door een vaste brug die in de Tweede Wereldoorlog zal worden verwoest.

   

De schipbrug over de IJssel bij Westervoort

 

1765    Op 2 april overlijdt in Westervoort Bernard(us) Wolters (1699-1765). Hij en zijn vrouw Hendrina van Baer (Baar) (1710 - 1773) zijn voorouders (9 generaties) in directe lijn van Sam, Simon en Sjef van Keulen.  
 

1769    Huybert van Keulen (1726 - 1806) en zijn vrouw Dora van Groenen (1728 - 1785), over-over-over-over-over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen, kopen in de Broekstraete in Westervoort Huize Emmeri(c)k van de familie van Schlauns. Huize Emmerick wordt als "het Emmerickse guet" reeds in 1440 vermeld.

   

"Emmeri(c)k" te Westervoort; T-type boerderij
Pentekening van H. Kemperman

In 1769 koopt Huybert van Keulen "Emmeri(c)k" van de familie van Schlauns.


1770
    Bij een dijkdoorbraak in december wordt een groot deel van Loo weggevaagd en ontstaat een waai, die bij de wederaanleg van de dijk aan de rivierzijde komt te liggen. Ook in Westervoort zijn de gevolgen groot. De stad Arnhem laat van 5 december 1770 tot 14 februari 1771 in Westervoort aken met levensmiddelen rondgaan.


Voor het Gelders Eiland en de gehele Liemers is 1770 een echt rampjaar.
 Vooral bij de onverwachte dijkdoorbraak op 3 december 1770 bij Loo is het menselijke leed onvoorstelbaar.
 

1771    In het voorjaar regent het gedurende vijf weken onophoudelijk, waardoor ook Westervoort weer met een ernstige wateroverlast te maken heeft.

 

1773     Op dinsdag 13 juli overlijdt in Westervoort op 63-jarige leeftijd Hendrina (Henrica) van Baer (Baar), weduwe van Bernard(us) Wolters (1699-1765). Zij wordt op vrijdag 16 juli in Westervoort begraven. Hendrina en Bernardus zijn voorouders in rechte lijn (9 generaties, groot-groot-groot-groot-groot-groot-groot-grootvader) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

 

1773    Op dinsdag 13 juli vindt de aanbesteding plaats van de verplaatsing van de IJsselmond (zie 1774). De klus, het graven van een kanaal van 1.500 meter lang, 120 meter breed en 1,25 meter diep, wordt gegund aan Pieter Huysers, die met f 217.000,00 de laagste inschrijver is.
Voorafgaande aan de besteding zijn kundige persoonen aangesteld om ondermeer bestekken te maken. Onder de kundige persoonen bevinden zich ondermeer Huybert van Keulen en Arnt Aleven.

 

1774    Midden door de Pley wordt een nieuwe aftakking voor de IJssel gegraven, bijna twee kilometer zuidelijker dan de plek waar voorheen de IJssel begon. Het doel van het graven is om meer Rijnwater naar de IJssel te doen vloeien.

   

"De doorgraving van de Pley in 1774"
Tot 1774 splitst de IJssel bij de Kleefse Waard rechthoekig uit de Rijn, waardoor de IJssel weinig water ontvangt en soms zelfs droog staat.
In 1774 vindt een verplaatsing van de IJsselmond in zuidoostelijke richting plaats, waardoor de IJssel meer water ontvangt.     

 

1776     Op maandag 22 april verdrinkt in de IJssel bij Lathum de 58-jarige Peter Putman uit Westervoort.


IJssel nabij Lathum aan het begin van de 20e eeuw

 

1783    In Westervoort overlijden 15 mensen aan dysenterie (rode loop is een hevige infectieuze ziekte met rode (bloedende) diarree). 

1784    Het overvloedige water veroorzaakt in het voorjaar veel ellende. Er is veel schade aan huizen, dieren verdrinken en het proviand gaat verloren.

1785    In Westervoort overlijdt op 10 oktober op 57-jarige leeftijd Dorothea (Theodora) van Keulen - van Groen, echtgenote van Bart van Keulen / Coelen (zie stamboomtakken, II,1). Zij zijn  over-over-over-over-over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1786  Op 28 januari trouwt de Westervoortse schout Jan van Brandenburg(h) in Westervoort met Wilhelmina Burgers. Jan en Wilhelmina zijn de voorouders in directe lijn (7 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen  .


Gezicht op Arnhem ten tijde van Jan van Brandenburg  (1788, Van Hulst)


1788    Op maandag 25 februari overlijdt in Westervoort Johannes (Jan) van Brandenburg (1702-1788), weduwnaar van Geertruijd Wiggers (1715-1773). Jan en Geertruijd zijn voorouders (8 generaties) in de directe lijn van Sam, Simon en Sjef van Keulen.   

1789  
 De winter van 1788-1789 verloopt extreem koud. Met de winter van 1708-1709 is deze winter de aller-koudste winter van de 18 eeuw. Mens en dier gaan gebukt onder de extreme koude en de gevolgen daarvan.


1794   
Om de Franse troepen die Nederland zijn binnengedrongen tegen te houden, beveelt de Nederlandse Raad van State het onder water zetten van een gebied tussen Westervoort en Doesburg, waardoor begin november een omvangrijk gebied onder water komt te staan. Deze actie heeft de revolutie niet kunnen voorkomen en op 21 april 1795 wordt besloten het onder water zetten te beeindigen.

1795    Nadat in Nederland de Bataafse Republiek, verbonden met Frankrijk, is uitgeroepen wordt op veel plaatsen feest gevierd. In Westervoort danst men met Franse soldaten onder de feestelijk versierde vrijheidsboom. "Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap" daagt aan de horizon. Er verandert veel: Zo is het afgelopen met de betaling van leenrechten door bezitters van leengoederen, zoals de Van Keulens op Huize Emmerik in Westervoort.

1796    Het inwoneraantal van Westervoort bedraagt 455.

1797    Op 23 mei trouwen in Westervoort Adam van Keulen (Kaelen) en Johanna Vriese(n). Zij zijn landbouwers en wonen op huisnummer 69. Adam van Keulen (1751-1826) en Johanna Vriese (1767-1846) zijn de voorouders in rechte lijn (7 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1798    Op 19 maart wordt in Westervoort geboren Jan (Johannes) van Keulen (1798-1882). Hij trouwt op 4 mei 1821 in Westervoort met Johanna van Brandenburg (1791-1874). Jan van Keulen en Johanna van Brandenburg zijn de over-over-over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1798    Westervoort in 1798

Bestuur bestaat uit:     richter en keurnoten
Aantal inwoners:         575 waarvan 452 Rooms-Katholiek en 123 Nederlands-Hervormd
Landbouw:                 productie van tarwe, rogge, gerst, haver, erwten en koolzaad 
Aantal paarden:           ongeveer 100
Aantal runderen:         675                       
Aantal scholen:           1 onder de kerktoren en volledig ongeschikt als school

1799    Geweldige watervloed in de Liemers omdat de Liemerse bandijk het begin februari op drie plaatsen begeeft te weten bij Leuven (tussen Oud-Zevenaar en Groessen), bij 't Loo en bij 't fort Geldersoord in Westervoort.
 


Geldersoord bij Westervoort in 1742

1800    Op 9 november veroorzaakt een hevige storm veel schade in de Liemers

1804    In Ambt Lijmers (Liemers) sterven tientallen mensen, waaronder de Zevenaarse dr. K.J. Frowein,  als gevolg van een tyfusepidemie ("zenuwkoorts" of "zenuwzinkingskoorts). Ook andere delen van de Liemers worden getroffen: In 's-Heerenberg zijn 20 doden, in Westervoort 15 doden en in Wehl 24 doden te betreuren.        

1806    Op zondag 25 augustus overlijdt in Westervoort op tachtigjarige leeftijd Bart (Huybert) van Keulen over-over-over-over-over-overgrootvader van Sam, Simon en Sjef van Keulen. Bart is in 1726 in Westervoort geboren en koopt in 1769 met zijn vrouw Dora van Groenen (1728 - 1785) in de Broekstraete in Westervoort Huize Emmerick van de familie van Schlauns. Huize Emmerick is als "het Emmerickse guet" reeds in 1440 vermeld. 

1808    In de oudst bekende volkstelling heeft Westervoort 575 inwoners, waarvan 452 Rooms Katholieken en 123 Nederlands Hervormden. Onder de grote boeren is het aantal katholieken verhoudingsgewijs veel geringer dan onder de overige bevolking.
Er zijn ongeveer 100 paarden en 675 runderen. Er is 1 industrieel bedrijf te weten een windkorenmolen.
Doordat de Kleefse enclaves (zoals Duiven en Zevenaar) in de Liemers in 1808 bij het nieuwe koninkrijk Holland worden gevoegd is Westervoort geen grensplaats meer.
 

1809    Weer een kolossale watervloed in de Liemers. Na een strenge vorstperiode veroorzaakt begin januari een ijsstopping in het Bylants kanaal een enorme vloed door de Oude en Neder-Rijn, waardoor de dijken de enorme druk niet weerstaan en op twee plaatsen, te weten bij de Toetenburg onder Ooy en bij 't Loo, doorbreken. Op vrijdag 13 januari is het Liemerse land daardoor een grote met ijs beladen watervlakte, waarin door een hevige storm ontwortelde bomen en daken van verwoeste huizen voortdrijven. Een nieuwe vorstperiode verandert het land vervolgens in een onafzienbare ijsvlakte. In Westervoort worden 20 huizen totaal verwoest en gaat de gehele voorraad aan aardappelen verloren. 



IJsgang tussen Arnhem en Westervoort in januari 1809
Rechts is de stad Arnhem met de Walburgiskerk te zien; links een boerderij aan de Westervoortse kant van de IJssel.

In het stormachtige najaar van 1808 heeft de Liemers al vroeg te kampen met hoog water en in december volgt een periode van vorst en sneeuw. Op 3 januari 1809 is er een hevige sneeuwstorm, waarna de winter in alle hevigheid toeslaat. Rond de Pley bij Westervoort ontstaat een ijsmassa, die zowel de IJssel als de Rijn afsluit, waardoor stroomopwaarts de Liemerse bandijk van Oud-Zevenaar tot Westervoort onder zware druk komt.  Op vrijdag 13 januari om 7.30 uur in de ochtend begeeft de dijk het bij Ooy in de buurt van Toetenburg. Enige uren later breekt de dijk bij de Loowaard door. In korte tijd staat de gehele Liemers onder water.  

 

 

1810    Na de watersnood van 1809 wordt serieus overwogen een kanaal door de Liemers van Pannerden naar Doesburg te graven en de Nederrijn definitief te sluiten. Men gaat ervan uit dat de oplossing voor alle (overstromings)problemen een afleiding van het Rijnwater via de Liemers en de IJssel naar de Zuiderzee is. 


1810
    Napoleon lijft het koninkrijk Holland bij Frankrijk in. Jean Guillaume Koch wordt de maire van "la commune de Westervoort" oftewel Jan Willem Koch, zoals hij voordien wordt genoemd, wordt de burgemeester van de gemeente Westervoort, die de dorpen Westervoort, Duiven, Groessen en 't Loo omvat. De bestuurszetel is in Westervoort.

 

1811    Voor de mairie (gemeente) Westervoort (la commune de Westervoort), waartoe in deze tijd behoren de dorpen Westervoort, Duiven, Groessen en 't Loo worden tien mannen benoemd als gemeenteraadslid. Het zijn: 

- uit Duiven: Gerrit Peelen (1758-1831), Hendrik van Brandenburg (1751-1822) en Peter Nass (1790 - 1863)
- uit Groessen: Derk van Egeren (1757-1820), Lamert van Egeren (1762-1831) en Arnold Mutter (1774-1855)

- uit Loo: Reinder Peelen

- uit Westervoort: Hendrik ten Bosch, Evert ten Bosch en Anthonij Buss (1770-1841)

1811    De mannelijke beroepsbevolking ouder dan 21 jaar omvat ongeveer 150 personen, waarvan 71 daghuurders en 13 arbeiders  (een daghuurder beschouwt zich als meer dan een arbeider; een daghuurder heeft doorgaans ook een klein eigen stukje grond en noemt zich vaak "eigenwerkdoende") en voorts:

  4 timmerlieden met samen in totaal 5 "knechts"
4 kleermakers
1 schoenlapper
1 schoenmaker met knecht
2 smeden waarvan 1 smid met 1 knecht
1 rietdekker met 1 knecht
1 veerbaas met 1 knecht
1 molenaar
1 chirurgijn
 
  1 wever
4 herbergiers
1 predikant
1 adjunct-maire
1 commies
1 veldwachter
1 opzichter
19 boeren, waarbij nog 4 boerenzoons bij hun ouders inwonend en 11 boerenknechten

Ter vergelijking: De mannelijke beroepsbevolking boven 21 jaar in het dorp Duiven telt in 1811 57 daghuurders, 11 arbeiders, 37 boeren, 3 boerenzoons, 17 boerenknechts, 18 ambachtslieden, 5 herbergiers en enkele mensen in ambtelijke dienst. Het percentage van de beroepsbevolking dat boer (de zoons inbegrepen) is, bedraagt 25. Het percentage daghuurders en arbeiders is 33; een opvallend verschil in sociale opbouw in vergelijking met Westervoort, waar deze percentages respectievelijk 15 en 55 bedragen.

 

1812    De uit Pannerden afkomstige De Bruyn vestigt op de Schans bij fort Geldersoord een steenbakkerij, die echter geen commercieel succes wordt. Voor een bedrag van 11.900 gulden (ongeveer 5.450 euro) komt de steenbakkerij in 1839 in handen van F. Hulscher en A. van Rossum, steenbakkers uit Huissen.

1813    De Westervoortse schipbrug wordt op last van de Franse bevelhebber, generaal Amey, tot zinken gebracht. De oeververbinding moet daardoor weer met een veerpont plaatsvinden totdat in 1847 een nieuwe schipbrug gerealiseerd wordt, die 55 jaar later in het prille begin van de 20e eeuw door een heuse brug vervangen wordt
.

 

1813    Op dezelfde dag, dinsdag 30 november 1813, dat de toekomstige koning Willem I voet aan land zet op het strand van Scheveningen, wordt Arnhem bestormd door Pruisische soldaten onder leiding van generaal Von Buelow. Bij deze helse slag in Arnhem, op een steenworpafstand van Westervoort, waarbij de Fransen worden verdreven, vallen duizenden doden zowel onder de Pruisische aanvallers als de Franse verdedigers.
 


Op 30 november 1813 is Arnhem een hel (N. Sonnenberg)

 


1814   Nadat begin december 1813 de Pruisen en Kozakken de Fransen ook uit Westervoort hebben verdreven, is men eind januari 1814 ook alweer van de Pruisen en Kozakken verlost en begint een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis.

 

1816    Uitgezonderd enkele dagen in augustus regent het in 1816 van half mei tot in november vrijwel onafgebroken. Westervoort en omgeving zijn veranderd in een moeras. De oogst gaat verloren. De schade is onvoorstelbaar en wordt bovendien nog versterkt door het volledige gebrek aan gras als voedsel voor het vee. Bittere armoede is het gevolg en veel mensen voeden zich met voedsel dat onder normale omstandigheden aan varkens gegeven wordt. 

1817   Nadat het gehele jaar 1816 het extreem slechte weer ook in Westervoort voor enorme problemen zoals honger en armoede heeft gezorgd, verschijnt medio maart 1817 de zon, die zich daarvoor in dertien maanden vrijwel niet heeft laten zien. Het gewone klimaat keert eindelijk weer terug. 
Pas in de loop der 20e eeuw hebben wetenschappers vastgesteld dat de tijdelijke klimaatverandering, die de wereld in 1816 heeft gekweld, het gevolg is van de enorme vulkaanuitbarsting van de Tambora op het eiland Sulawesi in de Indonesische Archipel. Aan het begin van de 19e eeuw duurt het maanden tot jaren voordat nieuws van de andere kant van de wereld onze omgeving bereikt maar ook als men het toen eerder geweten had zou niemand een verband gelegd hebben tussen de vulkaanuitbarsting en de tijdelijke klimaatverandering.
 

1817    Arnhem wordt hoofdstad van Gelderland.  

 


Kleine (R.K.) Eusebiuskerk in Arnhem
(1868)

 

1818    Op 23 september verleent de Hoge Raad de Heerlijkheid Westervoort een wapen. Het betreft een gevierendeeld wapen met de kleuren van het Land van den Bergh en een hartschild waarin een dubbele adelaar van Arnhem, de laatste twee eigenaren van de Heerlijkheid Westervoort.  

 


Gemeentewapen 
Westervoort


1818   In Westervoort wordt J.J.C. Gaymans de nieuwe schout. Hij volgt van Santbergen op. In deze tijd is Gelderland verdeeld in hoofdschoutambten. Westervoort behoort met de gemeenten Duiven, Zevenaar, Didam, Herwen & Aerdt en Pannerden tot het hoofdschoutambt van Zevenaar. Hoofdschout is in deze tijd Carel Herman van Nispen. In 1825 wordt de titel hoofdschout gewijzigd in districtscommissaris terwijl voortaan schouten burgemeesters worden genoemd.

 

1818   De Westervoortse schout (burgemeester) J. Gaymans schrijft aan hoofdschout (regioburgemeester) Carel Herman van Nispen dat hij de bouw van een rooms-katholieke kerk niet nodig vindt omdat katholieken in de naburige plaatsen Duiven, 't Loo en Arnhem ter kerke gaan. De hoofdschout geeft echter te kennen dat hij dit gedrag niet in overeenstemming vindt met de wens van de koning om katholieken en hervormden gelijk te bedhandelen.

 

1819    Westervoort telt 683 inwoners, waarvan 536 Katholiek, 143 Nederlands Hervormd en 4 Luthers. Buitenkerkelijken zijn er in die tijd dus niet. Het vrouwelijk geslacht is met 363 en het mannelijk met 320 vertegenwoordigd. Ongehuwd zijn 452 personen. Voorts zijn er 200 gehuwden, 11 weduwnaars en 20 weduwen.

1819    Westervoort wordt getroffen door de besmettelijke darmaandoening dysenterie, die door de bevolking veelal persloop of rode loop wordt genoemd.

 

1820   Import van goedkopere granen van goede kwaliteit overspoelt de West-Europese markt, waardoor boeren een uiterst moeilijke periode beleven die tot 1835 aanhoudt.

 

1820   Het in 1742 gebouwde fort Geldersoorth, gelegen in Westervoort vlakbij de voormalige grens van het koninkrijk Pruissen en de Republiek der Verenigde Nederlanden, wordt grotendeels afgebroken. De belangrijkste reden voor het bestaan van het fort was dat deze een inlaatsluis bezat waarmee water uit de Rijn kon worden ingelaten waardoor een gebied tussen Westervoort en Doesburg onder water kon worden gezet. Het fort heeft nimmert oorlogshandelingen meegemaakt en ook de inlaatsluis is nooit gebruikt.

 

1821   Op 4 mei trouwen in Westervoort Johannes van Keulen (1798-1882) en Johanna van Brandenburg (1791-1874), over-over-over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1821    Een vernietigende hagelslag richt grote schade aan.
In Westervoort wordt de grootste schade geleden door Carel Bos, Albert Heymen, Zeger Vleming, Hendrik van Essen en Derk Wiegers.

 

1822    Grote armoede maakt in Westervoort de vorming van een R.K. armbestuur noodzakelijk. Leden van het armbestuur zijn Albert Bus, Remigius Knaken, Jan Evers en Reinder Peelen.

 

1823   Omstreeks deze tijd breken voor boeren, ook in Westervoort, moeilijke tijden aan als gevolg van import van goedkope granen uit Rusland. Pas na 1835 tekent zich een herstel af als gevolg van de toenemende industrialisatie in Engeland.

1825    Omstreeks deze tijd rijdt driemaal per week een diligence over de rijksweg van Arnhem via Westervoort, Duiven, Zevenaar, Babberich, Emmerik en Wesel naar Duesseldorf en vice versa. De diligence is in deze tijd het snelste en veiligste vervoermiddel. De ritprijs bedraagt ongeveer 75 zilver grosschen per mijl. Langs de route zijn diverse wisselplaatsen, waar verse paarden kunnen worden ingezet en reizigers zich kunnen verpozen.


          De diligence zoals deze door Westervoort kan hebben gereden


1829    Op 29 juli overlijdt thuis op huize 't Hoek te Zevenaar Carel van Nispen (1764 - 1829), vanaf 1818 hoofdschout van het district Zevenaar. Tot 1850 zijn groepen plattelandsgemeenten verenigd in districten, die daarmee een bestuurslaag vormen tussen provincie en gemeente. Het district Zevenaar omvat in deze tijd de gemeenten Zevenaar, Duiven, Westervoort, Pannerden en Herwen en Aerdt. Naast hoofdschout is Carel van Nispen o.a. Heer van Pannerden (1803-1829) en Lid Provinciale Staten van Gelderland (1817-1829).  

 


Carel  van Nispen
(1764 - 1829)

 

1832    Een dood en verderf zaaiende cholera-epidemie maakt in binnen- en buitenland ontelbare slachtoffers. In Nederland overlijden in 1832 ongeveer tienduizend mensen aan cholera. In de Liemers blijft het aantal slachtoffers beperkt doordat op veel plaatsen het water dat als drinkwater wordt gebruikt relatief goed is. In Westervoort overlijdt 1 persoon aan cholera. 


Tegen het gebruik van onrijpe vruchten, pruimen, komkommers, meloenen en garnalen wordt gewaarschuwd.  

 

 

1834    Het nieuwe jaar begint met een hevige noordwesterstorm, waardoor het aan de Westervoortse veerdam gelegen huis van Hendrik van Essen door golfslag wordt vernield. 

1835    Onderwijsinspecteur Wijsbeek is enthousiast over het onderwijs in Westervoort dat gegeven wordt door meester J. Geurtsen. Voor het schoolgebouwtje heeft hij echter geen goed woord over. Een nieuwe school die twee jaar later gebouwd wordt is dan ook geen luxe.

"Een zeer bekwaam onderwijzer, J. Geurtsen genaamd, vereenigt hier (Westervoort) in een ongeschikt en bekrompen lokaal een 70-tal leerlingen. Zijn onderwijs beviel mij zeer goed, doch ik kon er niet lang de proef van nemen. Een zware donderbui, vergezeld van geweldigen hagel en regen, voor welk het bouwvallige schoollokaal niet bestand scheen, noodzaakte om het onderwijs te staken en een ieder om een goed heenkomen te zoeken"  

1837   In Westervoort wordt naast de hervormde kerk in het najaar een nieuw gemeenteschooltje geopend.   


Huis op de hoek van de Dorpsstraat en de Kerkstraat dat in 1837 wordt gebouwd als dorpsschool. Na 1882 doet het dienst als burgemeesters- en kosterswoning.



1837    Van Gend & Loos neemt de exploitatie over van de postwagendienst Arnhem -  Westervoort - Zevenaar - Emmerich. De postwagen vertrekt 's ochtends om zeven uur uit Arnhem en  is om elf uur in Emmerich. Bij logement Het Hof van Berlijn in Zevenaar wordt van paarden gewisseld. 
Wanneer in Emmerich verder wordt gereisd, kan dat over Rees en Wesel naar Duisburg, waar men 's nachts om 24.00 uur arriveert, vervolgens naar Keulen (aankomst 's ochtends 7 uur), Bonn, Andernach, Koblenz (aankomst 's middags 16.30 uur), Mainz (aankomst 's nachts 2.30 uur) naar Frankfurt am Main (aankomst 's ochtends 6.30 uur).
Het is ook mogelijk om in Emmerich over te stappen op de snelwagen naar Berlijn, de reisduur naar Berlijn bedraagt drie dagen en 17 uur. 

 


 Hof van Berlijn in Zevenaar waar vele decennia van paarden is gewisseld. 


1838
    Als gevolg van kruiend ijs, meer dan 7 meter hoge ijsbergen op 28 februari bij Spijk, zijn de dijken in groot gevaar. In de vroege ochtend van 1 maart om 2.30 uur breekt de dijk bij Rees door. Om elf uur is het water de gemeente Wehl reeds genaderd en enkele uren later staan de buurtschappen Broek, Meerenbroek en Achterwehl volledig onder water. De volgende dag, 2 maart, bereikt het water onder meer Zevenaar, Duiven en Westervoort. Aangezien ieder is gewaarschuwd blijft de schade beperkt.   

1838    Op dinsdag 31 juli overlijdt in Westervoort op 79-jarige leeftijd Jan van Brandenburg(h), echtgenoot van Wilhelmina Borgers (1765-1840). Zij zijn voorouders in rechte lijn (7 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen.   

1840    Op maandag 23 maart overlijdt in Westervoort op 74-jarige leeftijd Wilhelmina Borgers, weduwe van Jan van Brandenburg(h). Zij zijn voorouders in rechte lijn (7 generaties) van Sam, Simon en Sjef van Keulen. Wilhelmina is geboren op 10 juni 1765 in Elst (O.B.) als dochter van Burchardis Arent Borgers en Mechtildis van Bergeren.    

1840
    De eerste steenovens komen van de Velpse naar de Westervoortse IJsseloever. De steenovens zijn een belangrijke bron van werkgelegenheid maar de werkomstandigheden zijn erbarmelijk.

1841    Op 2 juni vindt in het huis van Albert Bus aan de Veerdam, nabij de IJssel, in aanwezigheid van notaris Mr. Gerard van Eck de aanbesteding plaats van de nieuw te bouwen R.K. Kerk in Westervoort. De bouw wordt gegund aan aannemer G. Massop voor de totale aanneemsom van twaalfduizend gulden (5.455 euro). Het werk wordt uitgevoerd door de opzichter van Rijkswaterstaat S.A. Fijnebuik, de ontwerper van de kerk.


Gedeelte van de bouwtekening van de R.K. Kerk in Westervoort in 1841


1842    De katholieken in Westervoort krijgen weer de beschikking over een eigen kerk. Bij de reformatie is de laatgotische Westervoortse dorpskerk overgegaan in protestantse handen. Op 4 september 1842 consacreert bisschop Wijckerslooth de z.g. "waterstaats"kerk (gebouwd door architecten van Rijkswaterstaat met aannemer Massop uit Zevenaar).


Het interieur van de R.K. "waterstaats"kerk in Westervoort (1850)
Dit kerkje is in 1911 gesloopt.

 



1843    Op vrijdagmiddag 17 maart vindt op de Westervoortse dijk, tussen Arnhem en Westervoort, een tragisch ongeval plaats, waarbij vier personen uit Zevenaar om het leven komen. Zij zitten met totaal zes personen in een kar, die doordat het paard schrikt, van de dijk in de rivier stort. De voerman, Gradus Rode en zijn broer Bernardus Rode overleven het ongeval. De anderen: Drie vrouwen (Alyda Rode, echtgenote van Lamert van Egeren, Dora Rode en Everdina Gerritsen), een man (Reinholt), alsmede het paard verdrinken.

 

 

 







 

 

 

1845   Voor de allereerste keer vestigt zich in Westervoort een beoefenaar van de geneeskunst. Het is de heelmeester Jacob van Zelm uit Doesburg. Voor de noodzakelijkste medische hulp zijn Westervoorters tot dan aangewezen op Arnhem. 

 


Van Zelm, eerste heelmeester in Westervoort

1845   Het volkomen onverwachte overlijden van veerman H. Willemsen op 10 oktober op de kermis in Westervoort veroorzaakt opschudding en lasterpraatjes. Zo wordt geroddeld dat zijn dood verband houdt met overmatig alcoholgebruik. Burgemeester mr. G.J. van Hasselt, dominee J.A. Thomsen, geneesheer J. van Zelm en ontvanger H.T. Voet keren zich in een gezamenlijk bericht met klem tegen deze laster en verklaren dat veerman  Willemsen zich nimmer aan overmatig alcoholgebruik heeft schuldig gemaakt en dat zijn dood het gevolg is van een "ruptuur van het cerebrum" (hersenbloeding).

1845    De aardappelziekte vernielt tweederde van het belangrijkste voedsel, waardoor velen grote honger lijden.

1846    Door de aardappelziekte gaat opnieuw een groot deel van de aardappeloogst verloren; omdat bovendien ook de rogge- en tarweoogst door een muizenplaag mislukken is er een groot voedseltekort.

1847    De overheid roept 2 mei uit tot algemene biddag. Na twee eerdere jaren met een mislukte aardappeloogst is er opnieuw door de aardappelziekte, alsmede de hoge graanprijzen, een ernstig voedseltekort. Op diverse plaatsen is er onrust onder de bevolking. 

1849    Cholera slaat toe, maar in Westervoort slaagt men erin de ziekte buiten de deur te houden door de jaarlijkse kermis af te gelasten.

1850    De gemiddelde levensverwachting in de Liemers bedraagt 34 jaar; dit is in het bijzonder het gevolg van de grote kindersterfte.

1851    De Westervoortse katholieke gemeenschap wordt afgesplitst van het kerspel (parochie) 't Loo en wordt een zelfstandige parochie.

1851    Katholiek Westervoort krijgt haar allereerste pastoor na de reformatie. Pastoor Vaalman die van 31 maart 1851 tot zijn dood op 7 april 1899 onder de plaatselijke bevolking een uiterst geliefd pastoor is, geeft op een natuurlijke manier leiding aan het dorp.

Pastoor Vaalman
Bron Dr. J.B.Th. Wolters
In Westervoort is pastoor Vaalman pastoor en "burgemeester" tegelijk. Zijn populariteit onder de plaatselijke bevolking is ongekend. Ook onder protestanten is hij geliefd en wordt hij als dominee geeerd in een tijd, waarin de tegenstelling katholiek en niet-katholiek zeer sterk is. Vaalman wordt door een ieder geroemd en beschreven als een uitermate hartelijk en betrokken weldoener, waaraan door menigeen  bijzondere krachten worden toegekend: Als er brand is, kan hij de wind doen draaien, zodat gespaard blijft wat hij meent dat het verdient. 

 

1852    Uit het Westervoorts gemeenteverslag blijkt, dat op 15 januari 52 jongens en 32 meisjes de school bezoeken; op 15 juli zijn dat 45 jongens en 41 meisjes. Jongens worden in de zomermaanden wat meer thuis gehouden voor veldwerk en veehoeden, terwijl meisjes in de winter vaker niet naar school gaan om te kunnen werken als hulp in de huishouding, hetzij in het eigen huis, hetzij bij anderen om wat te verdienen. In 1852 gaan ongeveer 85 kinderen naar school. Het totaal aantal kinderen tussen 8 en 13 jaar bedraagt in 1852 in Westervoort ongeveer 115; dat betekent dat ongeveer 30 kinderen niet naar school gaan.
 

1852    Meer dan 25% van de bevolking in Westervoort is straatarm en ontvangt geld van de Hervormde diaconie dan wel het R.K. armbestuur. De Hervormde diaconie besteedt een bedrag van f 313,35 voor 17 bedeelden; het R.K. armbestuur keert f 300,00 uit aan 40 bedeelden.


Westervoort, hervormde kerk 19e eeuw


1853
    De uit Pannerden afkomstige Derk Terwindt vestigt aan de IJsseldijk in Westervoort een steenfabriek. Deze wordt vijftien jaar later verplaatst naar de Emptepol.

1854    De gebroeders Avelingh uit Velp starten een steenfabriek in Westervoort.

1854    De hoge spits van de toren van de Westervoortse Werenfried-kerk wordt vervangen door een lagere waardoor de kerk het huidige aanzien krijgt.

1855    Door ijsopstopping breken 3 maart de Rijndijken bij Bislich (in de omgeving van Wesel). Vanuit Zevenaar en Duiven wordt in de vroege ochtend van 5 maart het eerste rivierwater gemeld. Grote delen van de Liemers, waaronder Westervoort, staan in maart 1855 blank. In Westervoort is pastoor Vaalman zeer alert en waarschuwt met klokgelui de mensen sneller dan het Dijkbestuur voor het naderend onheil.

 

IJsgang op de IJssel voor Westervoort, 1855
Ook wanneer Westervoort onder water staat, spaart de geliefde pastoor Vaalman kosten noch moeite om met een noodaak de bevolking van hulp te voorzien.  

1855    De spoorbrug bij Westervoort komt gereed (eerste vaste brug voor overig verkeer wordt in 1901 in gebruik genomen). De brug is ontworpen door ingenieur Edwin Clark. Het betref een draaibrug voorzien van dubbelspoor met een lengte van 260 meter. Het is de eerste (grote) Nederlandse spoorbrug. Na de opening wordt de brug (kortstondig) gezien als achtste wereldwonder.  

De eerste vaste verbinding over de IJssel, een tussen 1853 en 1856 aangelegde spoorbrug bij Westervoort. In die tijd is er in Nederland nog geen enkele ervaring met de aanleg van spoorbruggen, waardoor de bouw een Engelse aangelegenheid is. Ingenieur Edwin Clark ontwerpt de draaibrug voorzien van dubbelspoor. De brug wordt beschermd met 12 ijsbrekers, heeft een lengte van 260 meter en is 10 meter breed.

Na de openstelling ontstaan snel problemen, ondermeer in de winter met de doorvoer van ijsschotsen, waardoor de brug een obstakel vormt voor zowel trein- als scheepvaartverkeer; daarom wordt aan het eind van de 19e eeuw een nieuwe spoorbrug gebouwd, die tevens voor voetgangers en overig wegverkeer is. Deze brug, die op 5 april 1901 zal worden geopend,  komt een stuk hoger te liggen, waardoor een spoordijk noodzakelijk wordt.

   


Dienstregeling van de Ned. Rhijn-Spoorweg in 1859
De reistijd van Westervoort naar  Amsterdam (105 km) bedraagt in 1859 ongeveer 3 uur en 15 minuten.

1856    Gelijktijdig met de nieuwe spoorlijn naar Emmerich wordt op 15 februari het eerste treinstation in Westervoort geopend. Het station bevindt zich aan een lage baan omdat de kruising met de IJssel door middel van een draaibrug ook laag is gelegen. 


Het Westervoortse station en omgeving in 1869 geschilderd door generaal Masack

 

1857    Aan de Klapstraat in Westervoort gaat een stoommeelfabriek van start, die ongeveer 50 jaar als zodanig blijft bestaan. In latere jaren wordt er de maalderij van Frits Bruens in gevestigd.


Stoommeelfabriek omstreeks 1900, op de voorgrond de Klapstraat


1858    Verschijning van Maria in Lourdes; ook op de overwegend katholieke bevolking van de Liemers maakt dit diepe indruk.

1861    Nadat het half december 1860 is gaan vriezen, zet op 16 januari de dooi in, waarna het ijs zich opeenpakt en het water snel stijgt. Op 29 januari stroomt de Pannerdense waard onder. Een dag later lopen door een zeer hoge waterstand van de Oude Rijn de spoorlijn en de postweg tussen Babberich en Elten op diverse plaatsen over. Korte tijd later spoelt de spoordam over een afstand van 100 meter weg, waarna de bandijk onder grote druk komt en een zeer ernstige situatie ontstaat. Met man en macht wordt getracht om de bandijk te versterken. Ter versterking van zwakke plekken gebruikt men pannen en stenen van een bakoven. In de vroege ochtend van donderdag 31 januari blijkt dat de inspanningen vergeefs zijn en breekt de dijk door. Reeds op de tweede dag na de doorbraak bezoekt Koning Willem III het rampgebied.

Koning Willem III en zijn eenjarige dochter prinses Wilhelmina in 1881

Koning Willem III bezoekt op zaterdag 2 februari 1861 in het getroffen gebied zowel Zevenaar als Westervoort.

1862    Jonkheer J.A.C.A. van Nispen tot Sevenaer sticht een steenfabriek aan de IJsseldijk in Westervoort.

1863    Constantijn Willem graaf van Limburg Stirum volgt P.l. Ebeling op als burgemeester van Westervoort, in de provincie waar zijn vader van 1852 tot 1880 Commissaris van de Koning is. Constantijn Willem blijft burgemeester van Westervoort tot 1867. 
Van 1904 tot zijn overlijden een jaar later is hij lid van de Eerste Kamer voor de Anti Revolutionaire Partij (A.R.P.). Constantijn Willem is tijdens zijn leven actief in talrijke besturen, vooral op het gebied van maatschappelijke en medische zorg. Onder meer verdrukten, zorgbehoevenden, wezen, landlopers, "zenuwlijders" en "minvermogende ooglijders" liggen hem na aan het hart. 

1865    Fort Westervoort wordt gebouwd als onderdeel van de IJssellinie, een verdedigingslinie rondom de rivier de IJssel. Vijfenzeventig jaar later, op 10 mei 1940, zal vanuit het fort de brug over de IJssel worden opgeblazen om de Duitse invasie te stuiten Ongeveer vijftien Duitse militairen bevinden zich op het moment van de explosie op de brug. Het zijn de eerste gevechtshandelingen van de Tweede Wereldoorlog op Nederlands grondgebied.

1865    Van intens menselijk leed, dat van alle tijden en alle plaatsen is, getuigt een voorbeeld uit Westervoort op 15 januari: "
Bij de spoorwegbrug te Westervoort is het lijk opgehaald van een Westervoortse meelfabrikant. Gedurende twee dagen had men niets van hem vernomen. Waarschijnlijk is hij laat in den avond de rivier gepasseerd, het spoor bijster geworden en verdronken"

1866    Een dood en verderf zaaiende cholera-epidemie maakt in binnen- en buitenland ontelbare slachtoffers. In Arnhem overlijden in 1866 maar liefst 428 mensen aan de gevreesde aandoening. In de Liemers valt het aantal slachtoffers mee doordat op veel plaatsen het water dat als drinkwater wordt gebruikt relatief goed is. In Westervoort overlijdt 1 persoon aan cholera. 


Tijdens de cholera-epidemie van 1866 wordt tegen het gebruik van onrijpe vruchten, pruimen, komkommers, meloenen en garnalen gewaarschuwd.  

1867    Uit heel Europa, Canada en de V.S. gaan duizenden katholieke jongemannen, de zogenaamde Zouaven, naar Italie ter bescherming van de kerkelijke staat van Paus Pius IX; onder hen vele tientallen Zouaven uit de Liemers. De Nederlandse Zouaven verliezen het Nederlandse staatsburgerschap. In 1947 wordt hen dit echter teruggeven. Het betreft een postuum eerherstel, omdat de laatste Nederlandse Zouaaf in 1946 is overleden.     

    Zouavenbeeld
(Zouavenmuseum Oudenbosch)

Uit Westervoort komt Zouaaf Frederik Huygens, geboren op 23 februari 1842 in Westervoort. Hij is een zoon van schoenmaker Herman Huygens en Johanna Aleida Beuker. Freek dient als Pauselijk Zouaaf van 11 december 1867 tot 31 december 1869. Na terugkeer uit Rome wordt hij landbouwer en gaat wonen aan de Rijndijk te Westervoort, waar hij in 1911 overlijdt.
Uit het vlak bij Westervoort gelegen Nieuwgraaf komt Zouaaf Wilhelmus Antonius Greven, geboren op 17 januari 1834. Hij wordt Zouaaf op 18 februari 1867 en doet mee aan de veldtocht van dat jaar. Hij overlijdt te Rome in het Militaire Hospitaal op 6 september 1868.    

Voor meer informatie: klik hier
 

 

 

1868    Extreme droogte in de Liemers veroorzaakt voedseltekort.

1872    Op de Westervoortse steenfabrieken verdienen mannen ongeveer zes gulden en vrouwen drie gulden per week.

1873    De Hervormde Werenfried-kerk in Westervoort krijgt een orgel. Voordien zong men a capella onder leiding van de voorzanger.

1874    Op donderdag 2 april sterft in Westervoort op bijna 83 jarige leeftijd Johanna van Keulen-Brandenburg (1791-1874), over-over-over-overgrootmoeder van Sam, Simon en Sjef van Keulen.

1875    Burgemeester De Rooij wordt in een psychiatrische inrichting opgenomen.

1875
    In de periode 1875 - 1895 is door de landbouwcrisis sprake van grote werkeloosheid. Ook inwoners van Westervoort zoeken werk in het Duitse Ruhrgebied.

1876    Voor de allereerste keer vestigt zich een universitair opgeleide arts in Westervoort.




1880     De Zevenaarse stalhouder Chr. Weijers, die de nachtelijke postrit door de Liemers van Arnhem  via de Dorpsstraat in Westervoort naar Emmerik onderhoudt, klaagt over de slechte berijdbaarheid bij nacht van sommige delen van de weg, waardoor zowel mens als paard gevaar lopen. Weijers is verplicht om de afstand van Arnhem naar Emmerik (32 km) binnen 2 uur en een kwartier af te leggen. Hoofdingenieur De Bruijn Kops antwoordt op de klacht "dat bij zulk een hard rijden bij duisternis de geringste oneffenheden hinderlijk, ja gevaarlijk worden".

 

   

1880    Het aantal inwoners van Westervoort bedraagt 1.575.

 

1881     Het kinderloze echtpaar Lubbers-Westhof dat een schoenmakerij aan de Rijdijk in Westervoort drijft, adopteert de enkele maanden oude Christiaan Smeenk (1880 - 1964), die zich in de 20e eeuw ontwikkelt tot een vooraanstaand christelijk  arbeidersvoorman, journalist en politicus.
Christiaan Smeenk wordt geboren op 10 december 1880 op boerderij "Lange Morgen" in Zevenaar. Kort na zijn geboorte overlijdt zijn moeder waarna zijn vader het echtpaar Lubbers-Westhof, dat familie is,  vraagt om de baby te adopteren. 
Op 12-jarige leeftijd gaat Smeenk werken als schrijver / jongste bediende bij het kantongerecht in Arnhem waar hij veel maatschappelijke misstanden tegenkomt, die een grote indruk op hem maken. Na het overlijden van zijn pleegouders in 1896 verhuist hij naar Arnhem. 
In de periode tussen de beide wereldoorlogen wordt Christiaan Smeenk de belangrijkste man van de christelijke arbeidersbeweging in Nederland en een vooraanstaand lid van de (gereformeerde) Anti Revolutionaire Partij (A.R.P.). Gedurende zijn leven combineert hij tal van politieke en maatschappelijke functies. Zo is hij 30 jaar lid van de Tweede Kamer, 15 jaar lid van de Provinciale Staten van Gelderland, 10 jaar wethouder en bijna 50 jaar lid van de gemeenteraad van Arnhem en kan hij op het eind van zijn leven terugzien op een indrukwekkende staat van dienst als onder meer journalist, hoofdredacteur, schrijver van handboeken voor de arbeidersbeweging, vice-voorzitter van het C.N.V. (Christelijk Nationaal Vakverbond), voorzitter van Patrimonium en activist tegen drankmisbruik en vrouwenhandel.

  


 

1882      In januari wordt de nieuwe openbare school aan het Kerkpad in Westervoort in gebruik genomen. De school telt 238 leerlingen en vier onderwijzers. De oude school uit 1837 was veel te klein geworden en gaat dienst doen als burgemeesters- en kosterswoning.  


De openbare school in Westervoort omstreeks 1900

1883    De aardappeloogst gaat voor het tweede achtereenvolgende jaar door wateroverlast verloren

 

1884    Voor de in 1842 gebouwde R.K. kerk, een zogenaamd Waterstaatskerkje, wordt een toren gebouwd. In 1913 wordt een nieuwe R.K. kerk gebouwd ter vervanging van het kleine Waterstaatskerkje.


 

1885    Het in Arnhem tweemaal per week verschijnende nieuwsblad "De Post" is aan het eind van de 19e eeuw verreweg het meest gelezen blad in Westervoort.

1886    Een rampjaar voor veel boeren: Na een uitzonderlijk warme en droge voorzomer volgt een overvloed aan regen, waardoor veel weilanden onder water komen en het vee opgestald moet worden. Veel boeren hebben onvoldoende mogelijkheden om de dieren bij te voeren. Tot overmaat van ramp is er een epidemie van mond- en klauwzeer.

1887    Een aantal "broeders" stapt uit de Hervormde Kerk wat het begin betekent van de Gereformeerde Kerk Westervoort. De eerste maanden komt men bijeen in de keuken van een "broeder van het eerste uur" in een huis op de hoek van de Klapstraat en de Kerkstraat maar nog in 1887 wordt gestart met de bouw van een eigen kerkgebouwtje aan de Hamerseweg. Het is geschikt voor 36 gezinnen (ongeveer 180 zielen) die de Gereformeerde Kerk Westervoort aan het begin van de 20e eeuw telt.

1888    Tussen 1878 en 1895 treft een enorme landbouwcrisis Europa. Deze is het gevolg van import van goedkope landbouwproducten uit de Verenigde Staten en Canada waardoor prijzen sterk dalen en veel boeren landarbeiders ontslaan. Werkeloosheid en armoede nemen sterk toe. Een aantal mensen, ook uit onze omgeving, besluit onder druk van de omstandigheden voor werk naar het buitenland te vertrekken zoals naar het Duitse Ruhrgebied en de Verenigde Staten. Voor sommigen is dit vertrek tijdelijk, anderen vertrekken definitief.

1889   Dat een treinreis bijzonder is blijkt uit een bericht in de Graafschapbode van 17 augustus 1889: "Met den pleiziertrein van den Ned. Rhijnspoorweg van Emmerik, Elten, Zevenaar, Westervoort, Ede naar Amsterdam en terug werden Woensdag 1375 personen vervoerd". Hoeveel passagiers in Westervoort zijn ingestapt wordt niet expliciet vermeld.

 


Stoomtrein omstreeks 1900

1890    De Westervoortse steenfabrieken van Terwindt, Avelingh en Van Nispen bieden tezamen werk aan 98 mannen, 12 vrouwen, 25 jongens en 5 meisjes. Het uurloon voor mannen bedraagt 12 cent. Vermoedelijk is de kinder- en vrouwenarbeid veel hoger dan officieel wordt vermeld. Vooral in de zomer gaan veel vrouwen en kinderen met hun man  / vader naar de steenoven om te helpen bij keren van de stenen die moeten drogen. Voorbeelden zijn bekend van kinderen vanaf 5  jaar, die al om vier uur in de ochtend op de steenfabriek aanwezig zijn. Soms worden ze met wat slokken "jenever" opgepept. 

 

1891    Antoon Collignon begint als postbode in Westervoort. Hij blijft dit maar liefst 37 jaar tot 1928. In zijn vrije tijd is hij een goed amateurfotograaf en kan hij goed overweg met de trekharmonica. Ook is Collignon de oprichter van hengelsportvereniging "de Alver" en van muziekvereniging "Oefening baart Kunst". 


        Antoon Collignon, die op een kermisochtend, getuige de draaimolen, de post bezorgt.  

 

1891    Pastoor J. Th. Vaalman, de eerste R.K. pastoor in Westervoort in de nieuwe tijd en buitengewoon geliefd, viert dat hij 40 jaar pastoor is in de Westervoortse Werenfried parochie.


                                               Pastoor Vaalman in de pastorietuin (omstreeks 1894)
De immens populaire pastoor Vaalman leeft na zijn dood in 1899 nog generaties lang voort in de herinnering van veel inwoners van Westenvoort als een buitengewoon gemoedelijke mensenvriend..
  

1894    De gemeente Westervoort besluit 500 gulden per jaar gedurende 45 jaar bij te dragen in de meerdere kosten welke de nieuwe  spoorwegbrug over de IJssel gaat kosten wanneer zij ook voor het algemene verkeer wordt ingericht. 


        Spoorbrug (1903) in Westervoort tevens ingericht voor wegverkeer  

 

1896     Met de benoeming van burgemeester Thijssen krijgt Westervoort de eerste katholiek als hoofd van de gemeente.

 

1898    Aan de Dorpstraat in Westervoort wordt boerderij Middendorp gebouwd op de plaats waar in vroegere eeuwen huis "Het Vergun" heeft gestaan. 


rechts: boerderij Middendorp van de familie Steenwinkel, waar in vroegere eeuwen "Het Vergun" heeft gestaan
 links:  bakkerij Pennekamp, in latere jaren achtereenvolgens de bakkerijen van Dieperink en Wieleman. 


1899    De eerste pastoor van de R.K. parochie Sint Werenfried in Westervoort Joannes (Jan) Theodorus Vaalman sterft op vrijdag 7 april.

Bidprentje van pastoor Vaalman
Bron: Joos van Oppenraaij
Pastoor Jan Vaalman (1816 - 1899)  is gedurende een periode van bijna vijftig jaar (1851 - 1899)  pastoor in Westervoort, wanneer hij op vrijdag 7 april 1899 overlijdt op 82-jarige leeftijd. Vaalman is onder de plaatselijke bevolking immens populair en geliefd geweest, mede door zijn hartelijkheid, zijn alzijdige weldadige instelling en zijn sprankelende oorspronkelijkheid.
Vaalman wordt opgevolgd door pastoor Blankevoort (1899 - 1901), waarna pastoor Wolfenbuttel gedurende twintig jaar pastoor in Westervoort wordt (1901 - 1921).
 

 

1899        In Westervoort volgt pastoor Blankevoort, afkomstig uit het Twentse Reutom, de overleden pastoor Vaalman op.
















Pastoor Blankevoort
Bron: Van Dalen & Wolters

Op pastoor Blankevoort rust de ondankbare en bijna onmogelijke  taak om de zeer geliefde pastoor Vaalman op te volgen.
Bij zijn aanstelling is Blankevoort al ziek. Hij lijdt aan diabetes (suikerziekte); een in die tijd levensbedreigende aandoening. Reeds in de zomer van 1901, minder dan twee jaar na zijn komst in Westervoort, overlijdt hij. Hij wordt opgevolgd door pastoor Wolffenbuttel.

1900    Op 22 april wordt in Westervoort de vereniging "Ziekenfonds Hulp in Nood" opgericht. De zinspreuk van de nieuwe vereniging luidt: "Eendracht Maakt Macht". De contributie bedraagt 15 cent per week en de uitkering bij ziekte 70 cent per dag. De vereniging heeft meer dan veertig jaar, tot in de jaren veertig van de 20e eeuw, bestaan. 

 

1900    In de Dorpstraat in Westervoort wordt ter vervanging van de gelijkvloerse overweg een viaduct gebouwd. In het voorjaar van 1945 wordt dit bouwwerk door terugtrekkende Duitse soldaten verwoest. Daarna wordt een nieuw viaduct gebouwd zoals we dat in onze huidige tijd kennen.

 

 

 

1900   In december brengt Paul Kruger, president van Zuid-Afrika, per trein een bezoek aan Nederland. De ontvangst is overal gigantisch en overweldigend. 
Reeds vanaf het moment dat Kruger vanuit Emmerich op donderdag 6 december in Zevenaar aankomt, staan vele duizenden hem enthousiast toe te juichen. Van de kerktoren, station en vrijwel alle woningen wapperen vlaggen, Nederlandse en Transvaalse. Wanneer de trein het station in Zevenaar nadert stijgt een enorme jubelkreet op. Op het station bevinden zich afgevaardigden van onder meer de gemeenten Zevenaar, Lobith, Terborg, Didam en Doetinchem. De fanfares van Didam en Zevenaar spelen het Transvaalse volkslied.
Ook bij de doorkomst van de trein met president Kruger en zijn gevolg in de diverse plaatsen van de Liemers zoals Elten, Babberich, Groessen, Duiven en Westervoort is het enthousiasme enorm.

1901     In Westervoort wordt de in 1855 geopende spoorbrug vervangen door een nieuwe, die tevens ingericht is voor wegverkeer en  voetgangers. De nieuwe brug is noodzakelijk omdat de oorspronkelijke brug in de winter ernstige problemen veroorzaakt bij de doorvoer van ijsschotsen. De nieuwe brug komt aanzienlijk hoger te liggen, waardoor scheepvaart en treinverkeer niet langer last van elkaar ondervinden. Het gevolg is wel dat een spoordijk noodzakelijk wordt. Door de spoordijk, die Westervoort in twee delen splijt, moet het oorspronkelijke station gesloopt en vervangen worden.  

   

Door de aanleg van een spoordijk moet het oorspronkelijke in 1856 geopende station Westervoort vervangen worden door een nieuw station, dat omstreeks 1901 gereed is. Dit station zal dienst blijven doen tot 4 oktober 1936, waarna Westervoort geen treinstation meer heeft. Het station is afgebroken in 1965. Het voornemen is omstreeks 2012, 76 jaar na sluiting van het station, in Westervoort weer  een treinstation te realiseren.





















 

1903    Op de Westervoortse kermis, die gelokaliseerd is in de Dorpsstraat, staan in 1903 als attracties: een draaimolen, een stoomdraaimolen, een luchtschommel, vijf koekkramen, twee gebakskramen, een viskraam, drie galanteriekramen, zes slagmachines, een schiettent en een toekomstvoorspeller. De kermis in Westervoort wordt gehouden op de eerste zondag in oktober mits deze zondag valt op de derde oktober of later. 


                           Dorpsstraat in Westervoort (1903)   

 

1904    In Westervoort wordt dominee Oskamp beroepen. Hij vindt de jaarlijkse kermis maar een "zinneloos" feest en tracht het te boycotten door op kermisdagen zanguitvoeringen met lichtbeelden te geven in de kerk. Ook neemt hij tijdens de drie kermisdagen kinderen van de catechesatie mee voor uitstapjes. Blijkbaar is zijn afkeer ook in eigen kring niet algemeen want twee kerkenraadsleden bezoeken zelf de kermis. 


                            Westervoort hervormde pastorie (omstreeks 1904)   

 

1905     Drankmisbruik is in deze tijd een knellend probleem. Er zijn veel initiatieven om het misbruik een halt toe te roepen. Zo vindt op 8 september 1905 onder leiding van pater Ildephonsus een propagandatocht plaats van "De Katholieke Drankbestrijding". De tocht gaat te voet van Westervoort over Duiven, Loo en Groessen naar Zevenaar. De muziekcorpsen van Zevenaar, Ooy en Duiven luisteren de voettocht op. 

1906    In september wordt Schoonoord aan de Dorpsstraat door een legaat van barones Van Lamsweerde-Staudt eigendom van de Westervoortse R.K. parochie. Het legaat omvat daarnaast nog 70 are grond alsmede het elfde deel van de inkomsten uit boerderijen in de Betuwe. Het legaat wordt door het kerkbestuur  gebruikt om een nieuwe school in de tuin van het huis Schoonoord te bouwen. Hiertoe krijgt architect Molenaar de opdracht voor het ontwerp van een school met vijf lokalen: drie voor het lager onderwijs, een voor de bewaarschool en een voor de naaischool. Villa Schoonoord zelf wordt verbouwd tot nonnenklooster, waar vanaf 1912 zeven zusters hun intrek nemen.  

 

1907    Westervoort telt op haar grondgebied drie steenfabrieken waar in totaal 100 mannen, 8 vrouwen. 14 jongens en 4 meisjes werken. De steenfabriek van Van Nispen is inmiddels opgeheven maar op IJsseloord is in 1903 de steenfabriek van Van Spanje gekomen.    

 

1907    In mei 1907 schrijft de Kerkenraad van de Gereformeerde Kerk in Westervoort een brief aan koningin Wilhelmina met het verzoek geen kermis op zondag te houden. 


          De Dorpstraat in Westervoort, waar de jaarlijkse kermis plaatsvindt (begin 20e eeuw)  

 

1908    De tramlijn van Lichtenvoorde naar Zeddam wordt op donderdag 2 juli in gebruik genomen. Plannen om deze tramlijn door de Liemers via Didam, Zevenaar, Duiven en Westervoort door te trekken naar Arnhem worden echter nooit verwezenlijkt.

 

1909      De pas afgestudeerde 19 jarige onderwijzer Hendrik Kerkkamp wordt aangesteld als vijfde leerkracht van de openbare school in Westervoort. Hij krijgt de gecombineerde klassen 3 en 4 (in onze tijd te vergelijken met groepen 5 en 6) met in totaal maar liefst zeventig kinderen.

 

 


Voorgevel openbare school (gemeenteschool) Westervoort

 

 

 

1910    Het inwoneraantal van Westervoort bedraagt ongeveer 1870, een jaar later in 1911 is het gedaald tot 1845. Deze daling vindt plaats ondanks een zeer hoog geboortecijfer van ongeveer 30 per duizend per jaar en is vooral het gevolg van de trek naar de stad (Arnhem) maar ook naar het Duitse Ruhrgebied.

 


Westervoort, Dorpsstraat hoek Kerkstraat (1925)   


1911      Langs de Vosdijk in Arnhem bouwt dr. J.C. Hartogs de NV Nederlandsche Kunstzijdefabriek (ENKA, in latere jaren AKU en AKZO), die aan vele arbeiders ook uit Westervoort werk biedt. 

 

 


Stationsplein in Arnhem ten tijde van de stichting van de ENKA

 

1912    In augustus gaan in Westervoort de zusters van start met een R.K. meisjesschool en bewaarschool (kleuterschool). Een half jaar later op 27 januari 1913 wordt de Chr. school met de Bijbel geopend. Het zal nog precies vijftig jaar duren (tot 1962) alvorens ook kleuters van protestants-christelijke huize naar een eigen kleuterschool kunnen (in een lokaal van de Wilhelminaschool).

 

 


Bij de komst van de zusters in 1912 is achter het klooster bovenstaande meisjesschool gebouwd, die in de volksmond "zustersschool" genoemd wordt. Naast een zeven-klassige lagere school heeft het schoolgebouw ook vele jaren onderdak gegeven aan de bewaarschool en de naaischool.  

 

 

1913      Op 27 januari wordt in Westervoort de school met de Bijbel geopend. 
In korte tijd is een eind gekomen aan het monopolie van de Westervoortse gemeenteschool. Van een leerlingenaantal van 270 in 1911 is het leerlingenaantal door de komst van de R.K. meisjesschool in 1912 en de school met de Bijbel in 1913 gedaald naar 98.

 


De meesters en juffen van de Westervoortse gemeenteschool in 1912
V.l.n.r: Philippina Anneveld, Nelly van de Berg, R.J. de Theije (hoofd), mej. G. Brandenhorst, H. Kernkamp en J. Posthuma.
Door de daling van het aantal leerlingen blijven na 1913 De Theije, Nelly van de Berg en Philippina Anneveld over.

  

1913        De 70 jaar oude en veel te klein geworden R.K. Waterstaatskerk in Westervoort wordt vervangen door een nieuwe kerk, die op 17 december wordt ingewijd door de Aartsbisschop van Utrecht Mgr. Van de Wetering.

De Westervoortse R.K. Kerk omstreeks 1930
Op 16 maart 1945 wordt de kerk door terugtrekkende Duitsers verwoest. In 1950 is de kerk zodanig hersteld, dat weer erediensten kunnen plaatsvinden.
 

 

Het interieur van de Westervoortse kerk
Bron: Joos van Oppenraaij
De kerk is rijk voorzien van heiligenbeelden zoals gebruikelijk in R.K. Kerken.   


 

1914    Op 31 juli om 12.10 uur kondigt de Nederlandse regering een militaire mobilisatie aan. Korte tijd later breekt een weerzinwekkende oorlog (W.O. I 1914 - 1918) uit, waarin 10 miljoen mensen omkomen. Hoewel Nederland buiten het oorlogsgeweld blijft, gaat ook in de Liemers de bevolking gebukt onder angsten, onzekerheid, tekorten, ondervoeding, werkeloosheid en armoede.

1915      In november blijkt bij een proefrit dat de tram te zwaar is voor de schipbrug over de Rijn bij Arnhem. De brug zakt in.

 


1916      Door de oorlogssituatie (alle buurlanden zijn in de Eerste Wereldoorlog verwikkeld) ontstaan grote tekorten, waardoor de prijzen stijgen en de armoede ook in Westervoort snel toeneemt en bizarre vormen aanneemt.

 

 


1916  Jac. P. Thijsse schrijft in zijn vermaarde in 1916 uitgegeven album "De IJssel" over de schoonheid van onze omgeving.

 

                                            


De IJssel tussen Westervoort en Lathum (afbeelding 93, JP Thijsse,  1916)
 


1917      In Westervoort wordt de straatverlichting gestaakt wegens schaarste aan petroleum. De oorlog in Europa veroorzaakt ook in Westervoort grote tekorten, armoede en werkeloosheid.


Viaduct en stationskoffiehuis in Westervoort in het begin van de 20e eeuw
.

1918     Op maandag 27 mei meldt het persbureau Reuter dat de Spaanse koning alsmede Spaanse ministers lijden aan een geheimzinnige aandoening, die later de geschiedenisboeken ingaat als de "Spaanse griep van 1918"; een aandoening waaraan wereldwijd 20 miljoen mensen sterven. Omstreeks 10 juli komt bij Zevenaar de Spaanse griep de Liemers binnen, nadat in Elten en Emmerik enkele honderden gevallen van griep zijn geconstateerd.
De wereldwijde influenza-epidemie teistert ook de Liemers. De Graafschap-Bode van 19 november 1918 meldt: "Overal, in 't binnenland hoort men van ziekte en sterven. In de dorpen luidt dag aan dag de doodsklok".

1918    Op maandag 11 november komt een eind aan een onvoorstelbaar bizarre en gruwelijke oorlog (Wereldoorlog I). Een groot deel van de Europese, vooral mannelijke jeugd, is afgeslacht. Naast de ongeveer 9 miljoen(!) dodelijke slachtoffers, zijn vele miljoenen levens geknakt en gezinnen kapot gemaakt. Nederland en ook de Liemers zijn de dans ontsprongen, maar hebben wel de ontberingen (armoede) van de oorlog gekend.

1920      In Westervoort wordt muziekvereniging O.B.K. ("Oefening Baart Kunst") opgericht. Tot de oprichters behoort Antoon Collignon

 

 


Onderste rij v.l.n.r: Antoon Collignon, Peet Lubbers, Herman Leunen, Rein Alink, Willem Arends en Arie Wijnveld   Bovenste rij v.l.n.r: Teunis Hartgers, Gerrit Pennekamp, Gerrit Bosveld, Ries Soetekouw, Gerrit Teeuwsen, Arend Arends, Willem Bosveld, Gerry Hartgers, dhr. Renesse, dhr. Hartgers, mevr. Renesse, Patricus Alink, Gerrit Hagen, Willem Theunissen, Stef Soetekouw en Willem Wijnveld


1921
    Op zondag 17 april passeert een wel zeer bijzondere trein Westervoort. Het betreft de begrafenistrein op weg van  Maarn naar het Duitse Potsdam met daarin het stoffelijk overschot van de op 11 april overleden Keizerin Augusta van Schleswig-Holstein (1858 - 1921). De keizerin, in ballingschap overleden in het Nederlandse Doorn (bij Maarn), wordt op 19 april in het Duitse Potsdam begraven, waar ongeveer 250.000 mensen haar de laatste eer brengen.
 


Augusta Victoria van Sleeswijk-Holstein, echtgenote van de laatste Duitse keizer
Keizerin Augusta overlijdt in ballingschap in de Nederlandse plaats Doorn. Op het in de buurt van Doorn gelegen station Maarn wordt zij voor haar laatste reis naar haar vaderland op 17 april 1921 uitgeleide gedaan door haar man keizer Wilhelm II en haar zoon Willem.

1921    Pastoor Wolffenbuttel (1843-1921), overlijdt in Westervoort op 87 jarige leeftijd. Hij wordt opgevolgd door pastoor Hoogveld.

 



Pastoor Wolffenbuttel
Pastoor in Westervoort van 1901 tot 1921

1921     Het R.K. Kerkbestuur koopt de openbare lagere school van de gemeente Westervoort en opent er in januari 1922 de R.K. Jongensschool.

Pastoor Hoogveld
(
Bron van Dalen & Wolters)
Pastoor Hoogveld is pastoor van de Westervoortse Sint Werenfried parochie in de periode 1921 - 1929.
Onder zijn voorzitterschap koopt het R.K. schoolbestuur in 1921 de openbare school van de gemeente Westervoort.

R.K. Jongensschool in Westervoort  in 1959

 

1922    In januari wordt in Westervoort de R.K. jongensschool geopend.

 

 

1922    A. G (Toon) van Dalen wordt benoemd tot onderwijzer aan de R.K. jongensschool in Westervoort. Van Dalen volgt B.H. Kolner op, die schoolhoofd wordt in Stokkum.
Toon van Daalen, die in 1920 de Ludgeruskweekschool in Hilversum succesvol had afgerond, blijft zijn hele werkzame leven onderwijzer in Westervoort. In zijn vrije tijd bestudeert hij
met ongelooflijk veel ambitie en gedegenheid de geschiedenis van de Liemers.

 


De klas van meester Van Dalen omstreeks 1930

1923    Door een grote brand in het huis van een ouderling, die het archief onder beheer heeft, gaat het archief van de Gereformeerde Kerk in Westervoort verloren.    


1924    Op de Westervoortsedijk niet ver van de spoorbrug in Westervoort kantelt in januari 1924 als gevolg van verzakking een locomotief met wagons.

 

 

1924    De bouw van een nieuw gemeentehuis in Westervoort wordt aanbesteed.
 
























1925    Het nieuwe gemeentehuis komt gereed. De gemeente Westervoort telt 2.003 inwoners.

1925    Op paasmorgen wordt ingebroken in de R.K. kerk in Westervoort waarbij vele kostbaarheden waaronder kelken en cibories worden geroofd. De Westervoortse veldwachter Remi Thuis kan de dief korte tijd later in de buurt van de steenfabriek van Ariens arresteren nadat Nol Basten, die in de nabijheid woont, hem reeds heeft overmeesterd. Na verhoor blijkt de diefstal, die als uiterst kwetsend wordt ervaren voor de katholieke bevolking van Westervoort en de plaatselijke gemoederen vele jaren bezighoudt, gepleegd te zijn door de Pool Stanislaus Malkausky. 


Dorpsstraat in Westervoort omstreeks 1925

1925    Op maandag 8 juni vindt in Westervoort een bijzonder tragisch zwemongeval plaats, waarbij twee broers van 11 en 17 jaar verdrinken. De jongste broer, die in de IJssel zwemt, komt op een bepaald moment in een waterkolk. Zonder zich te bedenken springt de oudere broer nog gekleed in het water om zijn broertje te redden. Zijn heldhaftige poging mislukt en beide broers worden door het water meegesleurd en verdrinken 

1925    Op maandagavond 16 november breekt brand uit in de grote stoomgraanmolen van Baas in Westervoort. De molen brandt geheel af.

1926    Watersnood in de Liemers als gevolg van een dijkdoorbraak in Pannerden; ook in Westervoort is er veel overlast.

De gearceerde gebieden staan in het voorjaar van 1926 onder water

In Pannerden staat alleen de hoger gelegen boerderij van "Van Keulen" niet onder water. Op bepaalde plaatsen bereikt het water een hoogte van meer dan drie meter.

 

 

Ook landelijk trekt de watersnood grote aandacht. Mariniers schieten de bevolking te hulp. Op 7 januari 1926 brengt koningin Wilhelmina een bezoek aan Pannerden om de situatie in ogenschouw te nemen. De bevolking van de Liemers is in het verleden vaak geconfronteerd met de gevolgen van hoog water. Andere hoogwaterjaren van de laatste 125 jaar zijn 1882, 1883, 1906, 1914, 1920, 1930, 1946, 1948, 1952, 1955, 1957, 1865, 1966, 1970 en 1995.

1926    De autobusdienst "De Liemers" wordt opgericht. Het vergemakkelijkt voor de Westervoorters de verbinding met Arnhem.


Trots voor de drie voertuigen vol passagiers staan van links naar rechts: "Chef" Hendriks, Antoon Kok (van cafe de Unie), onbekend, Cremers (geldschieter van het busbedrijf), Wenting, Nol van Swaay en Paul van Ee. De chauffeurs van deze bussen zijn Luc Hendriks (uit Arnhem), Hent de Raef (uit Babberich) en Joep Hetterscheit (uit Beek)

 

1928   Bakkerij Dieperink aan de Dorpsstraat in Westervoort wordt door brand verwoest. 


Bakkerij Dieperink omstreeks 1920, bakkersauto met links bakkersknecht Henk Bosveld en rechts Sander Dieperink, in de deuropening Willemien Dieperink met dochtertje Klaasje en een klant    

1928    De stichting "Klein Bezit" wordt opgericht. Het is een initiatief van de Westervoortse Boerenleenbank onder voorzitterschap van burgemeester Vos de Wael. Over de resultaten van dit initiatief schrijft het landelijk dagblad de Telegraaf onder meer:  

"Het kleine landelijke Westervoort aan de groene boorden van de IJssel, ijvert de laatste jaren met opmerkelijk succes aan de verwezenlijking van de grote sociale gedachte: ieder gezin zijn eigen huis. Het plaatsje even ten Oosten van Arnhem levert het overtuigende bewijs, dat eigendomsverwerving voor iedereen zeer wel mogelijk is. Prachtige arbeidershuizen en zelfs moderne villa's leggen er een sprekende getuigenis af van hetgeen op dit gebied in goede gemeenschapszin tot stand gebracht kan worden". 


Het bestuur van "Klein Bezit" (in latere jaren "Eigen Heim") bij het 12,5 jarig bestaan in 1940 met op de achtergrond de toren van de R.K. kerk
Staand v.l.n.r: Harrie Hendriks, Gradus Bouwman, Gerrit ten Bosch en Jan Krechting. Zittend v.l.n.r: meester Renee de Theije (secretaris / penningmeester), (voorm.) burgemeester Vos de Wael (voorzitter) en Hendrik Vleeming.

Voor de oorlog worden door "Klein Bezit" huizen gebouwd langs de Vredenburgstraat, Het Slag (afbeelding boven), de St. Werenfriduslaan en de St. Willibrordeslaan. De eenvoudige huizen zijn gebouwd op ruime percelen grond. De grondprijs bedraagt in die dagen ongeveer 0,75 gulden (0,35 euro) per vierkante meter.  

 

1929    Een van de zwaarste winters van de 20e eeuw. De hevige koude duurt van januari tot half maart. Er zijn vele meldingen van afgevroren oren en ledematen. Op 11 februari vriest in Steenderen een melkrijder tijdens zijn dagelijkse rit op zijn wagen dood. De problemen zijn overal groot, ook al door de veelal eenvoudige niet geisoleerde huizen, waardoor de snijdende vrieswind naar binnen waait.

   

Een beeld van de dichtgevroren Rijn bij Pannerden in 1929. Ook met auto's wordt over de Rijn gereden.

 

1929    Op 1 februari wordt pastoor Kamerbeek geinstalleerd als nieuwe pastoor van de Westervoortse Werenfried parochie.

 


Pastoor Kamerbeek (bron van Dalen & Wolters)

1929    Op het terrein van het ziekenhuis in Zevenaar wordt het Maria paviljoen in gebruik genomen. Het is bestemd voor de verpleging van patienten met een besmettelijke ziekte afkomstig uit de gemeenten: Zevenaar, Duiven, Westervoort, Herwen en Aerdt en Pannerden. Hiermee geven deze gemeenten uitvoering aan de in 1928 van kracht geworden Wet op de Besmettelijke Ziekten waarin geregeld is dat alle gemeenten, alleen dan wel in samenwerking, dienen te beschikken over een barak voor de verpleging van besmettelijke zieken.


Voor het Maria paviljoen in Zevenaar bestaat gedurende de eerste jaren na de opening grote landelijke belangstelling omdat het als model dient voor nieuw te bouwen inrichtingen. Het Maria paviljoen is de eerste inrichting in Nederland waar het boxensysteem bij het verplegen van volwassen lijders aan besmettelijke ziekten consequent is doorgevoerd. 


Afb.: Kort na de opening in 1929 brengt onder meer minister Verschuur van Volksgezondheid (rechts) een bezoek aan het paviljoen. Links van de minister: dr. J.G.A. Honig jr, geneeskundig directeur van het ziekenhuis. 

 

1929    De positieve ontwikkelingen van de jaren twintig worden bijzonder wreed verstoord door de beurskrach op 29 oktober, het begin van een wereldwijde crisis, die zijn weerga niet kent.

 

 

               

 

1930    De vereniging "Kevelaersche Processie de Lijmers" viert in oktober haar 60-jarig jubileum. De Utrechtse aartsbisschop J.H.G. Jansen zet met zijn komst naar de Liemers het jubileum luister bij. Maria-bedevaarten naar het Duitse Kevelaer zijn in deze tijd enorm populair onder de katholieken in de Liemers.  

 

 

1931    Ondernemer G.A. Bodt uit Beek krijgt in april 1931 van Gedeputeerde Staten van Gelderland vergunning voor het onderhouden van een autobusdienst op het traject Kilder, Wehl, Loil, Didam, Nieuw Dijk, Babberich, Oud-Zevenaar, Ooy, Groessen, Loo, Westervoort, Arnhem v.v.. Enkele maanden later in augustus 1931 besluit Bodt echter af te zien van de verleende vergunning waarna deze wordt ingetrokken.

1932    De in de Liemers immens populaire Zevenaarse arts Jan G. A. Honig (1872 - 1958) wordt voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering van de Geneeskunst (KNMG).

 

 


De immense populariteit van dr. Jan Honig blijkt ondermeer uit een bericht in een regionale krant uit 1906, waarin wordt vermeld dat Honig en zijn echtgenote, terugkomend van een huwelijksreis van drie weken, op het Zevenaarse station(splein) worden verwelkomd door "schutterijen uit Babberich, Grieth en Ooy, drie muziekcorpsen, een stoet ruiters alsmede een mensenmenigte van zeker 5.000 tot 6.000 personen"  


1933    De wereldwijde economische crisis doet zich overal gelden. Salarissen van overheidspersoneel en ook van onderwijsgevenden worden flink verlaagd. Grote bezuinigingen worden doorgevoerd. In het onderwijs mag per vijftig leerlingen slechts 1 onderwijzer worden aangesteld. Ook in het onderwijs is de werkloosheid schrijnend. Op een vacature eind jaren dertig voor onderwijzer aan de Westervoortse school met de Bijbel solliciteren maar liefst 225 personen.  

1934    Westervoort viert feest t.g.v. het 35-jarig jubileum van burgemeester Vos de Wael.    
Viering van het 35-jarig ambtsjubileum van burgemeester Vos de Wael in 1934. Voorste rij v.l.n.r: Reinier en Marie-Louise (zoon en dochter van jubilarisVos de Wael), wethouder Van Zadelhoff, echtpaar Vos de Wael, onbekend, wethouder Bouwman, Elisabeth Vos de Wael en echtgenoot. Staand achter jubilaris Vos de Wael:  pastoor Kamerbeek. Rechts van pastoor Kamerbeek achtereenvolgens: dominee Val en  Baron van Dordt tot Medler (burgemeester van Duiven), overigen niet bekend.     

1936    Na een ambtsperiode van maar liefst 37 jaar (1899 - 1936) wordt burgemeester Vos de Wael opgevolgd door W. van Elk. Vos de Wael gaat de geschiedenis in als de langst zittende burgemeester van Westervoort.

 

 


Huis Wijborgh
, oorspronkelijk de woning van de Westervoortse steenfabrikant Terwindt maar in latere jaren de woning van de familie Vos de Wael. Aan het einde van de Tweede wereldoorlog wordt Wijborgh ernstig beschadigd waarna het wordt afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe villa met dezelfde naam. Het winkelcentrum aan de Kerkstraat is vernoemd naar de Wijborgh.  


1936    Op 4 oktober wordt station Westervoort gesloten. Westervoort is daardoor geen halteplaats meer voor treinen naar / van Arnhem en Zevenaar. Het Westervoortse station wordt afgebroken in 1965. 
In 2011, 75 jaar na sluiting van het eerste station, wordt Westervoort weer halteplaats voor de treinen.


 Station Westervoort aan het begin van de 20e eeuw

 

1937    In de late namiddag van zaterdag 27 maart treft een tragisch ongeluk de familie Alink, die woont aan de Dorpsstraat in Westervoort. Hun vierjarig dochtertje komt voor de woning al spelende onder een voorbij rijdende auto. In zorgwekkende toestand wordt ze vervoerd naar het Diaconessenhuis in Arnhem, waar ze kort na aankomst overlijdt. 


Dorpsstraat in Westervoort (jaren dertig)

1937    Vanaf 1937 begint het schooljaar op de Westervoortse scholen op 1 september waardoor Westervoort in de pas gaat lopen met Arnhem. In de jaren voor 1937 begon het schooljaar steeds op 1 april. De schooltijden blijven hetzelfde: van negen uur tot half twaalf en van half twee tot vier uur. De lange middagpauze is nodig omdat veel kinderen na de ochtendschool een pannetje met warm eten (het "hinkelmenneke") moeten brengen naar hun vader of broers, die op de steenfabriek werken.

De Onderwijsgevenden van de Westervoortse Werenfridiusschool eind jaren dertig.
V.l.n.r.: R. J. de Theije ("lange Jan"), mej. A. Hendrikx("rooie Lies"), A.G. van Dalen (Toon) en onbekend.

 

 

1937    In Westervoort viert de R.K. meisjesschool Dominicus haar 25-jarig bestaan. Uit toespraken en erebogen (o.a. met de tekst: "Nu heden geprezen, die ons onderwezen") blijken de gloriejaren van het "Rijke Roomsche Leven" ook in Westervoort. 


Klas van de Westervoortse zusterschool


1938   
De legendarische priester-redenaar Henri de Greeve SJ (1892 - 1974) richt de "Bond zonder Naam" op om de naastenliefde te bevorderen. Voor zijn wekelijkse radio-uitzending het Lichtbaken op zaterdagavond blijven veel katholieken ook in de Westervoort graag thuis.

1938    Op de Philips-stand in de Utrechtse Jaarbeurs kunnen gewone Nederlanders voor het eerst een functionerend televisietoestel aanschouwen.

 

 


      
De Dorpsstraat en het spoorwegviaduct in Westervoort omstreeks 1938.  

 

1940    In de nacht van 10 mei komen grote aantallen Duitse vliegtuigen over. Een onafzienbaar leger Duitse soldaten komt vanuit Zevenaar in de richting van Arnhem. Na het opblazen van de Westervoortse brug ontstaat enige tijd een file aan Duitse oorlogsvoertuigen van meer dan 20 km. tot Emmerich; om 11 uur die ochtend is de IJssellinie gebroken. 


    De op vrijdag 10 mei in alle vroegte om 4.45 uur verwoeste Westervoortse brug.

1940    In de strijd tegen de Duitsers aan de Grebbelinie bij Rhenen sneuvelen de dienstplichtige soldaten  P. Schriever en P. Siebenheller uit Westervoort.

 

Dienstplichtig soldaat Petrus Johannes Schriever uit Westervoort sneuvelt op 11 mei 1940 op 22-jarige leeftijd in de strijd tegen de Duitsers aan de Grebbelinie. Zijn lichaam wordt 5 juni 1940  in een ingestorte stelling aan een zandpad ten zuiden van de weg Rhenen - Wageningen gevonden. Hij is begraven op het ereveld (rij 7, graf 48) in Rhenen (foto links).

Dienstplichtig soldaat Petrus Hendrik Siebenheller uit Westervoort sneuvelt op 13 mei 1940 op 23-jarige leeftijd in de strijd tegen de Duitsers aan de Grebbelinie. Zijn lichaam wordt 17 mei 1940 gevonden. Hij is begraven op het ereveld (rij 4, graf 43) in Rhenen (foto rechts).

 

 

 

 

 


1940    In juni worden de tijdens de inval krijgsgemaakte Nederlandse soldaten weer in vrijheid gesteld.

In vrijheid gestelde Nederlandse krijgsgevangenen komen in goederenwagons terug in Nederland.
Op de foto zien we de enthousiaste aankomst  van de Nederlandse soldaten in Westervoort. Omdat de IJsselbrug vernield is, moeten de soldaten lopend over de schipbrug naar Arnhem.

1941    De komst van een tweede huisarts in Westervoort veroorzaakt tweespalt in de plaatselijke gemeenschap. Tijdens de ambtsperiode van huisarts Muller vestigt zich zonder enig overleg dokter Willard. Deze "wilde" vestiging verdeelt het dorp vele jaren in voor- en tegenstanders van de "indringer". Dokter Muller oefent de medische praktijk in Westervoort uit van 1924 tot 1960 en dokter Willard (1909 - 1969) van 1941 tot 1969.    

1942    Ook in Westervoort gaan de mensen in de eerste maanden van 1942 gebukt onder barre winterse omstandigheden in de koudste winter sedert 1789. De periode 18-27 januari 1942 is de koudste periode van tien dagen in de 20e eeuw. In de nacht van 26 op 27 januari worden minima gemeten van ongeveer -25 graden C. Mensen doen er alles aan om de kachels brandend te houden. De koude blijft tot in de derde week van maart.

1944    Begin september komen door Westervoort eindeloze horden terugtrekkende Duitsers, opgejaagd door de bliksemsuccessen van Amerikanen, Engelsen en Canadezen, maar eind september is er weer de terugkeer van geregelde Duitse troepen en komt Westervoort onder vuur, waardoor evacuatie noodzakelijk is. Veel inwoners van Westervoort trekken de Achterhoek (met name Hengelo en Keijenborg) in om zeven maanden later terug te keren in een dorp dat grotendeels in puin ligt en leeggeroofd is.    

Dolle dinsdag
In paniek terugtrekkende Duitsers op dinsdag 5 september 1944. Het zal echter nog tot 3 april 1945 duren voordat voor de Westervoorters de oorlog echt voorbij is. 

 


1945
    Op dinsdag 3 april verlaten de Duitsers in een snelle run Westervoort, Duiven, Didam, Huissen, Zevenaar en Pannerden. Voor deze plaatsen is een eind gekomen aan een bezettingsperiode met ontstellend veel slachtoffers en grote materiele schade. Op 12 april zetten de geallieerden hun opmars voort en steken bij Westervoort de IJssel over. Ten koste van veel verliezen wordt op 14 april ook Arnhem bevrijd.
 

Spoorviaduct Westervoort
Het door menig Westervoorter onverwoestbaar geachte spoorviaduct in de rijksweg, gebouwd in 1900, wordt in de ochtend van de laatste oorlogsdag, dinsdag 3 april, door de Duitsers grondig verwoest.


 
 
 

Kerk en cafe
Op deze afbeelding de op 16 maart 1945 opgeblazen en volledig verwoeste katholieke kerk in Westervoort met daarnaast cafe Brouwer, dat er nauwelijks beter bij staat.

 

1945    Maandag 28 mei is een zwarte dag. Op de afrit van Bennink's scheepswerf in Westervoort  worden vier mensen, waaronder de 20 jarige Eduard Visser uit Angerlo, gedood doordat bij werkzaamheden aan het hek van Bennink's scheepswerf achtergebleven oorlogsmijnen ontploffen.

1945    Op zaterdag 2 juni wordt de 24 jarige Richard Aleven (1920 - 1945) in Westervoort door een ontploffende landmijn gedood. Op zondag 3 juni  worden in de boomgaard van de familie Van Laake zes personen op slag gedood door ontploffende tankmijnen. Onder hen de 21 jarige smid Anton Eijkelkamp uit Lathum.

1945    Op 25 december is de door de oorlog zwaar beschadigde Westervoortse Hervormde kerk zo ver hersteld, dat de kerstviering in de kerk kan plaatsvinden.

 
De in de oorlog zwaar beschadigde Hervormde kerk in Westervoort

 

1946  In Westervoort wordt de herstelde spoorbrug officieel in gebruik genomen.

 

 

In november 1946  wordt de herstelde IJsselbrug weer in gebruik genomen. Zowel de trein als de brug zijn versierd. Het lint wordt doorgeknipt door de burgemeesters van Arnhem en Westervoort.

 

 

 

1947    Met 86 vorstdagen is 1947 de strengste winter van de 20e eeuw. Sinds mensenheugenis veroorzaken koude winters grote problemen. De snijdende vrieswind waait door de eenvoudige niet geisoleerde woningen en dorpen worden onbereikbaar. Vaak wordt melding gemaakt van afgevroren oren en ledematen, soms ook van mensen die doodvriezen. Andere zeer koude winters sedert 1870 zijn: 1871, 1880, 1891, 1929, 1940, 1942, 1956 en 1963.
 


IJsbrekers op de Rijn bij Lobith in de koude winter van 1940

 

1947    Uit het landbouwkundig rapport over de Liemers blijkt dat de gemiddelde grootte van een boerenbedrijf in Angerlo 14 ha., in Didam 7 ha., in Duiven 12 ha., in Herwen en Aerdt 15 ha., in Pannerden 16 ha., in Wehl 7 ha., in Westervoort 9 ha. en in Zevenaar 8 ha. bedraagt.


                      Het binnenhalen van de oogst in de Liemers omstreeks het midden van de 20e eeuw
 

1948    Gedurende de periode 1945 - 1950 vinden de R.K. erediensten plaats in het parochiehuis aangezien de kerk hersteld moet worden.

 


Het als kerk ingerichte parochiehuis, omstreeks 1948


1949    Op maandag 4 juli sneuvelt ver van huis in Nederlands Indie soldaat H.J. Boerboom uit Westervoort. Zijn dood is korter dan een half jaar voordat het eilandenrijk formeel zijn zelfstandigheid krijgt met Soekarno als eerste president en Nederland de koloniale oorlog verliest.     

 

1950    In de tweede helft van de twintigste eeuw verandert er ook in Westervoort op boerenbedrijven veel. In snel tempo worden landarbeiders, boerenknechten en trekdieren vervangen door machines. Het trekpaard verdwijnt uit het straatbeeld. Veel werk gaat verricht worden door loonbedrijven.

 


Het maaien van rogge in de Liemers (1936)

 

1950    In de op 16 maart 1945 door de terugtrekkende Duitsers verwoeste R.K. Kerk van Westervoort kunnen de erediensten worden hervat.     
 


Verwoeste R.K. Kerk in 1945; bron: Van Dalen & Wolters


Christusbeeld met op de achtergrond de verwoeste R.K. Kerk

 
 

1951   Op 31 augustus wordt aan de Westervoortse Dorpsstraat de nieuwe protestants-christelijke school geopend, die genoemd wordt naar de enkele jaren eerder afgetreden koningin Wilhelmina. Architect van de nieuwe school is de heer Slijdering uit Doetinchem. Hoofd van de school is J.G. van Petegem, die in 1952 wordt opgevolgd wordt door W. van der Zee uit Appeltern.


Opening van de Wilhelminaschool op 31 augustus 1951

 

 

1952    De dorpskern van Westervoort wordt aangesloten op waterleiding. Duiven krijgt in 1952 water, Spijk in 1953, Angerlo in 1954, Groessen in 1954, Loo in 1954, Pannerden in 1954, Wehl in 1958, Aerdt in 1961 en Herwen in 1961.

 


Westervoort in de jaren vijftig, links is het gemeentehuis net niet meer te zien 

 

 

1952    In Westervoort viert de katholieke gemeenschap het 100-jarig bestaan van de parochie. Het tijdens de reformatie van Westervoort naar Loo in veiligheid gebrachte beeld van Werenfried, de monnik die in de 8e eeuw een belangrijke rol heeft gespeeld bij de kerstening van Westervoort, wordt als geschenk ontvangen van de parochie 't Loo en wordt in de Westervoortse R.K. kerk geplaatst.

 


Eikenhouten beeld van monnik Werenfried daterend uit de 15e eeuw

 

1953    Ongeveer op dezelfde plaats als waar in Westervoort in 1742 fort "Geldersoord"  is gebouwd, wordt nu ten tijde van de koude oorlog opnieuw een inlaatsluis gebouwd als nieuwe Rijn - IJssellinie. Ditmaal als hindernis voor een mogelijke Russische inval. Wanneer deze linie echter ruim tien jaar later in militair opzicht is verouderd, wordt deze afgebroken of in de dijk weggewerkt. Bij de dijkverbeteringen in 1997 wordt de sluis, als cultuurhistorisch kenmerk, weer zichtbaar in de dijk opgenomen.

1954    Steenfabriek "IJsseloord"  in Westervoort viert haar veertigjarig bestaan. In het begin van de jaren tachtig wordt de fabriek gesaneerd als gevolg van de dan heersende crisis in de Nederlandse baksteenindustrie. Enkele jaren later wordt de fabriek gesloopt.

 


Directie en personeel van de steenfabriek "IJsseloord" bij het veertigjarig bestaan, in het midden familie Van Capellen van Walsum (eigenaresse van de fabriek)

 

1956    De spoorverbinding Arnhem - Westervoort - Zevenaar - Emmerich - Oberhausen, die aan de Liemers een economische impuls heeft gegeven, bestaat honderd jaar. In de periode 1856 tot 1936 heeft Westervoort een eigen station. Vanaf 1936 stoppen de treinen niet meer in Westervoort maar na een onderbreking van 75 jaar wordt Westervoort in 2011 opnieuw halteplaats voor de treinen
Vooral aan het eind van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de spoorverbinding ook van groot belang geweest voor het vervoer van de talrijke arbeiders, die ook vanuit Westervoort in het Duitse Ruhrgebied werkten. Velen van hen vertrokken op maandag in alle vroegte om zaterdagavond weer thuis te komen. Anderen vestigden zich definitief in het Ruhrgebied.
 

1957    De oude Westervoortse dorpskerk wordt na een grondige restauratie met een dienst, geleid door dominee Brummelkamp, weer in gebruik genomen. 


Hervormde dorpskerk in Westervoort
(halverwege 20e eeuw).   

1958    Door een railbreuk ontspoort op zaterdag 25 januari de Roer-express op de spoordijk in Westervoort. Hoewel de materiele schade aanzienlijk is, is van een grote ramp geen sprake omdat de trein niet van de dijk stort.  

1958    De allereerste aflevering van Pipo de Clown wordt op de Nederlandse Televisie uitgezonden. Ook in de Liemers kijken veel kinderen wekelijks naar het kinderuurtje op woensdagen en zaterdagen om 17.00 uur. Vaak wordt er gekeken bij buren of familie, omdat de televisie nog maar bij een minderheid van de gezinnen aanwezig is.  

1961    De A12 tussen Arnhem en Emmerich is (in fasen) gereed gekomen. Het traject Arnhem - Zevenaar wordt op 8 maart 1961 opengesteld. Tot die tijd moet het drukke interlokale en internationale verkeer door het dorpscentrum van Westervoort.


Westervoort 1955 (Ad Dekkers, Liemers Museum)

1964    Op 31 augustus om 9.10 uur botst, op het enkelbaan spoor 100 meter ten oosten van de Westervoortse IJsselbrug, de internationale trein Oberhausen - Arnhem op de stoptrein van Arnhem naar Zevenaar. Bij dit ernstige spoorwegongeluk komen vijf mensen om het leven en raken 52 personen gewond. 

.  

De heer A. Wolbers aan de IJsseldijk 26 te Westervoort, hoort op 31 augustus kort na 9 uur een enorme klap en ziet hoe een aantal rijtuigen haast loodrecht de lucht inschuiven, waarbij een kolossale wolk van stof en rook optreedt.

 



1965    De zusters Dominicanessen vertrekken uit Westervoort. Ruim een halve eeuw hebben ze een belangrijke rol gespeeld in het katholieke onderwijs in Westervoort.

 

 


Bij de komst van de zusters in 1912 is achter het klooster bovenstaande meisjesschool gebouwd, die in de volksmond "zustersschool" genoemd wordt. Naast een zeven-klassige lagere school heeft het schoolgebouw ook vele jaren onderdak geboden aan de bewaarschool en de naaischool.  

1965      Op de Dominicussschool en de Werenfridusschool worden vanaf 1965 zowel meisjes als jongens toegelaten waardoor het tijdperk van aparte scholen voor jongens en meisjes ook in Westervoort voorbij is.  

1965     Op dinsdagavond 30 november komt de vijftigjarige J. Vermeulen uit Groessen om het leven doordat hij op de Heilweg in Westervoort in aanraking komt met een hoogspanningskabel, die door de storm is losgeraakt.

1965    Het vervoersbedrijf G.T.W. (Gelderse Tramwegen) neemt het autobusbedrijf van Luc Hendriks te Zevenaar over. Vele decennia hebben de bussen van Luc Hendriks het busvervoer tussen Zevenaar, Groessen, Loo, Duiven, Westervoort en Arnhem onderhouden.
 


                 Luc Hendriks en zijn zoon Jan voor een van zijn autobussen,
                         achter het stuur Constant van Heeckeren (oktober, 1949)
                     c   

 

1966    Op  woensdag 18 mei wordt de geelektrificeerde spoorverbinding tussen Emmerich en Arnhem officieel in gebruik genomen. Dit baanvak is tot dan het enige deel in het traject Bazel - Amsterdam dat niet voorzien is van elektrische bovenleiding. 

 


Vanaf station Emmerich vertrekt op 18 mei de eerste elektrische trein via Elten, Babberich, (Oud-)Zevenaar, Duiven en Westervoort naar Arnhem 

 

1966    Het in 1900 gebouwde treinstation in Westervoort wordt afgebroken.

 

 


Het in 1900 gebouwde treinstation in Westervoort aan het begin van de 20e eeuw met een stoomtrein van de Geldersch-Overijsselse-Locaal-Spoorweg (GOLS), die de verbinding onderhoudt tussen Arnhem en Winterswijk.  Het station dat tot in de dertiger jaren alsmede enkele jaren gedurende de Tweede Wereldoorlog in gebruik is, wordt in 1966 definitief gesloopt.  

 

1967   Op vrijdag 26 mei treft het noodlot de familie Beerling in Westervoort. Hun 13 jarig dochtertje Jozefien wordt op het vergrote De Monchyplein in Arnhem-Zuid gegrepen door een vrachtauto en is op slag dood. De oorzaak van het tragische ongeluk is een foutieve instelling van verkeerslichten waardoor zowel het meisje als de vrachtwagen gelijktijdig groen licht hebben gehad. Naar aanleiding van dit trieste gebeuren onderzoeken politie, gemeentewerken en elektriciteitsbedrijf het verkeerslichtensysteem en nemen maatregelen om herhaling te voorkomen.

1968   De ontdekking van het Groningse aardgas in Slochteren in 1959 veroorzaakt in de jaren zestig ook ingrijpende gevolgen voor de energievoorziening in de Liemers, waardoor kolenkachels ook in Westervoort snel tot het verleden behoren.

 

In de tweede helft van de 20e eeuw worden kolenkachels vervangen door gaskachels en aan de verkoop van kolen door kolenboeren komt een einde.


1970  
   Na een afwezigheid van meer dan een halve eeuw maakt het openbaar onderwijs in Westervoort een herstart.

1970      A.G. (Toon) van Dalen (1902 - 1987) vele jaren onderwijzer in Westervoort en later ereburger van deze plaats, auteur van zeer veel publicaties betreffende de regionale historie, ontvangt de Turmac-Liemers-prijs

A.G. van Dalen 1902 - 1987
Toon van Dalen, die de geschiedenis van de Liemers met ongelooflijk veel ambitie en gedegenheid heeft bestudeerd, ontvangt in 1970 de Turmac-Liemers-prijs uit handen van de vermaarde Nijmeegse historicus Prof. L.J. Rogier. 

Toon wordt op 1 november 1902 te Arnhem geboren als zoon van een timmerman. Hij wordt onderwijzer, maar heeft daarnaast grote belangstelling voor geschiedenis. Hij is vele jaren werkzaam als onderwijzer aan de Westervoortse Werenfridusschool.
Op 15 september 1987 komt een einde aan het leven van Toon van Dalen, de kleine man die zich in de geschiedenis van de streek een grote naam heeft verworven. Velen beschouwen Van Dalen als de beste kenner van de Liemerse geschiedenis.

 

 

1971    Op bovengemeentelijk niveau worden plannen ontwikkeld om de dorpen Westervoort en Duiven te fuseren onder de naam "Duivoort". Het is de bedoeling dat het een soort slaapstad voor Arnhem wordt, die in het magische jaar 2000 ongeveer 73000 inwoners telt.

 

 

 

 

1972    De voormalige openbare school aan de Kerkstraat in Westervoort, gebouwd in 1883, wordt afgebroken.

 


Openbare school in Westervoort, gebouwd in 1883
Van 1883 tot 1912 volgen alle Westervoortse kinderen hier lager onderwijs. In 1912 wordt de school na een verbouwing opgedeeld in twee scholen: links van de ingang de openbare school en rechts de school met de bijbel. Nadat in 1912 een R.K. meisjesschool o.l.v. zusters Dominicanessen van start gaat, wordt de openbare school hoofdzakelijk bezocht door R.K. jongens. In 1922 wordt de openbare school omgezet in een R.K. jongensschool.

1975     Begin januari besluit het bisdom Utrecht om pastor Gerard Huisman niet te benoemen tot pastor en catecheet binnen de R.K. parochies van Westervoort, Duiven, Groessen en Loo omdat de 28-jarige pastor een relatie heeft met een niet - katholiek meisje.

1976    Westervoort viert haar 1250 jarig bestaan. In 726 wordt de nederzetting Westervoort voor het eerst in schriftelijk bronnen vermeld.

 


 Gedenkpenning 1250 jarig bestaan Westervoort


1977    Op 7 mei 1977 wordt G. Wijnands tijdens een feestavond gehuldigd omdat hij een halve eeuw actief lid is van toneelvereniging "Vriendentrouw" in Westervoort.

 

 


Burgemeester F. Grienberger feliciteert op zaterdag 7 mei 1977 de heer en mevrouw Wijnands 

 

1977    In de herfst van 1977 heeft de Gereformeerde Kerk serieuze plannen om boerderij Emmerik in Westervoort te kopen met de bedoeling deze te restaureren en  in te richten tot kerkzaal. Nader onderzoek toont echter aan dat de kosten te hoog zijn waardoor de aankoop niet doorgaat.
Ruim tweehonderd jaar eerder in 1769 waren het
Huybert van Keulen (1726 - 1806) en zijn vrouw Dora van Groenen (1728 - 1785), over-over-over-over-over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen, die boerderij Emmeri(c)k van de familie Van Schlauns kochten. 
Boerderij Emmerick, voortkomend uit havezate Emmeric(c)k, wordt als "het Emmerickse guet" reeds in 1440 vermeld. In onze tegenwoordige tijd is er een woonwijk in Westervoort naar genoemd.

 


t


1978    Bij de enkelsporige IJsselbrug in Westervoort vindt op 28 februari een treinbotsing plaats. Er valt 1 dode en het aantal gewonden bedraagt 25. De machinist van de dieseltrein van Arnhem naar Winterswijk ziet het stopsein te laat en botst op de Trans Europe Express (T.E.E.), die vanuit Munchen op weg is naar Amsterdam.  Al eerder, in 1964, heeft op dezelfde brug ook een ernstige treinbotsing plaatsgevonden. Pas in 1984 wordt het baanvak dubbelsporig. 
In het midden van de 19e eeuw was de IJsselbrug bij Westervoort een van de allereerste dubbelsporige bruggen in Nederland, maar nadat in de Tweede Wereldoorlog de brug is verwoest duurt het vervolgens bijna veertig jaar tot 1984 alvorens het drukke baanvak Arnhem-Westervoort weer dubbelsporig wordt.

1979    De eerste woningen in Emmerik, de eerste woonwijk in Westervoort die sedert de groeikernaanwijzing is gerealiseerd, worden opgeleverd. 
De naam Emmerik is ontleend aan havezate Emmeri(c)k, die reeds in 1440 wordt vermeld wanneer Arndt van der Hoeven als eigenaar wordt genoemd. Ruim driehonderd jaar later in 1769 zijn het Huybert van Keulen (1726 - 1806) en zijn vrouw Dora van Groenen (1728 - 1785), over-over-over-over-over-overgrootouders van Sam, Simon en Sjef van Keulen, die Emmeri(c)k kopen.


1984     Het spoorbaanvak Arnhem - Westervoort wordt weer dubbelsporig.  De IJsselbrug is in 1853 een van de eerste dubbelspoor-bruggen in Nederland, maar wordt in de Tweede Wereldoorlog opgeblazen. Na de oorlog is een afgedankte Engelse enkelspoor-brug geplaatst, die in 1980 vervangen wordt door een nieuwe enkelsporige brug. In 1984 wordt er een brug naast gelegd en vanaf dat moment is het drukke baanvak Arnhem-Westervoort weer dubbelsporig.

1987    Op 84-jarige leeftijd komt op 15 september een eind aan het leven van A.G. van Dalen (1902-1987). Hij was vele jaren onderwijzer aan de Westervoortse Werenfridusschool en een gerespecteerd kenner van de geschiedenis van de Liemers.

 

 


Toon van Dalen
foto omstreeks 1940

 

1988    Op zaterdag 25 juni wordt het Nederlands voetbalelftal  Europees kampioen na een 2-0 overwinning op Rusland in het Olympiastadion in Munchen. De stemming in heel Nederland is uitgelaten. Ook in Westervoort heerst euforie met overal feestende mensen en toeterende auto's.

 


Uitgelaten sfeer in Amsterdam juni 1988

1988       Op zondag 28 juli wordt het wegrestaurant van McDonald's in Nieuwgraaf bij Westervoort geopend op de plaats waar voorheen de boerderij Driegaarden van Frans Goris stond.


Boerderij Driegaarden, die plaats heeft moeten maken voor bedrijventerrein Nieuwgraaf.



















 

1995    Begin februari bereikt het water in Rijn, Waal en IJssel recordstanden. Honderdduizenden inwoners in bedreigde gebieden, vooral in Gelderland, worden geevacueerd. In Ochten (Betuwe) kan een dijkdoorbraak met inzet van het leger op het nippertje voorkomen worden. In tegenstelling tot vroegere tijden loopt de Liemers dit maal geen gevaar.

 

2001  Het is in 2001 exact 250 jaar geleden dat Adam (Daam) van Keulen, de oudst bekende voorouder van Sam, Simon en Sjef van Keulen met de naam "van Keulen" / "Coelen"  is overleden. Daam van Keulen, die in 1751 in Westervoort op 56 jarige leeftijd stierf, is vanuit het Duitse Rijnland (Keulen) naar onze streek gekomen om er te werken en is hier gebleven.


Dorpscentrum van Westervoort tijdens het leven van Daam van Keulen

 

2004     Op vrijdagmiddag 2 januari wordt de Liemers opgeschrikt door een lafhartige moord. De 56-jarige eigenaar van het eeuwenoude Montferland in Zeddam, Henk Zinger, wordt tijdens een brute overval door messteken gedood. De 33-jarige dader, afkomstig uit Havelte, wordt enige maanden later veroordeeld tot 7 jaar gevangenisstraf en tbs.

 

 


Hotel Montferland / Graaf van den Bergh in Zeddam (2012)

 

2009    Op maandag 7 september 2009 sneuvelt tijdens een vredesoperatie in Afghanistan de 44-jarige sergeant-majoor Mark Leijsen uit Westervoort. Hij is slachtoffer geworden van een bermbom. Een week later wordt zijn lichaam onder grote belangstelling begraven op het Nederlands ereveld in Loenen.

 


Mark Leijsen (1965-2009)

2011    Op zaterdag 12 februari overlijdt op 26-jarige leeftijd Jasper W. van Keulen (1984 - 2011), zoon van de uit Zevenaar afkomstige Haagse huisarts Will van Keulen ten gevolge van een noodlottig verkeersongeval in Milaan. Jasper is een uitzonderlijk talent: op 23 jarige leeftijd is hij arts waarna hij zich specialiseert tot vaatchirurg. In het kader van zijn aanstaande promotie vertoeft Jasper tijdelijk in het buitenland als het tragische ongeluk hem overkomt. Zijn gedrevenheid, gepaard met empathie, tomeloze energie en intelligentie hebben zijn leven gekenmerkt. Tegelijkertijd was hij bezig om in een welhaast logaritmische versnelling de wereld te verkennen. 
Jasper is een nakomeling van Huybert van Keulen (1726 - 1826) en zijn vrouw Dora van Groenen (1728 - 1785), die in 1769 in de Broekstraete in Westervoort Huize Emmeri(c)k kochten.


Jasper
* Den Haag, 2 april 1984
na een turbulent stralend leven overleden ten gevolge
van een noodlottig ongeval op 12 februari 2011 in Milaan


Jasper
kort voor zijn dood bij het beoefenen van zijn
geliefde sport in het universiteitselftal van Yale (USA)
Ook in sportief opzicht heeft Jasper gestraald.

2011    Streekhistoricus W. van Heugten uit Duiven publiceert een nieuwe verklaring omtrent de herkomst van de naam "Liemers" waarbij hij er vanuit gaat dat het begrip Liemers een samentrekking is van "lee"en "mers". 
Lee verwijst volgens hem naar het waterstroompje de Lee dat begint in Loo en vervolgens van oudsher de grens vormt tussen Duiven en Westervoort en tenslotte overgaat in de Leigraaf. De term Lee stamt mogelijk van het Germaanse "laida" dat waterloop betekent. Mers is een Oudnederlands woord voor "mars" dat moeras, beemd of broek betekent. De naam Liemers zou dus verwijzen naar een moerasachtig gebied, ten noorden van Zevenaar en ten oosten van Westervoort, dat afwatert via de Lee.  

 


Detail kaart van Christiaan sGrooten (1557)
ten noorden van Zevenaar en ten oosten van Westervoort: moerasachtig gebied

 

2011    Na een onderbreking van 75 jaar (vanaf 1936) wordt Westervoort op 11 december weer halteplaats voor treinen op het traject Arnhem - Westervoort - Zevenaar - Doetinchem - Winterswijk.  

 


Westervoort weer als halteplaats voor treinen

 

2012    Op vrijdag 16 maart promoveert Jasper W. van Keulen (1984-2011) postuum tot doctor in de geneeskunde aan de Universiteit van Utrecht. Het is een waardering voor zijn wetenschappelijke prestaties tijdens zijn korte leven waaraan in 2011 na een fataal verkeersongeluk een eind is gekomen. Jasper is een nakomeling in de rechte lijn van Huybert van Keulen (1726-1806) en zijn vrouw Dora van Groen (1728-1785), die in 1769 in de Broekstraete in Westervoort Huize Emmeri(c)k kochten.  

 


 Jasper W. van Keulen 
(1984 - 2011)



2012
    Sportclub Westervoort, opgericht in 1937, wordt in augustus 2012 ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan onderscheiden met de Koninklijke Erepenning.

 

2013    Enkele dagen voor het afscheid van Jos Geukers als burgemeester van Westervoort brengt commissaris van de koningin C. Cornielje een bezoek aan Westervoort.  

 


 Burgemeester Geukers (l) en commissaris Cornielje (25 februari 2013)


2015    In het najaar van 2015 begint projectontwikkelaar Van Rouwendaal Groep uit Arnhem de zo noodzakelijke renovatie van Huize Hamerden aan de Hamerdensestraat in Westervoort. Het is de bedoeling dat deze voormalige havezate uit 1434 na deze renovatie weer de trots van Westervoort wordt.  

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Noot: Brandenburg
Willem van Brandenburg, kerkmeester, is bezitter van een huis met 1 morgen land, verder 0,75 morgen bouwland, 1,75 morgen weiland en nog eens 2 morgen land en 0,5 morgen bongerd. Alles is gelegen in het IJsselveld en heeft een pachtwaarde van f 79,00. Daarnaast is hij nog voor f 187,00 pachter van het Bagynenslach.